Uluslararası Müzik ve Sahne Sanatları Sempozyumu · Müzik ve Sahne Sanatlarında Kalite /...

360
BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory Uluslararası Müzik ve Sahne Sanatları Sempozyumu Bülent Ecevit Üniversitesi Yayınları No: 8 Proceedings of International Symposium of Music and Performing Arts Bildiriler Kitabı 24-26 Eylül/ September 2014 ZONGULDAK / TURKEY Editör Yrd. Doç. Dr. İlker KÖMÜRCÜ Editör Yardımcıları Öğr. Gör. Dr. Melike BOLAT BAŞOĞLU Arş. Gör. İlkay GÖKSEL

Transcript of Uluslararası Müzik ve Sahne Sanatları Sempozyumu · Müzik ve Sahne Sanatlarında Kalite /...

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Uluslararası Müzik ve Sahne

Sanatları Sempozyumu

Bülent Ecevit Üniversitesi Yayınları No: 8

Proceedings ofInternational Symposium of Music and Performing Arts

Bildiriler Kitabı

24-26 Eylül/ September 2014ZONGULDAK / TURKEY

EditörYrd. Doç. Dr. İlker KÖMÜRCÜ

Editör YardımcılarıÖğr. Gör. Dr. Melike BOLAT BAŞOĞLU

Arş. Gör. İlkay GÖKSEL

IIMuspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Bülent Ecevit Üniversitesi Yayınları No: 8

Uluslararası Müzik ve Sahne Sanatları SempozyumuInternational Symposium of Music and Performing Arts

ZONGULDAK, 2014muspart.beun.edu.tr

Editör ve Editör YardımcılarıYrd. Doç. Dr. İlker KÖMÜRCÜÖğr. Gör. Dr. Melike BOLAT BAŞOĞLUArş. Gör. İlkay GÖKSEL

Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Bülent Ecevit Üniversitesi’ne aittir. Bütün hakları saklıdır.Kitabın tümü ya da bölümü/bölümleri Bülent Ecevit Üniversitesi’nin yazılı izni olmadan elektronik, optik, mekanik ya da diğer yollarla basılamaz, çoğaltılamaz ve dağıtılamaz.

Copyright 2015 by Bülent Ecevit University. All rights reserved.No part of this book may be printed, Reproduced or distributed by any electronical, optical, mechanical or other means without the written permission of Bülent Ecevit University.

ISBN: 978-605-84301-4-3

1. Baskı, 500 adet, Aralık 2015, Ankara

BULUŞ Tasarım ve Matbaacılık Hizmetleri San. Tic., AnkaraTel: +90 (312) 222 44 06 • Faks: +90 (312) 222 44 07 www.bulustasarim.com.trYayıncı Sertifika No.: 18408

III

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Uluslararası Müzik ve Sahne Sanatları SempozyumuInternational Symposium of Music and Performing ArtsAli TÜFEKÇİArif DEMİRAttila ÖZDEKAygül GÜNALTAYAytekin ALBUZBahadır ÇOKAMAYBarış GÜRKANBarış TOPTAŞB. Can ÖZDEMİRCan ŞAHİNCemalettin BAYDAĞCeren GÖĞÜŞCeren Oray HEPYÜCELDemet GÜRHANDilek CANTEKİNDilek YÜKSEL

Ersin SARAÇErtan ASLANEnver Mete ASLANFerit BULUTGamze OĞURLUGüliz Müge AKPINARGülşah SEVERHacer Mohan KÖMÜRCÜHamza ÜSTÜNHasan Anıl SEPETÇİİlkay GÖKSELİlke KARCILIOĞLUİlker KÖMÜRCÜKerem Cenk YILMAZLevent DEĞİRMENCİOĞLUM. Şahin AKINCI

Melike BOLAT BAŞOĞLUMonte H. MUMFORDOnur ÇUHACIÖzgür Adam İNANÇÖzlem ÖMÜRSeçil UTMASeda AYVAZOĞLUSevtap AYTUĞŞanser VURGUNTuncer ÖNDERTurgay TUNÇTolga GÜLERTülin MALKOÇUmut ERDOĞANYeşim Arsoy BALTACIOĞLUZüleyha ÇUBUK

Onursal Başkan / Honorary President

Prof. Dr. Mahmut ÖZER

Düzenleme Kurulu Başkanı / Organizing Comitee President

Yrd. Doç. Dr. İlker KÖMÜRCÜ

Sempozyum Sekreteryası / Symposium Secretariat

Öğr. Gör. Melike BOLAT BAŞOĞLUÖğr. Gör. Hasan Anıl SEPETÇİArş. Gör. Naz EVREN DURANOĞLU

BİLİM VE SANAT KURULU / SCIENTIFIC AND ARTISTIC COMMITTEE

Prof. Ahmet Bülent ALANERProf. Dr. Mehmet AKBULUTProf. Dr. Aytekin ALBUZProf. Dr. Uğur ALPAGUTProf. Mustafa APAYDINProf. Ramiz Melik ASLANOVProf. Dr. Çetin AYDARProf. Dr. Türev BERKİProf. Toros CANProf. Dr. Hakan CEVHER

Andrea CRISTOFOLINISoroush DEHBASTİProf. Dr. Türker EROĞLULeland FAULKNERProf. Dr. Gülay GÖĞÜŞProf. Dr. İsmail GÖĞÜŞProf. Mesut İKTUProf. Çiğdem İYİCİLMonte Hilton MUMFORDProf. Dr. Selda ÖNDÜL

Refik SAYDAMProf. Dr. Yılmaz ŞENDURURProf. Dr. Feza TANSUĞProf. Dr. Ali UÇANProf. Dr. Güzin YAMANERProf. Dr. Ayşegül YÜKSELDoç. Hakan ÇUHADARDoç. Dr. Mustafa SEKMEN

Düzenleme Kurulu / Organizing Comitee

Öğr. Gör. Ceren GÖĞÜŞÖğr. Gör. Onur ÇUHACIÖğr. Gör. Ekil KAYAÖğr. Gör. Cem DERTSİZ

Öğr. Gör. Turgay TUNÇÖğr. Gör. Dilek YÜKSELÖğr. Gör. Hacer Mohan KÖMÜRCÜArş. Gör. İlkay GÖKSEL

IVMuspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

SEMPOZYUM ALANLARI / SYMPOSIUM FIELDS

Müzik / MusicOpera / OperaTiyatro / TheatreDans / DanceMüzikoloji / MusicologyMüzik ve Çalgı Yapımı Teknolojileri / Music and Instrument MakingTechnologies

SEMPOZYUM KONULARI / SYMPOSIUM TOPICS

Müzik ve Sahne Sanatlarında Eğitim Süreçleri / Educational Processes in Music and Performing Arts

Öğretim planlarında ve ders içeriklerinde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileriThe problems confronted in instructional plan and course contents and solution offers

Sanat-Akademi Sanatçı-Akademisyen İlişkisiArt-Academy Artist-Academician Relationship

Sanat alanlarının yapılanma problemleriThe settlement problems of art fields

Öğretmen yetiştirme modelleriModels of teacher educating

Müzik ve Sahne Sanatlarında Kalite / Quality in Music and Performing Arts

Sanat kurumlarının yapısı / Structure of art establishments

Sanat kurumlarının nitelikleri / Qualification of art establishments

Müzik ve Sahne Sanatları Politikaları / Politics of Music and Performing Arts

Müzik ve sahne sanatları ile ilgili yasal düzenlemelerLegislative regulations about music and performing arts

Sosyal devlette sanat kurumlarının ve sanatçının yeriThe place of art foundations and artists in social state

Sanatta istihdamEmployment in arts

Müzik ve Sahne Sanatlarında Girişimcilik / Entrepreneurship in Music and Performing Arts

Müzik, Sahne Sanatları ve Medya / Music, Performing Arts and Media

SAHNE ve ATÖLYE UYGULAMALARI KONULARI / STAGE and STUDIO PERFORMANCES and TOPICS

Müzik ve Sahne Sanatlarında Yeni Yaklaşımlar / New Approaches in Music and Performing Arts

Eğitim Süreçlerinde Yeni Metotlar / New Methods in Education Processes

Sahne Uygulamalarında Performans Süreçleri / Performance Processes in Stage Performances

V

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Değerli araştırmacılar, sanatçılar ve sanatseverler,

Müzik ve Sahne Sanatları; sanat eğitimi veren kurumların altında yer alan branşların neredeyse tamamını kapsaması açısından geniş bir anlam ifade etmektedir. Sanattaki hızlı değişim ve dönüşüm, sanatçı ve sanat eğitimcilerinin sürekli dinamik kalmasını, yenilikleri takip etmesini ve yeni fikirler üretmesini zorunlu kılmaktadır. Günümüzde de sanat ve sanat eğitimi boyutunda bu fikirler tartışılmakta, sanatsal gelişmelere koşut olarak yeni sanat eğitim süreçleri takip edilmektedir. Bu sempozyum, ülkemizde bu fikirlerin tartışılabileceği alternatif bir platform olması açısından müzik ve sahne sanatları alanındaki bütün konuları bilimsel bir perspektifle değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Bülent Ecevit Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’nın kuruluşunun 10. yılında düzenlenen bu sempozyumda, “Müzik ve Sahne Sanatları” çerçevesinde sanatın geldiği yeri, gelişim sürecini, eğitim ve uygulama boyutunu, disiplinler arası görüşleri, sanatın toplumsal ve kültürel temellerini, akademik yapı ile bütünleşmesinin yollarını uluslararası platformda tartışarak, sanat ve sanat eğitimi ile ilgili aktüel durumu, yeni bakış açılarını, sorunlara yönelik çözüm önerilerini ortaya koymak, konunun uzmanları arasındaki etkileşimi arttırmak amaçlanmaktadır.

“Arayışlar” temalı sempozyumun konuları “Ulusal ve Uluslararası Platformda Müzik ve Sahne Sanatlarının Aktüel Durumu, Eğitim, Performans ve Kalite Süreçleri, Yeni Yaklaşımlar ve Metotlar” olarak belirlenmiştir.

Bu sempozyumda, bildiri ve poster sunumlarının yanında, sanatçı ve araştırmacıların sahne performansı ve eğitim süreçlerine yönelik yeni metotları ve teknikleri, farklı yaklaşımları uygulamalı olarak sergileyebilecekleri “Sahne Uygulamaları” başlıklı bir alana yer verdik. Bu alanda sanatçı ve araştırmacılardan beklentimiz, 15 dakikayı aşmayacak bir sahne performansı ile sanat alanındaki yeni yöntem ve teknikleri örneklemelerdi. İzleyiciler, performansla ortaya koyulan yeni yaklaşımın alt metnini performanstan önce inceleyebilmişlerdir. Her performans sonunda soru cevap bölümü yer almıştır.

Sanatçı, araştırmacı ve sanatseverleri 24-26 Eylül 2014 tarihlerinde Zonguldak’ta ağırlamaktan mutluluk duyduğumuzu belirtir, tüm katılımcılara teşekkür ederim.

Yrd. Doç. Dr. İlker KÖMÜRCÜBülent Ecevit Üniversitesi

Devlet Konservatuvarı Müdürü

VIMuspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Dear researchers, artists and art-lovers,

The definition Music and Performing Arts, states a broad extent in the sense of stating all the branches under the establishments giving art education. The rapid alteration and transformation in art makes the art tutors stay vigorous constantly, follow the innovations and produce new ideas. At the present time, these ideas are being discussed in the aspects of art and art education and new art education processes are being pursued in parallel to these artistic developments. This symposium aims to evaluate all topics with a scientific perspective in the fields of music and performing arts in the sense of being an alternative platform where these thoughts can be discussed. In this symposium, organised in the 10th Foundation Anniversary of Bulent Ecevit University State Conservatory, it is aimed to bring up the actual situation of art and art education , new viewpoints and solution offers for the problems and to enhance the interaction between the experts of the subject matter by reflecting the point where art came to, its developmental process, education and practice extend and the interdisciplinary views and by discussing the social and cultural bases of art and the ways of integrating it to the academic structure. The topics of the “Quest”-themed symposium are determined as “Actual Situation, Standard Processes and The New Approaches, In Art Education of Music and Perfoming Arts In National and International Platform”In this symposium, besides paper and poster presentations, we include a field entitled “Stage Performances” where artists and researchers can practically display different approaches, new methods and technics aimed at stage performances and education process. In this field, our expectation from artists and researchers is to ensample new methods and technics in art field with a maximum 15 minutes stage performance. Audience will be able to view the subtext of the new approach beforehand the performance. We would happily host the artists, researchers and art-lovers in Zonguldak on the dates of 24-26 September 2014 and I wish success to all participants.

Asst. Prof. Dr. Ilker KOMURCUBulent Ecevit University

Director of State Conservatory

VII

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

PANEL/PANEL“Ulusal ve Uluslararası Platformda Müzik ve Sahne Sanatlarının Durumu”“The Situation of Music and Performing Arts in National and International Platform”Yrd. Doç. Dr. İlker KÖMÜRCÜ, Sourush DEHBASTI, Monte H. MUMFORD, Prof. Dr. Feza TANSUĞ ............................................................................................................................................................ 1

Mesleki Müzik Eğitiminde Yapılanma Sorunları ve Çözüm ÖnerileriStructuring Problems of Vocational Music Education and Recommandations For SolutionProf. Dr. Aytekin ALBUZ, Doç. Dr. Özlem ÖMÜR ............................................................................................................ 7

Türkiye’de Müzik ve Sahne Sanatları Eğitimi ve İstihdam SorunuMusic and Performing Arts Education and Employment Problem In TurkeyÖğr. Gör. Güliz Müge AKPINAR ..........................................................................................................................................21

Üniversite Sıralamaları ve Müzik Yükseköğretim Kurumları: Uluslararasılaşmada Yeni Bir PerspektifUniversity Rankings and Higher Music Institutions: A New Perspective For Internationalisation?Doç. Dr. Aygül GÜNALTAY ..................................................................................................................................................29

Sanat Haberlerinin Medyada Yeralışı ve İçerik Analizi Bağlamında DeğerlendirilmesiArt In News Media Content Analysis In the Context of Buying and EvaluationÖğr. Gör. Seçil UTMA .............................................................................................................................................................35

Müzik ve Sahne Sanatlarında Telif HaklarıCopyrights In Music and Performing ArtsÖğr. Gör. Şanser VURGUN ....................................................................................................................................................43

Sanat YönetimiArt ManagementArş. Gör. Dilek CANTEKİN, Öğr. Gör. Kerem Cenk YILMAZ ......................................................................................51

Müzik Eğitiminde Video Sitelerinin KullanımıUsing Video Websites In Music EducationDoç. Dr. Özlem ÖMÜR, Öğr. Gör. Dr. Demet GÜRHAN ...............................................................................................55

Effective Studio Teaching and Learning StrategiesEtkili Stüdyo Öğretimi ve Öğrenme StratejileriLec. Monte H. MUMFORD .....................................................................................................................................................61

Sahne Sanatlarında Karakter Yaratımında Profesyonel Makyajın ÖnemiThe Importance of Professional Make-Up of Character Creating on the Stage ArtsÖğr. Gör. Sevtap AYTUĞ ........................................................................................................................................................69

“TEKVİN” Bir Hatıraya Ağıt“TEkVIN” Requiem For A MemoryÖğr. Gör. Özgür Adam İNANÇ .............................................................................................................................................75

Beden Perküsyonu Notasyon Sistemlerinin İncelenmesi ve Yeni Notasyon Sistemi ÖnerisiThe Analysis of Body Percussion Notation Systems and The Suggestion of A New Notation SystemArş. Gör. Umut ERDOĞAN, Ersin SARAÇ ........................................................................................................................77

İÇİNDEKİLER

VIII

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Introducing Necessary Basic Technical Features to Full Time Ballet Students in Their First Year of Conservatory Training in Turkey According to the Vaganova MethodTürkiye’de Vaganova klasik Bale Metoduna Göre Eğitim Alan konservatuvar Tam Zamanlı Bale Öğrencilerine İlk Yıl kazandırılması Gereken Temel Teknik ÖzelliklerYrd. Doç. Dr. Seda AYVAZOĞLU .........................................................................................................................................85

Ulusal Müzik Kültürü Birikimine Dayalı Başlangıç Piyano Eğitimine İlişkin Öğretmen Görüşleri (Ankara İli Örneği)Opinions of Teachers On Beginning Piano Education Depending On National Music Culture At Vocational Music Education Institutions (The Case of Ankara Province)Öğr. Gör. Ceren GÖĞÜŞ .........................................................................................................................................................95

Piyano Eğitimine Yeni Başlayan Öğrencilerin Karşılaştıkları Parmak ProblemleriFinger Problems of Beginner Students At the Piano EducationÖğr. Gör. Hacer MOHAN KÖMÜRCÜ ..............................................................................................................................103

Piyano Eğitiminde Kullanılan Türk Piyano Eserlerinin İncelenmesiAnalysis of Turkish Piano Pieces Used In Piano InstructionDoç. Dr. Ferit BULUT, Tolga GÜLER, Öğr. Gör. Turgay TUNÇ .................................................................................109

Sınıf Öğretmenliği Bölümü 2. Sınıf Öğrencilerinin Müzik Öğretimi Dersindeki ‘Blokflüt Çalma’ Uygulamasına İlişkin Görüşleri (Erciyes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Örneği)2ND Grade Music Class Students’ Views About ‘Playing Recorder’ In the Department of Primary School Teachers (Erciyes University Faculty of Education)Yrd. Doç. Dr. Levent DEĞİRMENCİOĞLU .....................................................................................................................121

Müzik Eğitim Politikamız Açısından Okullarda Mevcut Müzik DersleriCurrent Musical Lessons In School Curriculum According to National Policy of Musical EducationYrd. Doç. Dr. Arif DEMİR ....................................................................................................................................................133

Müzik Eğitimi Lisans Öğrencilerinin Müzik Öğretmenliği Mesleğine Yönelik TutumlarıThe Attitudes of Pre-Service Music Teachers Towards Music Teaching ProfessionÖğr. Gör. M. Şahin AKINCI .................................................................................................................................................141

Reklam Karakteristikleri Bağlamında DansDance, In the Context of Advertising CharacteristicsArş. Gör. Umut ERDOĞAN .................................................................................................................................................151

Koreografi-Tekst-Kontekst İlişkisi Üzerine Bir İncelemeA Research On the Relation Between Choreography - Text - ContextÖğr. Gör. Özgür Adam İNANÇ ...........................................................................................................................................157

Türkiye’de Türk Halk Oyunları Bölümleri Özelinde Öğretim Planları ve Ders İçeriklerinin İncelenmesi ve Çözüm ÖnerileriThe Analysis of Teaching Plans and the Contents of the Lessons On the Basis of Turkish Folk Dance Departments In Turkey and Solution SuggestionsArş. Gör. Umut ERDOĞAN .................................................................................................................................................159

Sema Ayininden Sema GösterisineSema Rite To Sema ShowÖğr. Gör. Kerem Cenk YILMAZ .........................................................................................................................................163

Türk Halk Müziğinin Modern Otantisite ve Geleneksel Otantisite Bağlamında İncelenmesiAn Examination of Turkish Folk Music Within the Context of Modern Authenticity and Traditional AuthenticityÖğr. Gör. Barış GÜRKAN .....................................................................................................................................................169

IX

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

TRT Türk Halk Müziği Notaları ve Bağlama EğitimiTRT Turkish Folk Music Notes and Bağlama EducationÖğr. Gör. Dr. Attila ÖZDEK ................................................................................................................................................179

Müzik Eğitimi Anabilim Dalı Öğrencilerinin Yaz Dönemi Çalgı Çalışma Durumlarının BelirlenmesiDetermination of Summer Working States of Music Education Department StudentsArş. Gör. Dr. Gülşah SEVER ................................................................................................................................................193

Keman Eğitiminde Kullanılan Barok Dönem Eserlerinin Yay Teknikleri Bakımından AnalizleriAnalysis of Works of Baroque Period Used In Education of Violin In Terms Bow TechniquesArş. Gör. İlkay GÖKSEL ........................................................................................................................................................203

Türkiye’deki Devlet Konservatuvarlarının Üflemeli ve Vurmalı Çalgılar Bölümlerinin Yaygınlaşma Sorunları ve Çözüm ÖnerileriExpansion Problems of Conservatory Wind and Percussion Instruments Department In Turkey and Solution SuggestionsÖğr. Gör. Bahadır ÇOKAMAY ............................................................................................................................................213

Kişilik Eğitiminde Müziğin RolüThe Role of Music In Personal EducationYrd. Doç. Dr. Tuncer ÖNDER .............................................................................................................................................223

Görme Engelli Bireylerin Sosyalleşme Sürecinde Verilen Müzik Eğitiminin, Müzikal Motivasyon, Müziksel İlgi ve Müzik Yaşantılarına Etkisi The Effects of Musical Training Given During the Socialization Process To Visually Impaired Individuals On Their Musical Motivation, Musical Interest and Musical ExperienceYrd. Doç. Dr. Tülin MALKOÇ, Öğr. Gör. Cemalettin BAYDAĞ ................................................................................229

Geleceğimizi Emanet Edeceğimiz Gençlerin Müzik BirikimleriThe Music Experience of Young People Who We Will Entrust Our FutureYrd. Doç. Dr. Barış TOPTAŞ ...............................................................................................................................................235

Large Ensemble Rehearsal Planning Strategies: How to Strengthen Student Learning Through Educationally Focused Rehearsals?Büyük koro Provalarının Planlanma Stratejileri: Öğrencilerin Öğrenmeleri Eğitim Odaklı Provalarla Nasıl Güçlendirilir ?Lec. Monte H. MUMFORD ...................................................................................................................................................241

Müzikal Formasyon ve Uygulanış BiçimleriMusical Formation and It’s PracticeYrd. Doç. İlke KARCILIOĞLU ............................................................................................................................................249

Enstrüman Eğitiminde Problem Temelli ÖğrenmeProblem Based Learning In Instrument EducationYrd. Doç. Dr. İlker KÖMÜRCÜ ..........................................................................................................................................257

Günümüz Aktörü: Tiyatral mi? Performatif mi?The Actor of Our Time: Theatrical of Performative?Öğr. Gör. Hasan Anıl SEPETÇİ ...........................................................................................................................................267

Eğitsel Tiyatro Bakışının Akademik Yansıması: ‘Eğitsel Tiyatro’ Programı ve Bir Örnek Olarak NYU SteinhardtThe Academic Reflection of The Educational Theatre Overview: The “Educational Theatre” Program and As An Example The NYU Steinhardt School of Culture, Education, and Human Development, the Department of Music and Performing Arts ProfessionsÖğr. Gör. Züleyha ÇUBUK ...................................................................................................................................................273

XMuspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Teatralliğin Dünyeviliği ya da Teatralliği Yeniden TanımlamakThe Worldliness of Theatricality Or Redefining TheatricalityArş. Gör. B. Can ÖZDEMİR .................................................................................................................................................281

Konservatuvarlardaki Şan Eğitiminde Korrepetisyon (Eşlik)Correpetition (Accompaniment) In Voice Training At ConservatoriesÖğr. Gör. Onur ÇUHACI, Öğr. Gör. Ceren GÖĞÜŞ ......................................................................................................287

Devlet Konservatuvarları Sahne Sanatları Bölümü Opera Anasanat Dalı “Şan” Derslerinde Türk Bestecilerinin Eserlerinin KullanımıThe Use of the Musical Works of Turkish Composers In Singing Lessons At State Conservatory’s Stage Arts Department Opera BranchÖğr. Gör. Dilek YÜKSEL .......................................................................................................................................................293

Tiyatro Anasanat Dalı Öğrencilerinin Bireysel Ses Eğitimi Dersine Yönelik TutumlarıThe Attitude of The Students Studying At the Department of Theatre Towards Individual Vocal Training LessonÖğr. Gör. Melike BOLAT, Öğr. Gör. Cemalettin BAYDAĞ .........................................................................................303

Sahne, Sinema ve Televizyonda MakyajStage, Cinema and Television Make-UpÖğr. Gör. Dr. Yeşim Arsoy BALTACIOĞLU ...................................................................................................................309

Bireyci Düşünce Bağlamında Sosyal Devlet-Sanatçı İlişkisiRelation Between Social State and Artist In Terms of IndividualismErtan ASLAN ...........................................................................................................................................................................317

Müzik ve Sahne Sanatlarına Yeni Yaklaşımlar Bağlamında İstanbul Lavtası İcrasında Kullanılmış Olan “Tanburi Cemil Bey” Sistemi ve Bunun Dışında Kullanılabilecek Akort Sistemlerinin Eser Örnekleri İle Seslendirilmesi“Tanburi Cemil Bey” System Used In Istanbul Lavta Performance Within the Scope of New Approaches To Music and Performing Arts and Vocalisation of Other Chord Systems To Be Used With Musical Work SamplesÖğr. Gör. Enver Mete ASLAN ..............................................................................................................................................323

Nısfiye Ney Grubu ve Bolahenk Nısfiye Akort Ney’de Longa ve Sirto İcra ÖrnekleriNisfiye Ney Family and Longa and Syrtos Performance Samples In Bolahenk Nisfiye Chord NeyDr. Ali TÜFEKÇİ ....................................................................................................................................................................325

Obua ve Zurna’nın Yapısal Benzerlik ve FarklılıklarıThe Structural Similarities and Differences of Oboe and ZurnaArş. Gör. Can ŞAHİN ............................................................................................................................................................327

Diyafram Kullanımı ve Geliştirme EgzersizleriUse of Diaphragm and Improvement ExercisesHamza ÜSTÜN ........................................................................................................................................................................333

Flüt Eğitiminin Başlangıç Aşamasında Dudak Pozisyonu ve Nefes Geliştirmede Kullanılan Seçilmiş Alternatif Eğitim Materyallerinin İncelenmesiA View of Selected Alternative Training Tools Used For Improving Embouchure and Breathing In Flute Education At Beginning LevelDoç. Ceren Oray HEPYÜCEL ..............................................................................................................................................339

KAPANIŞ KONUŞMASI / CLOSING REMARkS

Yrd. Doç. Dr. İlker KÖMÜRCÜ, Prof. Dr. Feza TANSUĞ, Prof. Dr. İsmail GÖĞÜŞ .............................................343

XI

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Bülent Ecevit Üniversitesi, her geçen gün artan akademik kadrosu ve öğrenci sayısıyla kalite standartlarından ödün vermeden eğitim-öğretim, araştırma ve topluma hizmet faaliyetlerini yürütmeye devam etmektedir. Üniversitemizin bilimsel çalışmalarının yanı sıra üzerinde önemle durduğu konulardan biri de kültür-sanat alanıdır. Üniversitemiz, gerek topluma sanatsal-kültürel anlamda donanımlı, çağdaş değerlere sahip bireyler kazandırmak gerekse ülkemizin sanat alanında ihtiyaç duyduğu insan gücünü yetiştirmek adına sanat eğitimi ve sanatsal etkinlik kapasitesini her geçen gün arttırmaktadır.

Müzik ve sahne sanatları, insanlık tarihi boyunca duygu ve düşünceleri ifade eden en güçlü araçlar olmuştur. Bireyin ve bir ulusun kimliğini yansıtarak geçmiş değerlerini günümüze ulaştıran sanatsal eserler, günümüzde de hepimizin hayatını dolaylı ve dolaysız yollardan etkilemekte ve varlığını tüm etkinliğiyle sürdürmektedir.

Bir toplumun yenileşme sürecinin sonu yoktur. Müzik, tiyatro, dans gibi dallarda Türk Sanatının çağdaşlarıyla aynı düzeyde yer almasıyla sonuçlanan çabalar hem ülkemiz hem üniversitemiz adına onur vericidir.

24-26 Eylül 2014 tarihlerinde gerçekleştirilen “Arayışlar” temalı Uluslararası Müzik ve Sahne Sanatları Sempozyumu, kuruluşunun 10. yılını kutlayan Devlet Konservatuvarımız tarafından düzenlenen en kapsamlı bilimsel toplantı olmasının yanı sıra, yurtiçinde yer alan üniversitelerimiz içinde müzik ve sahne sanatlarını ortak bir platformda ele alan ilk sempozyum olma özelliğini taşımaktadır.

Müzik ve sahne sanatları alanında akademik ve sanatsal alanı incelemek, sanat eğitimini irdelemek, ülkemizin sanatsal durumu üzerinde tahliller, analizler ve uluslararası karşılaştırmalar yapmak suretiyle sanat sorunlarını ortaya koymak ve bu sorunlara çözüm önerileri getirmek amacı ile sunulmuş olan bildirileri kalıcı bir biçimde sanat camiasına sunan bu kitap, alana yapacağı katkılar açısından büyük önem taşımaktadır.

Bu sempozyumun gerçekleşmesine ve bu eserin oluşmasına katkı sağlayan tüm katılımcılar, sanatçılar ve akademisyenlere şükranlarımı sunuyorum. Bu değerli çalışmayı yayına hazırlayan editör Sayın Yrd. Doç.Dr. İlker KÖMÜRCÜ ve editör yardımcıları Dr. Melike BOLAT BAŞOĞLU ve Arş. Gör. İlkay GÖKSEL başta olmak üzere, Devlet Konservatuvarımızın tüm akademik ve idari kadrosuna, değerli öğrencilerimize ve bu eserin ortaya çıkma sürecinde emeği geçen tüm çalışma arkadaşlarıma teşekkür ediyorum.

Prof. Dr. Mahmut ÖZERBülent Ecevit Üniversitesi Rektörü

SUNUŞ

XII

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Sayın belediye başkan vekilim, sayın rektör yardımcım, sanat ve eğitim camiasının kıymetli mensupları, değerli katılımcılar, sevgili öğrenciler ve basın mensupları,

Uluslararası Müzik ve Sahne Sanatları Sempozyumuna ev sahipliği yapan Bülent Ecevit Üniversitesi adına hepinize hoş geldiniz diyor, saygı ve sevgiyle selamlıyorum.

Bülent Ecevit Üniversitesi 26.000’i aşkın öğrencisi, 2318 akademik ve idari personeli ile Atatürk ilkelerinin temel değerlerine bağlı, bilim teknoloji, sanat ve kültür alanlarında girişimci ve gelişmekte olan bir eğitim kurumudur. Üniversitemiz 11 Fakülte, 3 Enstitü, 7 Meslek Yüksekokulu, 1 Devlet Konservatuvarı ile eğitim-öğretim ve topluma hizmet uygulamalarına devam etmektedir.

Sanat, hepimizin bildiği üzere tüm yaşamsal faktörleri toplum adına ayakta tutan, toplumun kültürel olgunluğunu gösteren bir olgudur. Zamanı dışarıda bırakarak dünü ve yarını eşzamanlı düşünen sanatçı, bilimin akılcılığı ve sanatın duyumsallığı ile davranış ve duygularımızı güdülemektedir.

Bu bilinç ile Üniversitemiz 2004 yılında TTK Genel Müdürlüğünden alınan 8 prefabrik barakanın düzenlenmesiyle Devlet Konservatuvarını bünyesine katmış, 2006 yılında da Opera Bölümü ile öğretimine başlamıştır.

Ülkemizde sanat ve sanat eğitimine ilişkin tartışmaların Cumhuriyet tarihi kadar eski olduğu ve günümüzde hâlâ devam ettiği görülmekte. Üniversiteler, bu tartışmaların akademik platformda yapılabileceği en uygun yerlerdir. Üniversitemiz, Devlet Konservatuvarımızın 10, Güzel Sanatlar Fakültemizin 5 yıllık geçmişi olması vesilesiyle henüz sanat alanına yeni adım atmış sayılabilir. Ancak bu kısa süre içerisinde gerek ulusal gerekse uluslararası platformda sanat etkinliklerine ve sanat eğitimi süreçlerine yönelik birçok çalışma yapılmıştır. Bülent Ecevit Üniversitesi olarak sanat camiası ve sanat eğitimi ortamı içinde her zaman var olmayı ve yapabileceğimiz her türlü katkıyı sunmayı amaçlamaktayız.

Bugün çeşitli üniversitelerden birçok sanatçı ve sanat eğitimcisi bu salonda bir araya geldi. Her katılımcı, farklı bir dünya, farklı bir düşünce, farklı bir bakış açısı, farklı bir yorum demektir. Sempozyum süresince çok yoğun bir düşünsel sürecin ve tartışma ortamının ortaya çıkacağına inanıyorum. Sanatın doğasında var olan yenilikçiliğin, daha iyiyi, daha güzeli arama kaygısının bilimsel bir platformda hayat bulacağı düşüncesindeyim. Bu sempozyum, sanat ve sanat eğitimine yönelik çok kıymetli sonuçlar ortaya çıkaracak, sanat alanının gelişimine ivme katacaktır.

Birçok ulusal ve uluslararası sanatçıyı ağırlayan üniversitemizde siz değerli sanatçı, bilim adamı ve sanatseverleri Uluslararası Müzik ve Sahne Sanatları sempozyumunda ağırlamaktan onur duyduğumuzu ifade eder sempozyuma katkı sağlayan tüm kurum ve kuruluşlara, Devlet Konservatuvarımızın tüm öğretim elemanlarına, idari personeline, öğrencilerine ve çalışanlarına heyecan ve emekleri için ayrı ayrı teşekkür ederim.

Bu duygu ve düşüncelerle hepinize tekrar hoş geldiniz diyor, Zonguldak’ta iyi vakit geçirmenizi diliyorum.

Yrd. Doç. Dr. İlker KÖMÜRCÜBülent Ecevit Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Müdürü

AÇILIŞ KONUŞMASI

XIII

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Sayın belediye başkan vekilim, sanat ve eğitim camiasının değerli mensupları, çok değerli konuklar, sevgili öğrenciler, hanımefendiler beyefendiler, değerli basın mensupları, Bülent Ecevit Üniversitesi ev sahipliğinde düzenlenen Uluslararası Müzik ve Sahne Sanatları Sempozyumu’na hoş geldiniz.

Çok değerli konuklar; Üniversitemiz 26.000’i aşkın öğrencisi, 1120 akademik personeli, 11 fakültesi, 3 enstitüsü, 3 yüksek okulu, 1 devlet konservatuvarı, 7 meslek yüksek okulu ve 25 araştırma merkeziyle bilim teknoloji ve sanat alanlarında yürüttüğü eğitim araştırma ve topluma hizmet uygulamalarıyla değişime ve gelişime açık bireyler yetiştirmeyi, her alandaki birikimini toplum yararına sunmayı görev edinmiştir. Ülkemizde sanat ve sanat eğitimine ilişkin tartışmaların Cumhuriyet tarihi kadar eski olduğu ve günümüzde de bu tartışmaların devam ettiği bilinmektedir. Bu tartışmalar sanata dinamizm kattığı gibi üniversiteler de sanat ve sanat eğitimine ilişkin tartışmaların yapılabileceği en uygun platformlar olarak değerlendirilmelidir. Bülent Ecevit üniversitesi olarak sanat camiası ve sanat eğitimi içerisinde her zaman var olmayı ve yapabileceğimiz her türlü katkıyı sunmayı amaçlamaktayız. Düzenlemiş olduğumuz bu sempozyumda ise sanatın geldiği yeri, gelişim sürecini, eğitim ve uygulama boyutunu, disiplinler arası görüşleri, toplumsal ve kültürel temellerini, akademik yapıyla bütünleşmesinin yollarını ya da varsa zorluklarının tartışılması, sanat ve sanat eğitimi ile ilgili aktüel durumu, yeni bakış açıları ve sorunlara yönelik çözüm önerilerinin ortaya konulması ve konunun uzmanları arasındaki etkileşimin arttırılmasına yönelik yeni bir zemin oluşturulması amaçlanmaktadır. Bu bağlamda daha 10 yıllık bir geçmişi olan devlet konservatuvarımız ve 5 yıllık güzel sanatlar fakültemiz sanat alanında genç bir kadroyla ulusal ve uluslararası sanat etkinliklerinde Bülent Ecevit Üniversitesini temsil etmiş ve büyük katkılar sağlamıştır. Bu gün de farklı üniversitelerden katılım sağlayan birçok sanatçı ve sanat eğitimcisi ile bu etkinlik gerçekleştirilmektedir. Değerli katılımcıların her biri birbirinden farklı bir dünya, birbirinden farklı bir düşünce, farklı bir bakış açısı, farklı bir yorum katarak sempozyumun zenginleşmesine katkı sunacak sempozyum süresince çok yoğun bir düşünsel sürecin ve tartışma ortamının ortaya çıkmasına kapı aralayacaklardır. Sanatın doğasında var olan yenilikçiliğin daha iyi ve daha güzeli arama kaygısının bilimsel platformlarda hayat bulacağı düşüncesiyle, sempozyumun sanat ve sanat eğitimine yönelik çok kıymetli fikirlerin ortaya çıkmasına vesile olacağına ve sanat alanının gelişimine ivme katacağına hiç şüphem yoktur. Daha önce birçok ulusal ve uluslararası davetliyi ağırlayan üniversitemizde siz değerli sanatçı, sanat eğitimcisi, bilim adamı ve sanatseverleri ağırlamaktan onur duyduğumuzu ifade etmek istiyorum. Bu duygu ve düşüncelerle sempozyumun başarılı geçmesini temenni ediyor, sempozyumun gerçekleşmesindeki heyecan ve emeklerinden dolayı Devlet konservatuvarı müdürümüz ve şahısları üzerinden tüm akademik ve idari personelimize ve öğrencilerimize ayrı ayrı teşekkür ediyorum. Sempozyuma katkı sağlayan tüm kişi kurum ve kuruluşları kutluyor, katılımlarıyla sempozyumun gerçekleşmesini sağlayacak siz değerli katılımcılara şükranlarımı arz ediyor, çok istemesine rağmen başka bir programından ötürü etkinliğe katılamayan Sayın Rektörümüz Prof. Dr. Mahmut ÖZER adına hepinize saygılarımı sunuyorum.

Prof. Dr. Orhan UZUNBülent Ecevit Üniversitesi Rektör Yardımcısı

AÇILIŞ KONUŞMASI

1

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Yrd. Doç. Dr. İlker Kömürcü: Panelimizin konusu; ulusal ve uluslararası platformda müzik ve sahne sanatlarının durumu. Biz bu sempozyumda açılış mahiyetinde böyle bir panel düşündük. Burada amacımız ulusal ve uluslararası platformda kurum ve kuruluşların durumları, eğitim süreçleri, bu eğitim süreçlerinde konservatuvarların ya da diğer müzik okullarının yapılanmaları. Bunlarla ilgili genel bir tabloyu ortaya koymayı amaçladık. Tabi bu tabloyu ortaya koyarken özellikle bizim ülkemiz açısından çok taze tartışmalar var. Özellikle Tüsak tasarısıyla ilgili sahne sanatları kurumlarının yapılanmalarıyla ilgili. Biraz bu tartışmaları açmak istedik. Biraz da dünyada ne olup bitiyor, bizde neler oluyor, ne olmalı, hem dünyadaki trend açısından hem de bizdeki yapılanma açısından, ne yönde gelişmeler ve çalışmalar yapılmalı bunları ortaya koyalım istedik. Bununla ilgili de çok değerli hocalarım var. Şu anda yanımda sayın Prof. Dr. Feza Tansuğ bize ülkemizdeki sanat eğitimi durumunu tanımlayacak ve aynı zamanda dünyadaki örneklerden bahsedecek. Aynı şekilde Sourush Bey bize İran’daki yapılanmayı örnekleyecek. Biraz uç örnekler olmasını tercih ettik çünkü hep Avrupa’dan, Amerika’dan örnekler bizi doğru noktaya götürmeyebilir. O yüzden ben İran’daki sanat eğitimi örneğini önemsiyorum. Bizlere hem sahne sanatları ile ilgili hem de müzik eğitimi veren kurumlardaki yapılanmalarla ilgili bilgi verecek. Ve sayın Mumford bize benzer şekilde Avustralya örneğini sunacak. Ben ilk olarak Feza hocaya söz vermek istiyorum. Buyurun hocam.

Prof. Dr. Feza Tansuğ: Teşekkür ederim. İlk olarak, başta Yrd. Doç. Dr. İlker Kömürcü olmak üzere beni buraya davet eden organizasyon komitesine teşekkür etmek istiyorum. Üniversitenizi 4-5 yıl önce bir konferans için ziyaret etmiştim. Yine İlker bey ve merhum Aydın İlik hocanın daveti üzerine gelmiştim. Bu vesileyle sevgili Aydın İlik’i de burada anmak istiyorum. Bugün öncelikle dünyanın çeşitli yerlerinden örnekler vermek istiyorum. Bu örneklerden sonra bazı kuramsal konulara geçeceğim. Kültür ve Turizm Bakanlığı bildiğiniz gibi her yıl verilen özel tiyatrolara destek yardımı konusunda geçtiğimiz yıl 4 milyon 312 bin TL. ödeneği dağıtmaya karar vermişti. Yine geçtiğimiz yıl bakanlık, gezi eylemlerine katılan ve destek veren 20’ye yakın tiyatroya destek yardımı yapmamıştı. Ayrıca bakanlık tiyatroların yardım alabilmek için imzalamakla yükümlü oldukları bir protokol de hazırladı. Bu protokolün 14. maddesi oldukça dikkat çekici. Bu maddeye göre tiyatrolar alacakları yardım karşılığında genel ahlak kurallarına uygun oyunlar sahnelemek zorunda olacaklar. Genel ahlak kuralları ne demekse nasıl tanımlıyorlarsa o belli değil tabi. Protokole göre yardım alan tiyatrolar ahlak kurallarına uygun oyunlar sahnelemezlerse, bakanlıkça verilen yardım faiziyle beraber geri alınacak. Bakanlık bir de tiyatrolardan sahneleyecekleri oyunun metnini de istiyor. Türkiye de durum böyleyken Britanya petrol devi British Petrol sanat kurumlarına ve sanata yıllardır sponsorluk yaptığı için halk tarafından protesto ediliyor. Bu da oldukça

PANEL / PANEL

ULUSAL VE ULUSLARARASI PLATFORMDA MÜZİK VE SAHNE SANATLARININ DURUMU

THE SITUATION OF MUSIC AND PERFORMING ARTS IN NATIONAL AND INTERNATIONAL PLATFORM

Yrd. Doç. Dr. İlker KÖMÜRCÜ, Moderatör / ModeratorSourush DEHBASTI, Piyanist / PianistMonte H. MUMFORD, Orkestra Şefi / MaestroProf. Dr. Feza TANSUĞ, Müzikolog / Musicologist

2Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

güncel bir haber. Aralarında ülkenin en önemli çağdaş galerilerinden Tate Modern ve en eski opera evlerinden Royal Opera House’un da olduğu toplam 4 sanat kurumu için her yıl 2 milyon sterlin harcayan BP, geçen hafta Britanyalılarca yapılan oturma eylemiyle protesto edildi. Küresel ısınmaya katkı sağlayan bir yapının sanatın üzerinden ellerini çekmesi lazım görüşünü sahiplenen protestocuların eylemi akıllara Amerika’nın Petrol devlerinden Shell’i getirdi. Shell de kültürel etkinliklere destek olduğu için tıpkı BP gibi tepki çekiyor. Sanatçı tarih boyunca üretim araçlarını yani ekonomik gücü elinde tutan sınıf ve kurumların desteğiyle var olabilmiştir. Aristokrasi, kilise ve burjuvazi sanatın en büyük destekçileri olmuştur. Destekçi zamanla değişse de bu destek sanat ve sanatçının üzerinde belli yaptırımların da varlığını beraberinde getiriyor. Sanatçı içerik ve biçim açısından bağımsızlık arayan yenilikçi kişidir ancak yaratıcılık süreci pek çok açıdan kuşatılmış durumdadır. Sanatçının bağımsızlaşması sanatçının varlığını sürdürebileceği yeni piyasa ilişkilerinin oluşmasıyla mümkün olmuştur. Ancak sanatçı yine devlet ve büyük şirketler gibi destekleyici kurumlarla bağlantı içinde kalmak ya da endüstrinin bir kolunda ücretli olarak çalışmak zorunda kalabilir. Bazı ülkelerde sanat genellikle bir lüks, daha üretken etkinliklerden farklı olarak kişisel zevk ya da başkalarına zevk vermek için ilgilenilen bir uğraş olarak görülür. Bu tutum özellikle kaynaklar kısıtlı olduğunda belirginleşir. Yerel düzeyde örneğin okullarda ilk kesintiye uğrayacak olan alan sanat etkinlikleridir. Çoğu insan sporun rekabetçi dünyada başarı için gerekli olan becerileri geliştirdiğini düşünürken, sanatı pek gerekli görmez. Sanat zevklidir ve güzeldir ancak pahalıdır ve somut bir getirisi yoktur. Ulusal düzeyde bütçe uzmanları, savunma, ekonomi ya da diğer hükümet etkinlikleri gibi maddi bir getirisi olmadığı için sanata ayrılan fonları kesme taraftarıdır. Bunlara örnek olarak Türkiye’de demin sözünü ettiğim Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın fonları azaltması ya da kesmesi ya da ABD’de de yapılan çok büyük kesintiler gösterilebilir. Toplumun önemli bir kesimi de sançtı ve sanat destekçilerini çok çalışan ve daha da çok çalışması için desteklenen bir seçkinler sınıfı olarak görür. O zaman müzelerdeki sergilerin, tiyatro gösterilerinin hatta filmlerin neden bu kadar sık politik tartışmalara konu olduğunu sorusu aklımıza gelebilir. Eğer sanat bu kadar az önem taşıyorsa ve yalnızca bizi eğlendirmeye yarıyorsa neden hükümetler, politikacılar ve dinsel liderler halka sunulacak sanat eserlerinin denetimiyle bu kadar ilgilenmekteler. Örneğin sosyal medyada fenomen olan Happy adlı şarkının klibi yüzünden 6 İranlı genç ceza almakta. Klibin internette yayılmasının ardından İran güvenlik güçlerince gözaltına alınan 3’ü kadın 6 genç hakkında 91 kırbaç ve 6’şar ay hapis kararı veriliyor. İran’da kadın ve erkeklerin özellikle sanat alanında yan yana gelmeleri rejim tarafından yasaklanmış durumda. ABD’li sanatçının Happy adlı şarkısının klibi için bu gençler videoda bol bol yan yana görülüyorlar ve mutlu bir şekilde dans ediyorlar. Bugün dünyadaki sanatın durumu ve sanata yaklaşımlar adına birkaç çarpıcı örnek vermiş oldum. Bir de müzik eğitimine bakalım. Türkiye’de Türk müziği eğitimi başka bir kurumda, Batı müziği eğitimi başka bir kurumda öğretiliyor. Durum böyleyse Türkiye’de müzik ve sanat eğitiminde açıkça bir sorun olduğu görülür. Bugün ayrıca devlet tiyatrosu opera ve balesi ile orkestraların kapanması ve sanat eserleri ne proje bazında destek verilmesini öngören Türkiye Sanat Kurumu gündemde. TÜSAK olan bilinen bu yasa tasarısı bugün başımızın üzerinde kara bir bulut gibi dolaşıyor. Az önce bahsettiğim konulara bir de kuramsal açıdan yaklaşmaya çalışalım. Dinde ve toplumda toplumun bütünleşmesini sağlayan en önemli alan müziktir. Müzik; klanlığı ve sosyal sınıfları tanımlar, siyasi statüyü onaylar, doğaüstüyle iletişime geçilmesini ifade eder ve belki hiçbiriniz farkında değilsiniz ama hasta olanı da iyileştirir. Her bir kültürün müziğin ne olduğuna ilişkin düşüncelerini gücünün ne olduğunu, hayatın diğer kısımlarıyla nasıl bağlantılı olduğunu ve müziğin kendi halkları ve bu halkların dünyayı görme biçimlerinin nasıl yansıdığını anlamaları önemlidir. Dünya müziği ve sanat tarihi derslerinde amacım hep insan, sanat ve müzikteki çeşitliliği sunmak olmuştur. Bunlar kültürle birçok yönde etkileşime girdiği süreçte belli bir müzik eserinin anlaşılması bakımından gereklidir. Müzik hakkındaki düşünceler, yaratılmasının ve icrasının bağlamlığı, müziğin kendisini anlamamıza yardımcı olur ve bunun karşılığında onu yöneten değerleri ve parçası olduğu ülkeye içerden bakma imkanını bize sunar. Tek bir esere ya da icraya göz atmak bütün müzik sistemi hakkında bize bir öngörü sunar. Her bir toplumun kendi kültürüne uyan bir müzik sistemi olduğunu ve bunları yapısı ve işlevi açısından birbiriyle karşılaştırdığımızda bu karşılaştırmaları basit nitelik hükümlere dayanır hale getirmemeliyiz. Bunu yerine her bir toplumun kendi müzik çalıcılığını kendi kriterlerine göre değerlendirilir kabul ederiz. Çoğu batılı müziğin keyif alınan işitsel bir yol olduğunu kabul eder. Öte yandan müzik ideali bundan oldukça farklı olabilir. Her bir müziğin kendi kültürüne göre

3

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

özellikleri olduğunu iyi bilmeli ve her bir kültürün kendi amaçlarını gerçekleştirebilecek ve temel değerlerini yansıtacak müzik türünü yarattığını kabul etmeliyiz. Dünya müziğinin büyük bir kısmının keyif alma misyonun dışında amaçları bulunmaktadır. Yine her bir müziğin bileşenlerinden bir tanesi değiştiğinde geri kalanın da değişikliğe uğrayacağı mantığıyla düşünüyoruz. Bu sebeple bir toplum geleneksel müziğini icra etmek için piyano kullandığında, müziğin melodik ve armonik yapısının da büyük bir olasılıkla değiştiği görülecektir. Örneğin gezgin müzisyenler ya da sokak çalgıcıları tarafından icra edilen müziği düşünelim. Bu müzik piyano tarafından çalındığında gezgin ya da sokak müziği olmaktan çıkacaktır. Eğer bu müzik piyano ile bir salonda çalınıyorsa bu müziğin ne olması gerektiği ile ilgili düşünceler radikal biçimde değişecektir. Birçoğumuza göre müzik bir grup sesten oluşur. Kültürlerarası düzlemde bunu incelemek için toplumun sahip olduğu müzik fikirlerini ve müziğin rol oynadığı durumlarla ilgilenmemiz gerekir. Bir ölçüde düşünceler müziğe ait bağlamların ne olacağını müziğin kulağa nasıl geleceğini belirler. Bütün toplumların müziğe ilişkin kendi görüşleri ve müzik biçimleri açısından değiştiğini hatırlamamız gerekiyor. Dahası uluslar arası sanat müziği kültürü sürekli ve hızlı değişiklik demektir. Bu hızlı değişim ve yenilenme ustalık eserinin damgasıdır. Öte yandan diğer toplumlar değişikliği müziğin işlevselliği için zararlı gördüklerinden kısıtlayabilir veya engelleyebilir. Etnomüzikolojide müzikler arası büyük farklılıkları vurgularız. Her bir kültürün kendi karakterine göre benzersiz bir müzik sistemi bulunmaktadır. Mesela hemen hemen bütün Türk topluluklarının paylaştığı ortak birçok şey yok mudur? Bu tür olgulara evrenseller denir. En bariz olanı müziğin kendisidir. Ancak konu daha karmaşıktır. Öncelikle kulağımıza müzik gibi gelmesi ve batı müziğini çağrıştırması bunun müzik olduğu anlamına gelmez. Müziğin işlevi her yerde toplumun müziklerini kimlik amblemi olarak değerlendirebilecek sosyal gruplar arasındaki sınırların kuvvetlerine yardımcı olabilecek değerlerdir. Evrim kavramı müziğin kavramlarının hayatta kalabilmek için sosyal çevrenin ihtiyaçlarına uygun olarak değiştirdiğini ön görmektedir. Müzikler yeni bir sosyal ihtiyacı karşılamak üzere değişebilir. Her toplum müziğini kendi sosyal sistemine göre oluşturur. Batı senfoni orkestrası sanayi devrimi sırasında gelişmeye başladı bildiğiniz gibi. Tam manasıyla müzik üreten uzmanlaşmanın olduğu kadar bu grup ayrımının rol oynadığı bir fabrikaydı. Her bir kısmın kendine ayrı bir şefi vardı. Şef bir nevi fabrika ustabaşısıydı. Sembolik anlamda farklı olan orkestra şefliği herhangi bir ses üretmeden sehpa önünde durur ve albüm ambalajına adını yazdırarak yönetim kademesini temsil ederdi. Kadın ve erkek olarak sosyal rollerin farklı olduğu bu toplumlarda cinsiyetlerin farklı repertuarları bulunuyor ve seslerini kullanma biçimleri de farklıdır. İyi bir iş birliğinin ve görece eşitliğin var olduğu bu toplumların bu işbirliğini yansıttıkları büyük korolar oluşturdukları popülasyonun bir kısmında elit kesimin baskın olduğu diğerlerinin ise solo müziği yarattığı ön görülmektedir. Müzik şüphesiz kültürün önemli kısmını desteklemek ve sembolize etmek amacıyla yaratılıyor ancak baskın kültürel karakteristikleri desteklemekten çok bununla etkileşime geçmek gibi diğer işlevleri de mevcuttur. Hiç yoksa müzikle, kelimelerle ifade edilmeyenin, müziğin ve müzisyenlerin toplumsal normlardan sapmayı temsil ettiği toplumlar bulunmaktadır. Ancak buna rağmen müziğin doğasını neyin belirlediğini saptamak istersek, öncelikle kültürünün ve özellikle de toplumda yer alan insanlar arası ilişki tiplerine ve toplumların diğer toplumlarla nasıl ilişki kurduğuna bakmamız gerekir. Tüm bu anlattıklarımla müziğin bir kültür öğesi olduğunu anlatmak istedim. Dünya müziği öğrencileri olarak ayrı müzikleri birbirleriyle uzlaştıramayız. Bunu da unutmamamız gerekiyor. Bunun yerine göreceli bir tutum sergilemek daha doğru bir yol olacaktır benim kanımca. Teşekkür ederim.

Kömürcü: Hocamıza teşekkür ediyoruz. Genel olarak ilk TÜSAK tasarısı, Bakanlığın destekleri ve bu desteği verirken uyguladığı ön koşullarla ilgili durum saptaması yapıldı. Daha sonrasında sahne sanatları ve ağırlıklı olarak müziğin toplumsal ve kültürel bir yapı olmasıyla ilgili bir betimleme yapıldı. Burada hocamız hepimizin bildiği, ancak kuramsal olarak tanımlayamadığı şeyleri ifade etmiş oldu. Hocama teşekkür ediyorum. İkinci olarak sözü orkestra şefi ve müzik eğitimcisi Sayın Monte Mumford’a veriyorum.

Monte Mumford: Öncelikle şunu söylemeliyim burada olmak benim için büyük bir ayrıcalık. Hepimiz bugün buradayız çünkü müziğin hayatımızdaki öneminin farkındayız ve gelecek nesilleri nasıl şekillendirdiğinin farkındayız. Avustralya’da 30 yıldır müzik eğitimciliği yapmaktayım ve şu anda eğitimciliğime profesör olarak devam ediyorum. Sizlere Avustralya’daki deneyimlerimden bahsedeceğim. Avustralya’daki müzik eğitimine baktığımız zaman hem lisede hem de ilkokulda ulusal bir müfredattan bahsedebiliriz ve bu

4Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

müfredat hâlâ yazılıyor ve üzerinde çalışmalar yapılmaya devam ediliyor. Genel olarak bakıldığında iki sistem işliyor. Birincisi özel okullar ikincisi ise devlet okulları. Avustralya devlet okullarındaki müzik eğitimine destek sağlamakta ama özel okullara desteği daha fazla sağlanmakta. Dersler iki şekilde veriliyor. Biri sınıf eğitimi biri de Orff, Dalcroze, Kodaly öğretmenleri önderliğinde gerçekleşen müzik eğitimi dersleri. Okul yönetimi gerek öğretmen gerekse materyal olarak fonu kendileri yönetmekte. Bu açıdan da devlet desteği ekonomik olarak yetersiz olduğundan bunun eksikliği müzik derslerinde görülmekte. Öğrenciler kendi katılımlarıyla müziği yaşamlarında etkinleştiriyorlar. Okul öncesi ya da sonrası, yemek vakti müziği yaşamlarına kendileri katıyorlar ki bazı devlet okullarında hiç müzik dersi verilmiyor. Yine de lise müzik eğitimine baktığımızda daha şanslı bir yapıyla karşılaşıyoruz. Burada hem genel müzik eğitimi hem de performansa dayalı müzik eğitimi görmekteler. Devlet okulları performans da tarz olarak pop ya da rock müziği tercih ederken özel okullar daha çok klasik müziği tercih etmekte. Müfredatın olmadığı durumlarda da ders içeriği, tarz belirleme, müzik eğitiminin ne türde yapılacağına öğretmen karar vermekte. Ülke geneline baktığımızda eyaletler arası da müzik eğitiminde farklıklar olduğunu söyleyebiliriz. Bazı eyaletlerin daha iyi bazılarının daha kötü olduğu gözlemlenebilir. Müzik eğitiminin sunulması açısından büyük farklılıklar var. Özel eğitime gelirsek, özel eğitim 11 yaşında başlamakta ve performans değerlendirmesi için çocuklar sınavlara tabi tutulmakta. Özel okullardaki eğitimciler genelde üniversite mezunu iken stüdyo tipi ders veren eğitmenler dışarıdan öğrenmiş oluyor. Tabi bu faktör de bizler için değişiklik, çeşitlilik yaratıyor. Üniversitedeki eğitime bakarsak o da iki çeşit halinde karşımıza çıkıyor. Birincisi solo çalıcılık üzerine ikincisi ise bestecilik, kompozisyon alanında yoğunlaşıyor. Yine de şöyle düşünülebiliriz orası için. Çalgı eğitimciliği ikinci planda düşünülebilinir eğer iyi bir performans gösteremiyorsanız bile iyi bir öğretici olabilirsiniz. Bir de ülkedeki üniversite eğitimine devlet desteğinin ekonomik boyutundan bakarsak eksikliğini görürüz. Ve bunun en büyük etkisi ortaya çıkan online eğitim sorunu. Müzik eğitiminde kullanılan bu sistemde öğrenci eğitmeniyle yeterince etkileşimde bulunamıyor ve iletişim ve ortak alış verişlerde ders içeriklerinde sorun yaşanıyor. İkinci olarak finans problemini çözebilmek için programlar ve üniteler hiç aksamamak zorunda. 16 haftada yaptığım dersi 4 gün 24er saatten bitirebilmem isteniyor. Ancak müzik eğitimi açısından büyük götürüleri oluyor bu sistemin. Bundan korkuyorum. İnsanları daha tehlikeli hale getirebilir. Bu anlattıklarımdan yola çıkarak tablo hiç iyi görünmüyor ve buna hep birlikte karşı çıkmamız gerektiğini düşünüyorum. Müzik eğitimi konusunda bilgi açlığı çeken gençler bu konuda bize ışık oluyor, umut oluyor. Ve mental olarak da müziğin bize yararının son derece farkındayız. Son olarak sözlerimi şöyle sonlandırmak isterim. Bu konuda biz müzik eğitimcilerine çok iş düşmekte. Hiçbir zaman enerjimizi düşürmemeliyiz. Çünkü bu farkındalığı yaratacak olan bizleriz. Herkese çok teşekkür ediyorum.

Kömürcü: Teşekkür ediyoruz. Sayın Mumford bize Avustralyadaki müzik eğitiminden bahsetti. Benzer tarafları olduğunu gözlemledik. Devletin finansal desteğinin orada da kısıtlı olduğunu söyledi. Müzik eğitiminin orada da daha az önemsendiğine üzülerek şahit olduk. Online müzik eğitimi de ekonomik olarak kolaylık sağlayabilir ama konuşmalardan da anlaşıldığı üzere etkililiği tartışma konusudur. Böyle bir eğitim süreci başlarsa sayın Mumford’un bilgilerinden yararlanmak gerekeceğini düşünerek sözü Sayın Dehbasti’ye bırakıyorum.

Sourush Dehbasti: Merhaba. Teşekkür ediyorum. Aslında ben Türkiye ve İran’ın durumunu karşılaştırmak isterdim ancak çok fazla benzerlikler olduğu için bunu zaman zaman yaparak çok bu konuya girmek istemiyorum. Yalnız bizim konservatuvarlardan örnek verecek olursam yaklaşık 20 yıl piyano hocası olarak kadrolu çalıştığım Tahran devlet konservatuvarı İran Sanat müziği konservatuvarı. Yani sanat müziği ve batı klasik müziği aynı çatı altında verilmekte. İslam devriminden önce ayrı ayrıydı. Ancak devrimle aynı çatı altında toplandı. Yine de ben bile bazen anlamıyorum İran’da nelerin yasak olup olmadığıyla ilgili. Biraz önce Sayın Tansuğ bir konuya değindi ceza alan çocuklarla ilgili. İran’da şu an çok pop konserler veriliyor. Ve gençler eğlenebiliyor. Müzisyenler çalabiliyor. Ama bu üzücü olay bir bakımdan bizi de şaşırttı. Müzik alanında ne serbest ne yasak bazen biz de anlayamıyoruz. Ben sizlere bugün biraz müzikalite konusunu açıklamak istiyorum. Bu tür sempozyumlarda herkes müzisyen olduğu için konuşmak biraz zor. Hepimizin bilgisi var tabii ki. İran’da konservatuvar eğitiminin dışında en önemli eğitim özel ders eğitimi. Dünyada en iyi müzisyenler hep konservatuvarlardan çıkar ama bizde biraz farklı çünkü yıllarca

5

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

konservatuvarlar kapalıydı. Sonra 4 yıllık ancak çok da tam bir içeriğe ve piyano eğitimine sahip olmayan bir okul açıldı. Daha sonrasında 4 yıllık 7 yıllığa çevrildi. Devrimden sonra. O yıllarda piyano bölümünü kurmayı başardım. Sonrasında Üniversite eklendi. Şimdi artık ortaokul, lise, üniversite ve 2 yıllık yüksek ve de her bölüm var. Aslen biz yüksek sınıfın üniversiteye bağlı olmasını istemiyorduk. Biliyorum ki burada da böyle ve hatta Avusturya da bu sisteme geçti. Viyana devlet konservatuvarı artık viyana üniversitesinin altına girmiş. Biz de Şah zamanı gibi konservatuvar üniversite içinde bir yapı olmasın konservatuvar olarak kalsın istiyorduk. Oradaki yıllarımda bütün sanat etkinlikleri sırasında öğrencilerime müzikalite işini anlatmaya çalıştım. Çünkü ben biraz tekniğe karşı bir insanım. Teknik yavaş yavaş kazanılabilinir. Küçük öğrenci konservatuvara geldiğinde çeşit çeşit müfredat ve repertuarları çalıyor. Liseye geldiğinde düzgün bir çalışma sistemi, aksamayan düzgün bir öğretmen öğrenci ilişkisi, yetenek ve istek ile yavaş yavaş o tekniğe sahip olacaktır. Ancak müzikalite çok başka bir şey. Tahran’da gözlemlediğim öğrenciler çok teknik, fırtına gibi çalabiliyorlar ama müzikten haberleri yoktu. Yıllarca onlarla bu konuyu öğretmeye çalıştım ve bu birikimler sayesinde bir kitap yazdım.” Musical piano performance”. Özellikle adını “ bir piyanistin bilmesi gereken her şey” koydum ancak Türkiye’de çevirip bastırmak için yayıncı bulmaya çalışıyoruz. Ekstra bir karşılaştırma burada kitap bastırmak çok zor ve sayıları da çok az maalesef. Hatta İran’dan daha az olduğunu gördüm ve bu çok üzücü. Halbuki Türkiye’de müziğin akademik durumu İran’dan daha gelişmiş. Ama neden bu kadar kitap, yayın ve kaynak azlığı var? Bu biraz üzücü. Kitaba dönecek olursam orada nasıl müzikal çalınacağını anlatmaya çalıştım. Nedenleri ise, biliyorsunuz dünyanın en büyük eğitimcilerinden biri Leopold Godowsky, bir gün çok hızlı bir şekilde gam çalıyormuş. Öğrencileri ona öğrencilik yıllarında günde kaç saat gam çalıştığını sormuş ve hayatımda hiç gam çalışmadım yanıtıyla karşılaşıyorlar. Sonra Heinriche Neuhaus Godowsky’nin öğrencisi ki “Piyano Sanatı” adlı kitabını İran’da Bay İlhamian Farsça ya çevirdi, o kitapta müzikalite ve teknik yarım yamalak bir iş ve tam bir iş diye açıklanıyor. Ve şöyle anlatıyor. Eğer bir parçanın içinde hızlı, artistik hareketler varsa, o parçayı çalışırken de yanında yine teknik etüdler egzersizler çalışıyorsanız buna tam ve mükemmel bir eğitim derler. Ancak günde 1 saat 4 saat vb.. sadece gam egzersiz çalışırsanız ona eksik bir eğitim diyor. Yani ona göre çalışma içerisinde birbirinden ayırmaya gerek yok. Destekleyici öğelerle teknik anlaşılabilir, yapılabilir, gelişebilir bir duruma geliyor. Biliyorsunuz ki Neuhaus da Richter, Gilels vb.. gibi usta piyanistleri bu yöntemle yetiştirdi. Hatta Neuhaus, Giels ve Richter çok gençken çok fazla hızlı çalışları yüzünden odada durulamayacak hale geldiğini söylermiş ve “..sonra Richter daha yavaş ve anlamlı çalmayı öğrendi” diyerek tarif edermiş. Hatta ben de bu dönemlerinde Richter’in çaldığı Mendelssohn etüdü dinlediğimde çok geç anlayabilmiştim.

Öbür tarafta da Josef Hoffmann var. Onun da bir kitabı var ama umuyorum biri Türkiye’de onu da yakın zamanda çevirir. Çünkü dünyadaki en büyük referanslardan biridir. Ve öbür örnekteki gibi bu kitaplarda teknikle ilgili çok az şey vardır. Bu tabiî ki tekniğe sahip olmadan sadece müzikal çalmak demek değil. Ancak ortak fikirleri, teknik zamanla kazanılır ancak müzik ayda bir dersle hiçbir zaman öğretilemez. Bu fikre dayanarak ben de yıllardır bu konuyu sınıfımda ya da özel derslerimde ayrı bir konu, ders olarak işlemekteyim. Benim mezun ettiğim öğrencilerim de bunu devam ettirmekte. Keşke olabilse ve Türkiye’de de müzikalite ayrıca ele alınacak bir konu, ders olarak verilebilse. Tabi ki belki 2- 3 yıl sürmez ama piyano dersi yanında bir eserin nasıl müzikal çalınabileceği konusunda da fikir edinecekleri bir ders olabilse. Hatta örnek verdiğim kitaplar okutulabilir. Ben bunu konservatuvarda 20 yıl boyunca uyguladım ve başardım diyebilirim. Bu eğitimle Avrupa’da okuyan öğrencilerim de orada fark yaratan işler ortaya koydu. Bu konunun yararına ve faydasına dikkat çekmek istedim. Dinlediğiniz için teşekkür ederim.

Kömürcü: Teşekkür ediyoruz. Sorush Bey İran ve Türkiye karşılaştırması yaparken üzücü bir noktaya değindi yayın azlığı konusunda. Bu kadar akademisyen varken aslında bu bizim ayıbımız. Bir de özellikle konservatuvar hocalarının yazmaz, okumaz sadece icra eder algısı da artık değişmeli. Belki de usta çırak ilişkisini andıran sanat eğitimi içinde bu algıyı da barındırdığından devamı gelemiyor. Tartışmak gerek.

Dehbasti: Aslında haklı bir taraf da var Türkiye’de kitaplar çok pahalı. Benim en fazla İran’da 5 lira’ya sattığım kitabım burada 30 TL. ediyor, gençler için gerçekten yüksek bir ücret.

6Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tansuğ: 90’larda yaptığım İran ve Türk müziği karşılaştırması ile ilgili araştırmam sırasında İran’da bir müzikoloji kitabı edinmiştim Farsça. O sırada Türkiye’de hiç kaynak yoktu. O yıllardan bu yana ben de bilirim ki İran yayın, basım konusunda bizden oldukça ileride.

Dehbasti: Ben bir de şu konuya değinmek isterim. Özellikle beraber gelişen İran ve Türk müziği yüzünden bizi buraya davet etmeniz çok önemliydi. Sevgili Atatürk’ün eski şahımız Rıza Şah için sipariş ettiği operayı beraber seyrettikleri günleri ve onları yan yana gördüğümde ağlamak istiyorum. Kültür eğitim kısmında çok ortak noktalarımız var.

Soru cevap

Soru: (Mumford’a) Müfredatta neden aborjin müziğine yer verilmiyor? Oysa artık aborjin türkülerinin erken yerleşim örüntülerinin kanıtı olduğu mahkemelerde bile kabul edilmekte.

Cevap: Bu önemli bir soru. Şu anda aborjinlerin müziği ülkemizde tam olarak tanınmıyor. Ve bu biraz bizim ötelediğimiz bir konu. Aslına baktığınızda bir kültürü yok etmek istiyorsanız bunu müziklerini yok ederek yapabilirsiniz. Üniversitede de çok az çalışma yapılıyor ve öğrencilere çok az bilgi veriliyor. Dolayısıyla öğrenciler de bu kültürü alamıyorlar. İngiliz kolonilerinin de aborjin kültürünü çok fazla tahrip ettiğini söyleyebiliriz. Ben de bu konunun araştırılması ve öğretilmesi taraftarıyım. Ancak şu an böyle bir durum yok. Bu konudaki isteğimiz devam ediyor.

Bayan Mumford: Aborjinlerle çalışırken onların ne istediğini biliyoruz. Onlara izin vermeyen biziz.

Tansuğ: Okaliptüs ağacından yapılan bir çalgı var ve dünyada kullanımı gelişti. Bu çalgının neden kullanılmadığını sormak istiyorum.

Mumford: Daha yeni çalıyoruz ve yakın zamanda müfredata almak istiyoruz.

G. Yerlikaya: Teşekkür ediyoruz. Dehbasti’ye soracağım. Müzikalitenin önemine katılıyorum ancak müzikalite kuralları nasıl belirlenebilir? Bunu kural olarak belirlersek subjektifliğe açık bir alan. Fikirlerinizi merak ediyorum.

Dehbasti: Müzikalite kuralları olur ve ben de bu şüpheleriniz için yıllarca savaştım. Dediğim kitaplar büyük örneklerdir. Evet, bence müzikalite ayrıca işlenebilecek bir konudur.

7

1. oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

MESLEKİ MÜZİK EĞİTİMİNDE YAPILANMA SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

STRUCTURING PROBLEMS OF VOCATIONAL MUSIC EDUCATION AND RECOMMANDATIONS FOR SOLUTION

Özet

Günümüz Türkiye’sinde mesleki müzik eğitimi boyutuna ilişkin olarak, öğretim programları bağlamında; öğrenci girdisi-çıktısı, ürünü ve erişisi bakımından farklı okul model ve yapıları mevcuttur. Bu yapılanmalar öz olarak; Devlet Konservatuvarı, Türk Müziği Devlet Konservatuvarı, Güzel Sanatlar Fakültesi, Sanat ve Tasarım Fakültesi, Müzik ve Sahne Sanatları Fakültesi ile Eğitim Fakülteleri Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalları biçiminde ifade edilebilir.

Dolayısıyla her okulun kendine özgü genel ve özel amaçları ile bu amaçlar doğrultusunda hazırlanmış öğretim programları, uygulama alanları mevcuttur. Bu amaç ve uygulamalar zaman zaman belli noktalarda birbiriyle kesişmekle birlikte, esas olarak ayrı bir bütünlük taşımaktadır. Yani sanatçılık eğitimi, müzik bilimi eğitimi, bestecilik eğitimi, müzik teknolojisi eğitimi, çalgı yapımcılığı eğitimi ve müzik öğretmenliği eğitimi gibi. Söz edilen mesleki müzik eğitimi kurumları, Türkiye’nin hemen her bölgesine yayılmış ve sayı olarak hiç küçümsenmeyecek boyutlara ulaşmıştır. (24 Müzik Öğretmenliği ABD, 18 Güzel Sanatlar Fakültesi, 39 Konservatuvar) Öte yandan, Türkiye’nin içerisinde bulunduğu sosyo-ekonomik koşullar ve toplumda ihtiyaç duyulan iş alanları göz önünde bulundurulunca; söz konusu kurumların pek çok mezunu, iş bulma kaygısı taşımaktadırlar. Bu sebeple de pek çok kurum daha şimdiden öğrenci bulmakta zorluk çekmekte veya ölçütlerini aşağıya çekmektedir. Hal böyle olunca da sözü edilen kurum mezunlarının büyük bir kısmı, yıllarca bekleyip alanlarında iş bulamadıklarından ötürü; eğitim fakültelerinden formasyon eğitimi almakta ve öğretmenlik mesleğine yönelmektedirler.

Araştırma alan araştırmasına dayalı tarama modelinde betimsel bir çalışma olup; birinci boyutunda Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi Müzik Eğitimi ABD’nda öğrenim gören 40 formasyon öğrencisine anket uygulanarak mezun oldukları okul türüne ilişkin özeleştirileri belirlenmeye çalışılmıştır. Ardından bu bilgiler ışığında Türkiye’de mesleki müzik eğitimi veren mevcut kurumların yapısal özellikleri irdelenmiş ve son olarak da müzik alanına yönelik birleştirici, bütünleştirici bir yapılanma modeli önerisi üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Müzik, Müzik eğitimi, Mesleki müzik eğitimi kurumları, Mesleki müzik eğitiminde yapılanma.

Özlem ÖMÜR*Aytekin ALBUZ**

* Doç. Dr. Ankara Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Ankara, [email protected]** Prof. Dr. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı, Ankara,

[email protected]

8Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

1. GİRİŞ

Türkiye’de mesleki müzik eğitimi boyutuna ilişkin olarak, vizyon ve misyonları bakımından farklı model ve yapılarda müzik kurumları mevcuttur. Bu yapılanmalar amaç ve erişi bakımından ele alındığında; Devlet Konservatuvarları, Türk Müziği Devlet Konservatuvarları, Güzel Sanatlar Fakültesi Müzik Bölümleri, Müzik ve Sahne Sanatları Fakülteleri, Sanat ve Tasarım Fakülteleri ile Eğitim Fakülteleri Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalları biçiminde sıralanabilir.

Bahsi geçen müzik kurumlarının tümü, öğretim programları bakımından kendi içlerinde özgünlük taşımakla birlikte; bölüm ve ABD/ASD bazında yer yer kesiştiği noktalar olmaktadır. Dolayısıyla bu durum öğretimde dublikasyona ve karmaşaya sebebiyet vermektedir. Söz konusu mesleki müzik eğitimi kurumları Türkiye’nin hemen her bölgesine yayılmış ve sayı olarak da hiç küçümsenmeyecek boyutlara ulaşmıştır. Müzik Öğretmenliği Ana Bilim Dalı sayısı: 24, Güzel Sanatlar Fakültesi sayısı: 18, Konservatuvar sayısı: 39 olmuştur. Ancak Türkiye’nin içerisinde bulunduğu sosyo-ekonomik koşullar ile toplumda ihtiyaç duyulan iş alanları açısından; söz konusu kurumların pek çok mezunu iş bulma kaygısı taşımakta ve son çareyi eğitim fakültelerinden formasyon eğitimi alarak müzik öğretmenliği mesleğine yönelmekte bulmaktadırlar.

Bilindiği üzere Yüksek öğretimde ita amirliği YÖK kurumudur. Dolayısıyla yeni açılacak üniversite, fakülte, bölüm, anabilim dallarının son kararı YÖK tarafından verilmektedir. Ne var ki son yıllarda her ile bir üniversite, her üniversiteye aksesuar olsun diye bir konservatuvar, yanına da Güzel Sanatlar Fakültesi veya Eğitim Fakültelerine bağlı müzik eğitimi Ana Bilim Dalları açılması moda olmuş fakat “bu gidişe bir dur” denilememiştir. Söz konusu bu uygulama bazen siyasi, bazen ihtiyaci, bazen de Avrupa Birliği kriterleri bahane edilerek yapılmakla birlikte doğruluğu tartışmalı bir durumdur. Zira bilimde nicelik değil, nitelik önemlidir.

Abstract

In Turkey today, in relation to the dimension of vocational music education and in the context of education programs, there are different school models and structures as for the student’s input-output, products and access to them. These structures can be expressed mainly as State Conservatory, State Conservatory for Turkish Music, Faculty of Fine Arts, Faculty of Art and Design, Faculty of Music and Performing Arts and the Departmens of Music Teacher Education within the departments of Education of Fine Arts in the Faculties of Education.

Hence, every school has its unique general and special goals as well as education programs and fields of applications prepared in accordance with these goals. Although from time to time, these goals and applications intersect with each others at certain points, they mainly have an integrity. That is, education of artistry, education of music science, education of composing, education of musical technology, education of musical instrument makers and education of music teachers and the like. Said Educational Organizations are spread overal most every region of Turkey and reached a dimension not to be under estimated as to the number (24 Departments of Music Teachers, 18 Faculties of Fine Arts, 39 Conservatory). On the other hand, when socio-economic conditions in Turkey and needed work fields in society are considered, a greatmany of the graduates of said organizations have worries of findingjobs. Fort his reason, a greatmany of said organizations are already having difficulty in finding students or are bringing down their criterions. In these conditions and because of not beingable to find an employment in their field even after waiting for years, a greatpart of the graduates of said organizations are taking formation education at the faculties of education and are heading for the profession of teaching.

The research is a descriptive work depending on field survey surveillance model and at the first step, a survey was conducted among the 40 formation students studying at the Department of Music Education within Gazi University and their self-critisms were determined. Then, in the light of these information, the structural characteristics of present vocational music education organizations are examined and as the last step, a recommendation is emphasized for a uni fyingand integrative model for the field of music.

Keywords: Music, Music education, Organizations of vocational music education, Structuring at music education.

9

1. oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

1.1. Sınırlıklar

Araştırma;

1.1.1. Devlet Üniversiteleri ile,

1.1.2. Bünyesinde Müzik bölümü olan Güzel Sanatlar Fakülteleri ile,

1.1.3. Yapılanma bakımından farklılık gösteren ve örneklem olabilecek Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Erciyes Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi ile Karabük Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi ile,

1.1.4. Devlet Konservatuvarları ve Türk Musikisi Devlet Konservatuvarları ile,

1.1.5. Yapılanmaları bakımından farklılık gösteren ve örneklem olabilecek Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Selçuk Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Uludağ Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Gaziantep Üniversitesi Türk Müziği Konservatuvarı, İstanbul Teknik ÜniversitesiTürk Müziği Devlet Konservatuvarı, Sakarya Üniversitesi Türk Müziği Devlet Konservatuvarı, İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Afyon Kocatepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Kafkas Üniversitesi Devlet Konservatuvarı ile,

1.1.6. Eğitim Fakülteleri Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Ana Bilim Dalları ve öğretmen yetiştirme modeli ile,

1.1.7. 2013-2014 Eğitim-Öğretim yılında farklı mesleki müzik alanlarından gelerek Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Müzik Eğitimi ABD’nda formasyon eğitimi alan 40 öğrenciye uygulanan 7 soruluk ankete ilişkin görüşler ile sınırlıdır.

1.2. Problem Cümlesi ve Alt Problemler

Araştırmanın problem cümlesi; “Türkiye’de mesleki müzik eğitiminde yapılanma sorunları nelerdir ve çözüm önerileri nasıl olmalıdır?” biçiminde oluşturulmuştur.

1.2.1. Durum tespitine yönelik anket uygulanan formasyon öğrencisinin mezun olduğu mesleki müzik eğitimi kurumlarına ilişkin özeleştirileri nasıldır?

1.2.2. Mevcut Güzel Sanatlar Fakültelerinin yapılanması nasıldır?

1.2.3. Mevcut Konservatuvarların yapılanması nasıldır?

1.2.4. Mevcut Müzik Öğretmenliği Anabilim Dallarının yapılanması nasıldır?

1.2.5. Aynı üniversitenin bünyesi içerisinde yer alan ve dağınıklık arz eden mesleki müzik eğitimi kurumlarını bir çatı altında toplamaya yönelik özgün bir yapısal model geliştirilebilir mi?

2. BİLGİ, BULGU, YORUM VE TARTIŞMA

2.1. Birinci Alt Probleme İlişkin Bulgu ve Yorumlar

Bu bölümde; 2013-2014 Eğitim-Öğretim yılında farklı mesleki müzik alanlarından gelerek Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Müzik Eğitimi Anabilim Dallarında formasyon eğitimi alan 40 öğrenciye uygulanan anketten elde edilen görüşlere ilişkin bulgulara yer verilmiştir.

10Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 2.1.1: Örneklem Grubuna Ait Öğrencilerin Mezun Oldukları Okullara İlişkin Döküm

Sıra Üniversite Adı Birim Adı Sayı

1 Ankara Üniversitesi Devlet Konservatuvarı 10

2 Afyon Kocatepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı 4

3 Kırıkkale Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi 4

4 Hacettepe Üniversitesi Ankara Devlet Konservatuvarı 3

5 Sakarya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı 3

6 Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi 2

7 Başkent Üniversitesi Devlet Konservatuvarı 2

8 Bilkent Üniversitesi Müzik ve Sahne Sanatları 2

9 Ege Üniversitesi Türk Müziği Devlet Konservatuvarı 2

10 Akdeniz Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi 1

11 Bülent Ecevit Üniversitesi Devlet Konservatuvarı 1

12 Cumhuriyet Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi 1

13 Gaziantep Üniversitesi Devlet Konservatuvarı 1

14 Haliç Üniversitesi Devlet Konservatuvarı 1

15 İnönü Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi 1

16 İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Müziği Devlet Konservatuvarı 1

17 Karabük Üniversitesi Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi 1

40

Tablo 2.1.1.’de, alanlarında iş imkanı bulamayıp formasyon eğitimi alarak müzik öğretmeni olmayı hedefleyen öğrencilerin mezun oldukları okullar yer almaktadır. Bu öğrencilerin alanları ise şöyledir: Piyano, viyolonsel, keman, opera, koro, müzikoloji, müzik ve halk oyunları. Yine tabloya göre; ankete katılım sağlayan 40 kişilik örneklem grubuna dair olarak; 8(sekiz) Devlet Konservatuvarı, 5(beş) Güzel Sanatlar Fakültesi, 1(bir) Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi, 1(bir) Müzik ve Sahne Sanatları Fakültesi ile 2 (iki) Türk Müziği Devlet Konservatuvarı’nın yer aldığı anlaşılmaktadır.

Örneklem Grubuna Yöneltilen Sorular ve Alınan Cevaplara İlişkin Bulgu ve Yorumlar

Tablo 2.1.1.1: Meslek Seçiminde Kendi Kararınız Ne Ölçüde Etkili Oldu?

Tamamen Kısmen Hiç Toplamf:36 - % 90 f:2 - % 5 f:2 - % 5 40 - %100

Tablo 2.1.1.1.’e göre; örneklem grubunda yer alan öğrencilerin %90’ı “Tamamen” düzeyinde mezun oldukları kurumu kendi istekleriyle seçtiklerini belirtmektedirler.

Tablo 2.1.1.2: Mezun Olduğunuz Okul, Hayalinizdeki Hedefe Ulaşmada Ne Kadar Yeterli Oldu?

Tamamen Kısmen Hiç Toplamf:14 - % 35 f:15 - % 37,5 f:11 - % 27,5 40 - %100

Tablo 2.1.1.2.’den anlaşılacağı üzere; örneklen grubuna dair öğrencilerin %27,5’u, “Kısmen” düzeyinde mezun oldukları okul ile amaçladıkları hedefe ulaşmada hayal kırıklığı yaşadıklarını belirtmektedirler.

11

1 . oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 2.1.1.3: Alanınızda Yeterli Bilgi ve Donanıma Sahip Olduğunuzu Düşünüyor musunuz?

Tamamen Kısmen Hiç Toplamf:26 - % 65 f:12 - % 30 f:2 - % 5 40 - %100

Tablo 2.1.1.3.’te, örneklem grubunda yer alan öğrencilerin ancak %65’i “Tamamen” düzeyinde alanlarında yeterli bilgi ve donanıma sahip olduklarını düşünmektedirler.

Tablo 2.1.1.4: O Yıllara Geri Dönseniz Yine Aynı Okulda Öğrenim Görmeyi Ne Kadar İsterdiniz?

Tamamen Kısmen Hiç Toplamf:13 - % 32,5 f:15 - % 37,5 f:12 - % 30 40 - %100

Tablo 2.1.1.4’e göre; formasyon eğitimi alan öğrencilerin %37;5’u “Kısmen” düzeyinde yine aynı okulda öğrenim görmek istediklerini belirtmektedirler.

Tablo 2.1.1.5: Mesleki Müzik Eğitimi Veren Kurumlarda Alan Değişimine Ne Ölçüde Katılırsınız?

Tamamen Kısmen Hiç Toplamf:21 - % 52,5 f:13 - % 32,5 f:6 - % 15 40 - %100

Tablo 2.1.1.5’e göre; formasyon eğitimi alan öğrencilerin %52,5’u “Tamamen” düzeyinde mesleki anlamda alan değişikliklerine (müzik sanatçılığı, müzik öğretmenliği, müzik bilimi vb.) sıcak baktıklarını beyan etmektedirler.

Tablo 2.1.1.6: Alanınızla İlgili Ne Ölçüde Gelecek Kaygısı Taşıyorsunuz?

Tamamen Kısmen Hiç Toplamf:12 - % 30 f:9 - % 22,5 f:18 - % 45 40 - %100

Tablo 2.1.1.6.’ya göre; öğrencilerin %45’inin alanıyla ilgili iş bulmada kaygı taşımadığı görülmektedir.

Tablo 2.1.1.7: Müzik Öğretmeni Olmak İçin Eğitim Fakültesi Çıkışlı Olmanın Gerekliliğine Ne Kadar Katılırsınız?

Tamamen Kısmen Hiç Toplamf:5 - % 12,5 f:10 - % 25 f:25 - % 62,5 40 - %100

Tablo 2.1.1.7’de örneklem grubunda yer alan öğrencilerin %62,5’u; müzik öğretmeni olmak için eğitim fakültesi çıkışlı olmanın gerekliliğine inanmadığını belirtmektedir.

2.2. İkinci Alt Probleme İlişkin Bulgu ve Yorumlar

Bu bölümde, Türkiye’de yer alan Güzel Sanatlar Fakültelerinin mevcut yapılanmaları ile ortak olarak sunulabilecek özet bir modele yer verilmiştir.

12Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 2.2.1: Güzel Sanatlar Fakültelerine İlişkin Mevcut Birinci Yapılanma Modeli

Üniversite Rektörlüğü

�Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanlığı

�Müzik Bilimleri Bölümü

� � � � �Kompozisyon

ASDSolo Şarkı

ASDYaylı Sazlar

ASDPiyano ve Arp ASD

Üflemeli ve Vurma Çalgılar

Tablo 2.2.2: Güzel Sanatlar Fakültelerine İlişkin Mevcut İkinci Yapılanma Modeli

Üniversite Rektörlüğü

�Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanlığı

� �Müzik Bölümü Sahne Sanatları Bölümü

� � � � �Müzik ABD

ÇalgıASD

Müzik Teknolojileri

ABD

Müzik BilimleriABD -

Tablo 2.2.3: Güzel Sanatlar Fakültelerine İlişkin Mevcut Üçüncü Yapılanma Modeli

Üniversite Rektörlüğü�

Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanlığı

� �Müzik Bilimleri Bölümü Sahne Sanatları Bölümü

� � �Müzik Bilimleri ABD Müzik Teknolojileri ABD -

Tablo 2.2.4: Güzel Sanatlar Fakültelerine İlişkin Mevcut Dördüncü Yapılanma Modeli

Üniversite Rektörlüğü

�Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Dekanlığı

�Müzik Bölümü

� � �Müzik ABD Türk Sanat Müziği ASD Türk Halk Müziği ASD

13

1 . oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 2.2.5: Güzel Sanatlar Fakültelerine İlişkin Mevcut Beşinci Yapılanma Modeli

Üniversite Rektörlüğü

�Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Dekanlığı

� �Müzik Bölümü Sahne Sanatları Bölümü

� �Müzik ABD -

Tablo 2.2.6: Güzel Sanatlar Fakültelerine İlişkin Olarak Ortaya Çıkan Özet Yapılanma Modeli

Üniversite Rektörlüğü

�Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanlığı

� � �Müzik Bölümü Müzik Bilimleri Bölümü Sahne Sanatları Bölümü

� � �Çalgı ASD

Müzik ABDTSM/THM ASD

Müzik Teknolojileri Müzikoloji ABD -

2.3. Üçüncü Alt Probleme İlişkin Bulgu ve Yorumlar

Bu bölümde, Türkiye’de yer alan konservatuvarların mevcut yapılanmaları ile ortak olarak sunulabilecek özet bir modele yer verilmiştir.

Tablo 2.3.1: Devlet Konservatuvarlarına İlişkin Mevcut Birinci Yapılanma

Üniversite Rektörlüğü

�Devlet Konservatuvarı Müdürlüğü

� Müzik Bölümü Müzikoloji Bölümü Sahne Sanatları Bölümü

� � �Kompozisyon ve Orkestra Şefliği

PiyanoYaylı Çalgılar

Üflemeli ve Vurmalı ÇalgılarCaz ASD

Müzikoloji ABD Opera –Şan ASD

14Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 2.3.2: Devlet Konservatuvarlarına İlişkin Mevcut İkinci Yapılanma

Üniversite Rektörlüğü

�Devlet Konservatuvarı Müdürlüğü

�Geleneksel Türk Müziği Müzik Bölümü Sahne Sanatları Bölümü

� � �TSM

THM ASD Müzik ASD Opera ASD

Tablo 2.3.3: Devlet Konservatuvarlarına İlişkin Mevcut ÜçüncüYapılanma

Üniversite Rektörlüğü

�Devlet Konservatuvarı Müdürlüğü

�Müzik Bölümü

�Kompozisyon ve Orkestra Şefliği

PiyanoYaylı Çalgılar

Üflemeli ve Vurmalı ÇalgılarTürk Müziği ASD

Tablo 2.3.4: Devlet Konservatuvarlarına İlişkin Mevcut Dördüncü Yapılanma

Üniversite Rektörlüğü

�Türk Müziği Devlet Konservatuvarı Müdürlüğü

� � � � � �Çalgı

BölümüMüzikoloji

BölümüKompozisyon

BölümüMüzik Teorisi

Bölümü

Müzik Teknolojileri

Bölümü

Ses Eğitimi Bölümü

ÇalgıASD

MüzikolojiABD

KompozisyonASD

Müzik Teorisi ABD

Müzik Teknolojileri

ABD

SesEğitimi

ASD

15

1 . oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 2.3.5: Devlet Konservatuvarlarına İlişkin Mevcut Beşinci Yapılanma

Üniversite Rektörlüğü

�Devlet Konservatuvarı Müdürlüğü

� � � �Müzik Bölümü TSM Bölümü THM Bölümü Sahne Sanatları Bölümü

PiyanoYaylı Çalgılar

Nefesli ve Vurmalı Çalgılar ASD

THM ASD THM ASD Opera –KoroASD

Tablo 2.3.6: Devlet Konservatuvarlarına İlişkin Mevcut Altıncı Yapılanma

Üniversite Rektörlüğü

�Devlet Konservatuvarı Müdürlüğü

� �Geleneksel Türk Müziği Bölümü Müzik Bölümü

TSM / TSM ASD Müzik ASD

Tablo 2.3.7: Devlet Konservatuvarlarına İlişkin Mevcut Yedinci Yapılanma

Üniversite Rektörlüğü

�Türk Müziği Devlet Konservatuvarı Müdürlüğü

� �Türk Müziği Bölümü Müzikoloji Bölümü

Türk Din Musikisi THM /TSM ASD Müzikoloji ABD

16Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 2.3.8: Devlet Konservatuvarlarına İlişkin Olarak Ortaya Çıkan Özet Yapılanma Modeli

Üniversite Rektörlüğü

�Devlet Konservatuvarı Müdürlüğü

� � � �Müzik Bölümü Türk Müziği

BölümüMüzikoloji

BölümüSahne Sanatları

Bölümü

Kompozisyon ve Orkestra Şefliği Piyano

Yaylı Çalgılar Üflemeli ve Vurmalı

Çalgılar Telli Çalgılar

Caz ASD

ÇalgıŞan

TSM/THM Dini Musiki ASD

Genel MüzikolojiEtno Müzikoloji

Geleneksel Modal Müzikler ABD

Şan AOpera

Koro ASD

2.4. Dördüncü Alt Probleme İlişkin Bulgu ve Yorumlar

Bu bölümde, Türkiye’de yer alan Müzik Eğitimi ABD’nın mevcut yapılanmaları incelenmiş ve ortak olarak sunulabilecek bir modal önerisi üzerinde durulmuştur.

Tablo 2.4.1:1997 Yılı Öncesi Müzik Öğretmenliği Yapılanması

Üniversite Rektörlüğü

�Eğitim Fakültesi Dekanlığı

�Müzik Bölümü

� � �Çalgı Eğitimi ASD Ses Eğitimi ASD Müzik Kuramları ABD

Tablo 2.4.2: 1997 Yılından Sonra Mevcut Müzik Öğretmenliği Yapılanması

Üniversite Rektörlüğü�

Eğitim Fakültesi Dekanlığı�

Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü

� �Müzik Öğretmenliği ABD Resim –İş Eğitimi ABD

17

1 . oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 2.4.3: Mevcut Sistem İçerisinde Müzik Öğretmenliğine İlişkin Sunulabilecek Ortak Bir Yapılanma Modeli

Üniversite Rektörlüğü

�Eğitim Fakültesi Dekanlığı

�Müzik Bölümü

� � � �Okul Öncesi Müzik

Eğitimi ABDTemel Eğitim Müzik

Eğitimi ABDOrtaöğretim Müzik

Eğitimi ABDYüksek Öğretim Müzik

Eğitimi ABD

Tablo 2.4.4: Mevcut Sistem İçerisinde Müzik Öğretmenliğine İlişkin Sunulabilecek İkinci Ortak Bir Yapılanma Modeli

Üniversite Rektörlüğü

�Eğitim Fakültesi Dekanlığı

�Müzik Bölümü

� � �Genel Müzik Eğitimi ABD Özengen Müzik Eğitimi ABD Mesleki Müzik Eğitimi ABD

2.5. Beşinci Alt Probleme İlişkin Bulgu ve Yorumlar

Bu bölümde, aynı üniversitesin çatısı altında ayrı ayrı yer alan “Müzik Eğitimi ABD, Güzel Sanatlar Fakülteleri ve Konservatuvarları” bir çatı altında toplayan örnek bir model oluşturulmaya çalışılmıştır.

18Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 2.5.1: Müzik Kurumlarını Bir Çatı Altında Toplamaya Yönelik Bir Yaklaşım

Üniversite Rektörlüğü

�Müzik ve Sahne Sanatları Fakültesi

� � � �Performans Bölümü

Müzik Bilimleri Bölümü

Müzik Eğitimi Bölümü

Sahne Sanatları Bölümü

� �Batı Müziği Türk Müziği

-Orkestra ve Koro Şefliği -Çalgı - Şan - Opera -Koro -Caz -Uluslararası Popüler Müzikler ASD

-Orkestra ve Koro Şefliği-TSM Çalgı -THM Çalgı -TSM Ses Eğitimi -THM Ses Eğitimi -TSM Koro -THM Koro -Türkiye Popüler Müzikler ASD

- Kompozisyon (Batı Müziği) - Kompozisyon (Türk Müziği) ASD/ABD-Batı Müziği Teorileri-TSM Nazariyatı -THM Nazariyatı-Müzik Teknolojileri -Genel Müzikoloji -Etno Müzikoloji-Geleneksel ve Modal Müzikler ABD

-Erken Müzik Eğitimi -Temel Eğitim Müzik Eğitimi-Orta Öğretim Müzik Eğitimi -Yüksek Öğretim Müzik EğitimiABD

-Opera -Koro -Dans -Halk Oyunları -Drama -Bale -Tiyatro ASD

Tablo 2.5.2: Müzik Kurumlarını Bir Çatı Altında Toplamaya Yönelik İkinci Bir Yaklaşım

Üniversite Rektörlüğü

�Müzik Fakültesi

� � �Performans Bölümü

Müzik Bilimleri Bölümü

Müzik Öğretmenliği Bölümü� �

Batı Müziği Türk Müziği

-Orkestra ve Koro Şefliği -Çalgı - Şan - Opera -Koro -Caz -Uluslararası Popüler Müzikler ASD

-Orkestra ve Koro Şefliği -TSM Çalgı -THM Çalgı -TSM Ses Eğitimi -THM Ses Eğitimi -TSM Koro -THM Koro -Türkiye Popüler Müzikler ASD

- Kompozisyon (Batı Müziği) - Kompozisyon (Türk Müziği) ASD/ABD

-Batı Müziği Teorileri-TSM Nazariyatı -THM Nazariyatı -Müzik Teknolojileri -Genel Müzikoloji -Etno Müzikoloji-Geleneksel ve Modal Müzikler ABD

-Erken Müzik Eğitimi -Temel Eğitim Müzik Eğitimi -Orta Öğretim Müzik Eğitimi -Yüksek Öğretim Müzik Eğitimi ABD

19

1 . oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

3. Sonuç ve Öneriler

Türkiye’de 18 adet Güzel Sanatlar kökenli fakülte olmakla birlikte; müzik alanına ilişkin olarak içsel yapılanmalarında bariz farklılıklar gözlenmektedir. Hatta söz konusu fakülteler, bir nevi konservatuvar yapılanmasını taklit eder niteliktedir. Bu açıdan; Güzel Sanatlar temelli fakültelerin yapılanmaları gözden geçirilmeli ve öğretim programları bakımından belli içsel bir bütünlük sağlama yoluna gidilmelidir (bkz.Tablo 2.2.6.).

Yine Türkiye’de, doğrudan Üniversite Rektörlüklerine bağlı 39 adet Konservatuvar bulunmakla birlikte, “Devlet Konservatuvarı” ve “Türk Müziği Devlet Konservatuvarı” ayrımı ile iki farklı yapılanma gözlenmektedir. Ayrıca kendi gruplarında da öğretim programları açısından çok büyük farklılıklar bulunmaktadır. Bu hususta bir sistematik oluşuma gidilecek olursa; öncelikle bu ayrıklığın giderilmesi ve hem Batı, hem de Türk müziğini içeren tek bir konservatuvar bünyesinde ortak bir yapılanmaya gidilmesi uygun olacaktır (bkz. Tablo 2.3.8.).

Aynı biçimde üniversitelerin eğitim fakültelerine bağlı 24 adet müzik eğitimi Anabilim Dalı mevcut olup; 1997 yılında Eğitim Fakültelerinin yeniden yapılandırılması sürecinde bölüm olma hüviyetleri ellerinden alınarak Anabilim Dalı düzeyine indirilmiş ve Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü adı altında Resim-İş eğitimiyle birleştirilerek tüm üniversitelerde ortak bir öğretim programına tabi tutulmuşlardır. Bu yüzden; öncelikle bu çarpık yapılanma düzeltilerek giderilmeli, ardından özgün lisans programlarının farklı yapılanmalarının önü açılmalıdır (bkz Tablo 2.4.3. ve 2.4.4.).

Son olarak, Türkiye’deki mesleki müzik eğitiminde kökten bir yapılanmaya gidilecek olursa; tüm yüksek müzik kurumları Avrupa ve ABD’de de örnekleri bulunduğu biçimde “Müzik Fakültesi” bünyesinde bir çatı altında toplanabilir ve yönetimi de müzik adamları tarafından yapılabilir olacaktır (bkz.Tablo 2.5.2.). Söz konusu yapılanmanın hayata geçirilmesi durumunda, müzik alanında lisansüstü sınavlarda ve doçentlik sınavlarında söz konusu alanlar daha çok netleşecek ve ölçütler de ona göre daha objektif hale gelecektir.

21

1 . oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Klasik Batı Müziği, Türk Sanat Müziği, Türk Halk Müziği, Türk Din Musikisi, Tiyatro, Opera, Bale, Türk Halk Oyunları gibi sanatın çeşitli dalları ülkemizde akademik eğitim verilerek istihdam alanı yaratılmaya çalışılan farklı branşlardır. 2014 ÖSYM verilerine göre, bu alanlarda 38’i devlet üniversitesi, 10’u özel üniversite ve 4’ü de denkliği kabul edilen yabancı üniversite olmak üzere toplam 52 üniversitede 32 ayrı bölümde yaklaşık 3029 öğrenciye kontenjan açılmıştır.

Alanların farklılığı ve konunun genişliği göz önüne alınarak bu çalışmada bir sınırlandırılmaya gidilerek yalnızca klasik batı müziği ve opera bale eğitimi üzerinde durulacaktır.

1. Müzik ve Sahne Sanatları Eğitimi

Müzik ve sahne sanatları temelli branşlar, bireysel yetenek alt yapısına dayanan ve bu yönde eğitimler verilmesi suretiyle çalışanların yetiştirilmesi hedef alınan mesleklerdir. Enstrüman ve bale eğitimi çok küçük yaşlarda başlaması gereken eğitimler oldukları için, bu eğitimler bölümlerine göre ilköğretim, lise ve sonrasında başlamaktadır. Halen yaylı çalgılar, nefesli çalgılar ya da bale gibi fiziksel gelişimden etkilenebilecek branşlar Yükseköğretim Kurumları Devlet Konservatuvarları Müzik ve Bale İlköğretim

TÜRKİYE’DE MÜZİK VE SAHNE SANATLARI EĞİTİMİ VE İSTİHDAM SORUNU

MUSIC AND PERFORMING ARTS EDUCATION AND EMPLOYMENT PROBLEM IN TURKEY

Özet

Bir milletin çağdaş medeniyetler seviyesine ulaşmasındaki en önemli unsurlardan biri sanattır. Atatürk, 1 Mart 1923’te Mecliste yaptığı konuşmasında güzel sanatlara ilişkin görüşlerini dile getirmiş ve ülkenin önemli merkezlerinde modern kitaplıklar, müzeler, güzel sanat sergileri ve konservatuvarların kurulması gerekliliği-ni ortaya koymuştur. Bu çalışmada ülkemizde müzik ve sahne sanatları alanında verilen eğitimler incelene-rek, konservatuvarlardan mezun olan bireylerin istihdam edilebilirlikleri incelenecektir..

Anahtar Kelimeler: Müzik, Sahne sanatları, İstihdam.

Abstract

Art is one of important elements for a nation to achieve contemporary level of civilization. In his speech at the parliament on 1 March, 1923, Atatürk expresses his opinions about fine arts and underpinned the necessity of modern libraries, muesums, fine arts exhibitions and conservatory bıildings in the main centers of a country. In this study by analyzing the schooling in music and performing arts in our country, the employment possibi-lities of graduate conservatory students’ will be studied.

Keywords: Music, Performing arts, Employment.

Güliz Müge AKPINAR*

* Öğr.Gör., Adnan Menderes Üniversitesi, Atça Meslek Yüksekokulu, Aydın, [email protected].

22Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Okulu ve Müzik ve Sahne Sanatları Liselerinde verilmektedir. 22.11.2012 Tarih ve 28475 Sayılı Yönetmelikte Müzik ve Bale İlköğretim Okulu ile Müzik ve Sahne Sanatları Liselerine giriş şartları düzenlenmiştir. Yetenek sınavlarıyla konservatuvarların bu bölümlerine yerleşen öğrenciler ortaöğretimi tamamladıktan sonra önce YGS’ye girip yeterli taban puanı almak, daha sonra da yetenek sınavına girmek suretiyle farklı programlara kabul edilmektedirler. Aşağıdaki tabloda 2014 yılında konservatuvarların klasik batı müziği ve opera - bale bölümlerine ayrılan kontenjan sayıları görülmektedir.

Tablo 1: 2014 ÖSYM kontenjanları baz alınarak hazırlanan Klasik Eğitim veren Konservatuvarlar

Üniversite Adı Sektörü Bölümler Kontenjanı

Adnan Menderes Üniversitesi Devlet Konservatuvarı

Devlet PiyanoYaylı Çalgılar

5 10

Afyon Kocatepe Üniversitesi Devlet Konservatuvar

Devlet Nefesli Çalgılar ve Vurma Çalgılar Piyano Sahne Sanatları Yaylı Çalgılar

5156

15Akdeniz Üniversitesi Antalya Devlet Konservatuvarı

Devlet Gitar Klasik Bale Piyano Üflemeli ve Vurmalı Çalgılar Yaylı Çalgılar

555

1010

Anadolu Üniversitesi Devlet Konservatuvarı

Devlet Arp Genel Müzikoloji Gitar Nefesli Çalgılar ve Vurma Çalgılar Opera Piyano Tiyatro Yaylı Çalgılar Yaylı Çalgılar Yapımı

2104

15 15 1015 15 5

Ankara Üniversitesi Devlet Konservatuvarı

Devlet Keman Kompozisyon (Bestecilik) Kontrabas Modern Dans Piyano Şan Viyola Viyolonsel

1558

1015201010

Başkent Üniversitesi Konservatuvarı

Özel Kompozisyon ve Müzik Teorisi Kompozisyon ve Müzik Teorisi (Tam Burslu) Kompozisyon ve Müzik Teorisi (%25 Burslu) Opera, Koro ve Popüler Müzik Şarkıcılığı Opera, Koro ve Popüler Müzik Ş. (Tam Burslu) Opera, Koro ve Popüler Müzik Ş. (%25 Burslu) Piyano, Arp, Gitar 3Piyano, Arp, Gitar (Tam Burslu) Piyano, Arp, Gitar (%25 Burslu) Yaylı Çalgılar Yaylı Çalgılar (Tam Burslu)Yaylı Çalgılar (%25 Burslu)

411821311411

23

1. oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Bülent Ecevit Üniversitesi Devlet Konservatuvarı

Devlet Opera Oyunculuk Yaylı Çalgılar Yaylı Çalgılar Yapımı

1016105

Çukurova Üniversitesi Devlet Konservatuvarı

Devlet Nefesli Çalgılar ve Vurma Çalgılar OperaPiyano Tiyatro (Oyunculuk) Yaylı Çalgılar

24205

1521

Dokuz Eylül Üniversitesi Devlet Konservatuvarı (İzmir Devlet Konservatuvarı)

Devlet Bale Kompozisyon ve Orkestra Şefliği Üfleme ve Vurma Çalgılar Opera Piyano Yaylı Çalgılar

84

21201220

Hacettepe Üniversitesi Ankara Devlet Konservatuvarı

Devlet Bale Dansçılığı Bando Şefliği Caz GitarKompozisyonMüzikoloji Opera Piyano Üflemeli ve Vurmalı ÇalgılarYaylı Çalgılar

205

10 4 8

10169

1619

Haliç Üniversitesi Konservatuvarı

Özel Opera ve Konser ŞarkıcılığıOpera ve Konser Şarkıcılığı (Tam Burslu) Opera ve Konser

426

İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi Müzik ve Sahne Sanatları Fakültesi

Özel Müzik (Piyano, Yaylı Çalgılar, Nefesli Çalgılar veVurma Çalgılar, Şan, Teori-Kompozisyon) (Tam Burslu) Müzik (Piyano, Yaylı Çalgılar, Nefesli Çalgılar veVurma Çalgılar, Şan, Teori-Kompozisyon)

3

27

İnönü Üniversitesi Devlet Konservatuvarı

Devlet PiyanoYaylı Çalgılar Türk Halk Müziği

101010

Mersin Üniversitesi Devlet Konservatuvarı

Devlet Kompozisyon ve Orkestra Şefliği Piyano Şan Yaylı Çalgılar Nefesli Çalgılar ve Vurma Çalgılar

212201515

Kocaeli Üniversitesi Devlet Konservatuvarı

Devlet FlütKeman Klarnet Gitar Kontrabas Piyano TrombonViyolonsel Viyola Kompozisyon

5656565555

24Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı

Devlet Arp Bale Dansçılığı Fagot Flüt Gitar Keman Klarnet Kontrabas Korno Obua Opera Osmanlı Dönemi Karşılaştırmalı Müzik Piyano Saksafon Trombon Trompet Tuba ViyolaViyolonsel Vurmalı Çalgılar Oyunculuk

61044

10104444

2015102442664

16Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuvarı

Devlet Bale Üfleme ve Vurma Çalgılar Piyano-Arp-Gitar Opera Yaylı ÇalgılarKompozisyon ve Orkestra Şefliği

351615121610

Trakya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı

Devlet Nefesli Çalgılar ve Vurma Çalgılar Piyano Yaylı Çalgılar

202020

Uludağ Üniversitesi Devlet Konservatuvarı

Devlet Kompozisyon ve Orkestra Şefliği Üfleme ve Vurma Çalgılar Yaylı Çalgılar Piyano

4983

Yaşar Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi

Özel Müzik (Tam Burslu) Müzik (%50 Burslu) Müzik (%25 Burslu) (nefesli çalgılar, piyano, opera)

3148

Azerbaycan Devlet Medeniyet ve İnce Sanat Üniversitesi (Bakü Azerbaycan)

Yabancı Bale Sanatı (Bale-Dans) (Ücretli) Müzik (Ücretli)

550

Kaynak: ÖSYM

Tablodan da anlaşılacağı üzere 2014 yılında 16 sı devlet; 4’ü Özel, 1’i yabancı olmak üzere toplam 21 üniversitede 1237 kişilik kontenjan açılmıştır.

1982 yılı itibariyle YÖK bünyesine alınan konservatuvarlarda, Müzikoloji, Yaylı Çalgılar, Temel Bilimler, Nefesli Çalgılar ve Vurma Sazlar, Kompozisyon, Şeflik, Ses Eğitimi, Çalgı Yapım, Şan- Opera, Piyano-Arp, tiyatro, bale ve halk oyunları gibi çeşitli branşlarda ülkemizin gereksinimlerini karşılayacak nitelikte;

25

1. oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

alanında araştırmalar yapacak kapasiteye sahip olacak; müzik alanında çalışacak sanatçıları yetiştirmek üzere profesyonel alanda eğitimler verilmektedir. Konservatuvar eğitimi pahalı bir eğitimdir. Ayrıca konservatuvar eğitimi, sadece tarihleri üniversitelerce belirtilen zaman dilimleriyle sınırlı kalan bir süreçten iibaret olmamaktadır. Yani normal şartlarda bir öğrencinin okula devam etmesi gereken süre ve sınav zamanları eğitim – öğretim yönetmelikleriyle belirlenmektedir. Ayrıca öğrencilerin aldıkları derslerden başarılı olabilmeleri adına ders çalışmaları gereken asgari ve azami süreler de az çok bellidir. Ancak fiziksel yetenek temelli eğitim alan bu öğrenciler, edebi – teknik ya da mesleki eğitim alan öğrenciler kadar şanslı değillerdir. Çünkü mesleki fizyolojik uyumsal gelişimin devam etmesi hatta gerilememesi adına bu öğrencilerin kişisel çabalarıyla da; sınırlandırılmamış çalışma yer ve zamanlarında çalışmaları önemlidir. Diğer bir deyişle konservatuvar eğitimi içinde tatilin olmadığı, başladığı günden mezun olunan güne kadar öğrencinin kampüsten ayrılamadığı ya da okulu dört duvarın dışına taşıdığı bir süreç niteliği göstermektedir. Ancak ne yazıktır ki mezuniyet sonrası yaşanılan istihdam sorunundan dolayı bu eğitim artık eski cazibesini yitirmektedir.

Eğitimler hazırlık sınıfıyla birlikte beş yıl sürmektedir. Hazılık sınıfında başarılı olamayan öğrencinin okulla ilişkisi kesilmektedir. Konservatuvarda armoni, form bilgisi, ses eğitimi, ritmi uygulaması, nota yazım bilgisi, solfej, partisyon bilgisi, enstrüman bilgisi, oda müziği, Türk sanat müziği, Klasik batı müziği ve Türk halk müziği, orkestra ve koro şefliği, müzik tarihi, diksiyon ve fonetik, şan ve eşlik, atölye ve teknoloji gibi dersler okutulur, şan opera programı, yaylı ve nefesli sazlar, piyano ve harp programlarında, beceri geliştirici uygulama ağırlıklı dersler okutulmaktadır( Kocaoğlu, 2013).

2. İstihdam

Konservatuvarı bitiren kimselere “Konservatuvar Diploması” verilmekte ve diplomada eğitim gördüğü alan belirtilmektedir. Konservatuvar mezunları, Müzik İcracısı, “Kompozitör” veya “Şef” unvanı ile şan opera programını bitirenler “Korist” ve ya “Opera” Sanatçısı unvanı ile çalışırlar. Konservatuvar mezunları, başta Devlet Senfoni Orkestrası ve Devlet Opera ve Balesi olmak üzere çeşitli kültür kurumlarında, TRT’de görev alabilirler veya serbest çalışabilirler. Temel bilimler ve müzikoloji bölümünden mezun olanlar konservatuvarlarda öğretim elemanı olarak görev yapabilirler (Kocaoğlu, 2013).

Türkiye’deki konservatuvarların amacı senfonik orkestra, opera ve balelere sanatçı yetiştirmektir. Konservatuvarların programları, ders içerikleri ve verilen eğitimler buna göredir. Klasik müzik, klasik bale, opera şarkıcılığı dallarında eğitim alan öğrencilerin istihdamı da bu dallarda olmalıdır. Bu dallarda eğitim aldıkları için ancak senfoni orkestraları, opera, korolar ve sahne üstünde istihdam edilebilecek olan bu sanat dallarının icra edilmesinin maliyetinin yüksek olmasından dolayı, devlet tarafından sübvanse edilmesi zorunludur. Bu da ancak Devlet Senfoni Orkestraları, Devlet Opera ve Balesi ve çok sesli korolar aracılığıyla olabilir. Yani örneğin konservatuvarda opera üzerine eğitim alan bir öğrenci mezun olunca Caz söyleyemez.

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı Senfoni Orkestrası, Opera ve Balelerinde sanatçıların istihdamı; üç şekilde gerçekleşmektedir.

i) Sözleşmeli Sanatçı Kadrosu:

Tiyatro, opera, bale sanatkarları ve orkestra teknik personeli; 657 Sayılı Devlet Memurlar Kanunun Ek Geçici 12,13,14 ve 16 ncı maddelerine istinaden istihdam edilmektedirler (Mevzuat, 2014). Bu personelin çalışma usül ve esasları 7.5.1987 tarih ve 87/11782 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “Devlet Sanatçıları ve Sanatçıların Sözleşmeli Olarak Çalıştırılmalarına Dair Esaslar” ile düzenlenmiştir (Memurlar.net, 2012). Ayrıca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Ek Geçici 12 nci maddesinin (A) bendinde; stajyerler, sahne uygulatıcıları (uzman memurlar), sanat uygulatıcıları (uygulatıcı uzman memurlar) ve sanatkar memurlar sayılmış olup, söz konusu Geçici Maddenin (B) bendinde de; “Devlet Tiyatro, Opera ve Balesinin (A) bendinde tespit edilen personelin dışında kalan personeli hakkında Devlet Memurları Kanununun (1327 sayılı Kanunun 90 ncı maddesiyle eklenen ek geçici 20 nci maddesi hükümler hariç) bütün hükümleri uygulanır” denilmektedir. Söz konusu 12 nci maddede zikredilen sahne uygulatıcıları (uzman memurlar), sanat uygulatıcıları (uygulatıcı uzman memurlar) ve sanatkar memurların kimler olduğu hususu ise, 10.6.1949 tarih ve 5441 sayılı Devlet Tiyatrosu Kuruluşu Hakkında Kanunun 5 inci ve 14.7.1970 tarih ve 1309 sayılı Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü Kuruluşu

26Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Hakkında Kanunun 4 üncü maddesinde düzenlenmiş olup, belirtilen maddelerde yer verilen başrejisör, müzik işleri yöneticisi, sanat teknik müdürü, başdramaturg ve dramaturg, orkestra şefi, sanat teknik müdürü vb. kadrolarda sanatçıların, bu kadrolar karşılık gösterilmek suretiyle sözleşme ile istihdam edilebilecekleri anlaşılmaktadır.

Bu kadrolara girebilmek için kurumların sınav açması gerekmektedir. Ancak burada eleştirilmesi gereken husus, sınavların belirli bir periyoda göre açılmıyor olmasıdır. Öyle ki; Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrasının, trombon pozisyonu için 1995 açtığı sınavı iptal etmiştir. Aynı pozisyon için yeni sınav ancak 2005 yılında tekrarlanabilmiştir. Bu süre içerisinde pozisyondaki açık, takviye sanatçılardan yararlanılarak doldurulmaya çalışılmıştır.

Bu kadroda çalışan sanatçıların idari sözleşme limitleri aynı kanunun ek geçici 12nci maddesinde düzenlenmektedir. Örneğin Sanatkar Memurlar için ücret limiti 2000-7000 ¨ olarak belirlenmiştir. Türkiye genelinde bu kadrolarda istihdam edilen sanatçılara yaklaşık olarak 2500-3000 ¨ arasında maaş ödenmektedir.

ii) Yevmiyeli Sözleşmeli Sanatçı:

Bir sanatçının sadece çalıştığı gün sayısı karşılığında para alması durumu; karşımıza “yevmiyeli çalışan” kavramını çıkarmaktadır. Bu pozisyonda çalışan sanatçılar, sezon bittiğinde, yeni sezon başlayana dek, yani yaklaşık olarak 2-3 ay gibi bir zaman dilimi süresince maaş alamamaktadırlar. Sanatçıları yevmiyeli olarak çalışmaya iten en birincil sebep şüphesiz ki kadrolar ve atamalarla ilgili sıkıntılar olmaktadır. Öyle ki Devlet Opera ve Bale (İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Samsun, Mersin) kurumuna hemen hemen 3-4 yılda bir 50 kadro verilmektedir (Erdoğan, 2011).

Bilindiği üzere kamuda çalışan sözleşmeli personelin kadroya alınması, 04.06.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Ancak yevmiyeli sanatçıların kurumlarla yaptıkları sözleşmelerin içerikleri nedeniyle (12 ay maaşlı olarak çalışmadıkları için) bu sanatçılar aynı kadro haklarından yararlanamamışlardır. Bu durum da bu kadroyla istihdam edilen sanatçılar için çok ciddi bir problem olarak kalmaya devam etmektedir. Yevmiyeli sanatçılar, sezon başında kuruma başvuran sanatçılara yapılan sınavlarla seçilmektedirler. Bu sanatçılar sezon boyunca kurumun provalarında ve konserlerinde yer almaktadırlar. Ancak prova ve etkinlik başına ücret (yevmiye) almaları (bu ücret yaklaşık olarak 1500-2000 ¨ arasında değişmektedir), bu kadroda çalışanlar için büyük bir problem arz etmektedir. Orkestraların prova ya da konserlerinin olmadığı dönemlerde, bu kadroda çalışanlar ücret alamadıkları gibi bu çalışanların sigorta primleri de yatırılmamaktadır. Bu durum bahsi geçen dönemde sanatçıların maddi anlamda sıkıntı yaşamalarına ek olarak iş güvencesizliği yaşamalarına da neden olmaktadır.

Yeni yasama yılında meclis gündemine gelmesi öngörülen TÜSAK (Türkiye Sanat Kurumu) yasa tasarısıyla sistem tamamen değiştirilmeye çalışılmakta; hatta bu nedenle eskisinden daha da karamsar bir tablonun ortaya çıkması beklenilmektedir. Bakanlığın hazırladığı yasa taslağının henüz kamuoyuyla ve sanat dünyasıyla tam olarak paylaşılmamış olması, sanatçıların zihninde çalışmaların aleyhlerine olacak şekilde sonuçlanacağı fikrinin oluşmasına neden olmaktadır.

iii) Takviye Sanatçı (Kadrosuz Misafir Sanatçı)

Devlet orkestralarında, haftalık ya da aylık sözleşmelerle istihdam edilen sanatçılardır. Bu sanatçıların istihdam şekline zemin hazırlayan durum; Devlet Opera ve Balesi’ndeki Eylül – Temmuz ayları arasını kapsayan sezonluk sözleşmenin aksine, orkestralarda sezonluk sözleşmeyle istihdam şeklinin resmi olarak bulunmamasıdır. Bu neden kadrosuz sanatçıların, haftalık / aylık sözleşmeyle çalışmasına neden olmaktadır (Editör, 2014). Takviye sanatçılar genellikle o haftanın konser programına göre, provalarıyla birlikte konsere dahil olmaktadırlar. Konser başına ortalama olarak 600 TL almaktadırlar. Sürekli olarak bir orkestrada çalışamıyor olmaları hem sanatçı için hem de orkestra için olumsuz neticelerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Sürekli farklı takviye sanatçıdan yararlanan orkestraların performansları düzensizlik gösterirken; sanatçıların aidiyet duygusu yaşamamaları ve istihdam edilmelerindeki belirsizlikler hem işteki motivasyonlarını düşürmekte hem de asıl meslekleri dışında farklı alanlara kaymalarına sebebiyet vermektedir.

27

1. oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

3. Sonuç ve Öneriler

Bir ülkede sanata verilen değer ve sanat çalışmaları en az ekonomi kadar, ülkenin gelişmişlik düzeyini etkileyen önemli faktörlerden biridir. Özellikle ekonomi, sanayi ve ticaret alanında yüzünü Batı’ya dönmüş olan bir ülkenin, sanatta da benzer etkilerden esinlenmesi beklenen bir gerçektir. Savaş sonrası yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nde sanat özellikle siyaset ve politikanın etkisiyle devletten ilk olarak destek alan alanlardan bir haline gelmiştir. Ancak zamanla değişen devlet politikaları, ekonomik yetersizlikler; ülkenin sanata olan yaklaşımını da olumsuz etkilemiştir.

Opera – Bale ve Klasik Müzik gibi temelini Batı kültüründen alan sanat dallarının icra edilebilmesi için uzun ve zorlu eğitimler gerekmektedir. Ülkemizde de bu eğitimler başta devlete bağlı ilköğretim okulu ve liseler olmak üzere; devlet üniversitelerinee bağlı konservatuvarla ve artık özel üniversitelerde de verilmektedir. ÖSYM’nin 2014 verilerine göre sadece klasik müzik ve sahne sanatları temelli alanlarda 16 sı devlet, 4’ü özel, 1’i yabancı olmak üzere toplam 21 üniversitede 1237 kişilik kontenjan açılmıştır. Nüfusu 77 milyona yaklaşan bir ülke için ilgili alandaki yükseköğrenim bazında bu sayı, aslında oldukça yetersizdir. Ancak bu bölümlerden mezun olan kişilerin kendi mesleklerini icra edebilecekleri ortamın yetersiz olması bakımından günümüz Türkiye şartları açısından bu sayı oldukça yüksektir. Öye ki; klasik müzik orkestraları ve opera bale gibi sahne sanatlarına ait eserlerin ortaya konulabilmesi için oldukça yüksek bütçeler gerektirmektedir. Örneğin bir konserin ortaya konulabilmesi için en az 60 tane sanatçının bir araya gelmesi gerekmektedir. Yani bir konser; sanatçıların ücretleri, şef ücreti, telif hakkı ücreti gibi farklı birçok kalemdeki maliyetin etkisiyle ortaya konulabilmektedir. Her ne kadar konser maliyetleri çok yüksek olsa da ülkemizdeki konser bilet satışları yurt dışındakilerle kıyaslanamayacak kadar düşüktür. Örneğin gösterinin programı, gösterinin yapıldığı tarih, gösterinin yapıldığı mekan ve satın alınacak koltuğun yerine göre konser fiyatları değişiklik göstermektedir. Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğüne bağlı salonlarda yapılan gösterilerin ederi 20 TL ile 30 TL arasında değişmektedir. Çocuklar için bu bedel 5 TL ye kadar düşmektedir (DOB, 2014). Ancak özel sektörde gösterime giren sahne sanatlarına ait bilet satışları 50 TL ile 360 TL (Biletix, 2014) arasında değişmektedir. Yurtdışı muadillerine bakıldığında bu fiyat skalası örneğin İngiltere’de ortalama 38£ ile 111 £ arasında (Tickets, 2014), Avustralya’da ise 30$ ile 150$(Ticketmaster, 2014) arasında değişiklik göstermektedir. Normal şartlar altında konserlerin maliyetlerinin büyük kısmını bilet satışlarından karşılanması beklenirken; Türkiye’de bilet satışlarından elde edilen gelirler bu maliyetleri karşılamamaktadır. Maliyet unsurundan dolayı konserler ya da gösteriler devlet tarafından sübvanse edilmelidir. Çünkü devlet sübvansiyonu olmadan bu maliyetlerin altından kalkmak çok zor olacaktır.

Ülkemizde konser biletlerinin düşük olmasının en önemli sebebi şüphesiz halkın klasik müzik kültürüne yönelik alışkanlıklarının düşük olmasıdır. Bu kültür ve alışkanlığın oluşarak devam etmesi açısından bilet fiyatlarının düşük tutulması gereklidir. Ülkemizde çoğu dinleyici gittiği konserin programının ne olduğunu bilmeden, yalnızca boş zaman aktivitesi olarak olarak değerlendirmektedir. İnsanlar neden konsere geliyor? İnsanlara konsere gelme alışkanlığı nasıl kazandırılır? gibi sorular yanıt bulduğunda aslında sektördeki istihdam sorunu da bir bakıma ortadan kalkacaktır. Çünkü devlet özellikle halen tasarı özelliği taşıyan TÜSAV yasasıyla; devlet tarafından desteklenen sanat dallarının özel sektöre kaydırılmasına çalışmaktadır. Halen var olan sistemde bile sanatçıların istihdam şekillerinin insan onuruna yakışmayan özellik taşıması; bu alanda verilen eğitimlerin azalmasına neden olacaktır. Çünkü kadrolu olamayan konser başına ya da sözleşme başına ücret alan sanatçılar aç kalmamak ve sosyal haklardan mahrum kalmamak adına başka alanlara yönelmeye çalışacaktır. Ancak şu yadsınamayacak bir gerçektir ki; çok küçük yaşlardan başlayarak fiziksel olarak bu sanat dallarında eğitim alan sanatçıların özel sektörde kendi branşlarında çalışmaları neredeyse imkansızdır. Çünkü opera şan eğitimi alan bir sanatçı amiyane tabirle piyasa şarkıcılığı mı yapacaktır? Ya da arp eğitimi almış bir başka sanatçı bankada gişe memuru olarak mı iş bulmaya çalışacaktır?

Ayrıca bireysel boyutunun ötesinde örgütsel anlamda da sanatçıların çalışma şekilleri sorun yaratmaktadır. Orkestralar yapısal olarak yaşayan ve gelişen organizmalardır. Bu organizmaların sanat yapıtlarını etkin ve verimli bir şekilde ortaya koymaları ancak örgütsel bağlılığın oluşmasıyla gerçekleşebilecektir. Şüphesiz orkestra üyelerinin daimi olarak istihdam edilerek birbirleriyle bir bütün ve uyum halinde çalışmalarının sağlanması bu etkinliği en üst düzeye taşıyacaktır. Ancak takviye sanatçı getirmek gibi konser ya da gösteri

28Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

başına getirilen çözümler sanatçıların performansını olumsuz etkileyecektir. Örneğin bir orkestrada çalacak müzisyenlerin uyumu yakalayabilmeleri için uzun süre birlikte çalışmaları ve birbirlerini tanımaları elzemdir. Takviye sanatçı ya da yevmiye sanatçı sisteminin getirisi olarak orkestradaki müzisyenlerin sürekli değişmesinden dolayı, orkestraların başarı grafiği düzenli bir eğride yükselememektedir.

Bu çalışma ortaya konmaya çalışılarken; başvurulan kaynaklarda sanat ve sanatçıdan çok; kadrodaki sıkıntıların getirisi olarak maaş ve sosyal haklardaki yetersizliklerden ötürü gündeme gelen konularla karşılaşılmıştır. Sanatçıların halkın önüne istihdam, ücret ve sosyal haklar konusundaki yetersizlikler yerine sanatlarıyla çıkabilmeleri önemli bir noktadır. Bu nedenle yaşam standartları iyileştirilmiş, ekonomik sıkıntılardan arınmış; sanatı sanat için yapan; üzerinlerindeki siyasi baskılardan kurtulmuş sanatçıların olduğu çağdaş sanat dallarının hak ettiği değeri kazanması en büyük temennidir.

KAYNAKÇA

Biletix, (2014). http://www.biletix.com/category/ART/ISTANBUL/tr Erişim Tarihi 01.09.2014DOB; 2014. http://www.dobgm.gov.tr/opera2013/devopera.aspx Erişim Tarihi 01.09.2014Editör, (2014). http://sanattanyansimalar.com/kadro-kapsamina-alinalim/79/ Erişim Tarihi 01.08.2014Erdoğan, D (2011). Perde Arkası, Kor Haber http://www.korhaber.com/yyazar.asp?haberid=538 Erişim Tarihi

01.08.2014Kocauğlu, U. (2013). http://www.utkukocaoglu.com/2013/06/konservatuara-nasl-girilir.html Erişim Tarihi 01.07.2014Memurlar.net, (2012). http://karar.memurlar.net/gorus/opinion.aspx?id=505 Erişim Tarihi 01.08.2014Mevzuat, (2014). http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.657.pdf Erişim Tarihi 10.07.2014OSYM (2014). http://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2014/OSYS/Tercih/2014-OSYSKONTKILAVUZU01072014.

pdf Erişim Tarihi 10.07.2014Tickets, (2014). http://www.ticketmaster.co.uk/replay-symphony-of-heroes-london-26-09-2014/event/37004CD2993

F64BE?artistid=966975&majorcatid=10002&minorcatid=203 Erişim Tarihi 01.09.2014Ticketmaster, (2014). http://www.ticketmaster.com.au/browse/ballet-and-dance-catid-12/arts-theatre-and-comedy-

rid-10002?rdc_select=n1095&type=selected&tm_link=tm_homeA_arts_header_l1 Erişim Tarihi 07.09.2014

29

1. oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

ÜNİVERSİTE SIRALAMALARI VE MÜZİK YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI: ULUSLARARASILAŞMADA YENİ BİR PERSPEKTİF?

UNIVERSITY RANKINGS AND HIGHER MUSIC INSTITUTIONS: A NEW PERSPECTIVE FOR INTERNATIONALISATION?

Özet

Günümümüzde üniversite sıralamaları giderek daha çok önem kazanmıştır. Öğrenci hareketliliği günden güne arttıkça, tüm dünyadaki yükseköğretim kurumları, sıralamalara daha büyük ilgi göstermektedirler.

Müzik alanındaki sıralamalar, en yeni üniversite sıralamalarından biri olan U-Multirank tarafından yeni bir olgu olarak ortaya çıkmıştır ve Müzik Yükseköğretim Kurumlarının U-Multirank 2015 sıralamalarına dahil edileceği duyurulmuştur. Hali hazırda Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’de müzik alanında sıralamalar mevcut olmakla birlikte U-Multirank’in bu alandaki sıralaması, Avrupa Müzik Yükseköğretim Kurumları için yeni bir girişimdir ve beraberinde sıralamalarda kullanılacak göstergelerin belirlenmesi ve uygulanması, Müzik Yükseköğretim kurumlarındaki öğrenim ve öğretime getireceği fayda veya neden olacağı değişimler anlamında ve bu kurumların uluslararasılaşma ve strateji geliştirmedeki potansiyel etkileri gibi önemli konularda büyük dikkat gerektirmektedir.

Üniversite sıralamaları ile birlikte ortaya çıkan diğer önemli bir tartışma da yükseköğretim Kurumlarının performansını ölçen sıralama sistemlerinde kullanılan göstergelerdir. Genel tabloya bakıldığında, dünyada en çok kabul gören sıralama sistemlerinde kullanılan göstergelerin öğretim, araştırma, küresel görünüm- uluslararası etkileşim, bilgi trasferi-inovasyon gibi ana gruplar altında toplandığı göz önüne alındığında, mevcut göstergelerin Yüksek Müzik Eğitimi Kurumları için nasıl kullanılacağı ya da adapte edileceğinin değerlendirilmesi konusunda bir çalışma yapılması gerekmektedir.

Bu bildiride, yukarıda belirtilen ve Avrupa Yükseköğretim platformlarında, Müzik Yükseköğretim Kurumlarında öğretim, öğrenme ve uluslararası müfredat geliştirme, öğrenci hareketliliği, uluslararasılaşma stratejilerinin yeniden değerlendirilimesi ve yenilerinin geliştirilmesi üzerindeki olası etkilerinin vurgulandığı çok açılı bir perspektifle gündeme getirilerek tartışılması gereken konular üzerinde açık bir şekilde odaklanılacaktır. Özellikle öğrenci hareketliliğinin Müzik Yükseköğretim Kurumlarının yanı sıra sıralamalardaki önemi ve müzik alanındaki sıralamaların hareketlilik üzerinde ne gibi etkileri olabileceği üzerinde durulacaktır.

Bu bildiri ile, Müzik Yükseköğretim Kurumları sıralaması yükseköğretim kurumlarının uluslararasılaşması için yeni bir bakış açısı olarak sunulacak olup, olası avantaj ve zorluklar, hem müzik alanında ve müzik yükseköğretiminde bir uzman hem de yükseköğretim ve sıralamalar üzerinde çalışan bir akademisyen olarak kişisel, ulusal ve uluslararası deneyimler ile ilgi kurularak ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler: Uluslararasılaşma, Müzik Yükseköğretim Kurumları, Yüksek Müzik Eğitimi, Sıralamalar, Müzik.

Aygül GÜNALTAY*

* Doç., İstanbul Üniversitesi, Devlet Konservatuvarı, İstanbul, [email protected]

30Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Günümüzde Üniversite Sıralamaları, yükseköğretim kurumları için giderek önem kazanmaktadır. Öğrenci hareketliliği günden güne arttıkça, tüm dünyadaki yükseköğretim kurumları, sıralamalara daha büyük ilgi göstermektedirler. Üniversitelerin gerek küresel, gerek bölgesel gerekse ülke çapında yapılan bu sıralamaları artık görmezden gelmesi ve dışında kalmaları mümkün görünmemektedir. Aksine yükseköğretim kurumları, sıralamalarda görünür olma, ilk beşyüzde, ilk yüzde ya da ilk onda yer alma rekabeti içine girmişlerdir. Üniversite sıralamaları öyle önemli bir hale gelmiş durumdadır ki ülkelerin yükseköğretim politikaları, bu doğrultuda yeniden ele alınmakta ve düzenlenmektedir.

Günümüzde farklı amaçlarla geliştirilmiş, farklı göstergeler kullanılan, değişik veri kaynakları temel alınan birçok ulusal ve uluslararası sıralama bulunmaktadır. Dünya çapında kabul gören başlıca önemli üniversite sıralamaları şunlardır:

1. Uluslararası sıralamalar:

• ARWU (Academic Ranking of World Universities) – Shanghai Jiao Tong University (Çin, 2003)• THE QSWorld University Rankings (Times Higher Education Quacquarelli Symonds) (İngiltere,

2004 -2009)• THEWorld Ranking of Universities Thomson Reuters (İngiltere, 2010)• QS (Quacquarelli Symonds) World University Ranking (İngiltere, 2010)• Leiden Ranking – Leiden University (Centre for Science and Technology Studies, Hollanda, 2008)• U-Multirank (European Multidimensional University Ranking System) (EU, 2009)

Abstract

University rankings have gained more importance nowadays. As the number of mobile students increase day by day, Higher Education Institutions (HEI’s) all around the world are showing more interest in rankings.

Rankings in the field of music is a new phenomenon introduced by one of the latest university rankings, ‘U-Multirank’, and it has been announced that the Higher Music Education Institutions (HMEI’s) would be included in U-Multirank Ranking in 2015. Although there are existing rankings in the field of music in USA and in UK, the U-Multirank Ranking in the field of Music will be a new initiative for European HMEI’s and has brought about some questions which need careful attention to some important issues as determination and implementation of the ranking indicators, benefits and changes in the means of learning and teaching within the HMEI’s and potential impacts on strategy development and internationalisation of these institutions.

Another important argument, arisen by the existence of university rankings is the indicators used by ranking systems to measure the performance of HEI’s. Looking at the overall picture, considering the most highly world-wide recognised ranking systems the indicators are grouped under several headings such as: teaching, research, global outlook - international engagement, knowledge transfer – innovation. However, since these indicators haven’t been designed considering the specific characteristics of higher music education, there is a need to study on the evaluation of how the existing indicators could be used or adapted to HMEI’s and what should be the new ones.

In this paper, I will clearly focus on the issues mentioned above which need to be discussed and addressed on a European platform of HEI’s with a multi dimensional perspective emphasising the possible effects of ranking HMEI’s on: the changes in teaching, learning and importance of international curriculum development, student mobility, re-evaluation of internationalisation strategies and developing new ones. I will especially point out the importance of student mobility in rankings as well as in HMEI’s and what kind of effects the ranking in the field of music will have on mobility.

With this paper, I will introduce the ranking of HMEI’s as a new perspective for internationalisation of HEI’s and put forth both the possible advantages and challenges from the perspective of an expert in the field of Music and Higher Music Education, establishing a relationship with personal, national and international experiences as an academician studying on Higher Education and rankings.

Keywords: Internationalisation, Higher music education, Higher music institutions, Rankings, Music.

31

1 . oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

• Webometrics (İspanya, 2004)• SIR SCImago Institutions Rankings (İspanya, 2009)• HEEACT (Performance Rankings of Scientific Papers for World Universities) –2007) Higher Education

Accreditation and Evaluation Council (Taiwan) (2007)• U-Map (The European Classification of Higher Education Institutions) – (EU) 2010)• URAP (University Ranking by Academic Performance) – ODTÜ (Türkiye, 2010)• AHELO (Assessment of Higher Education Learning Outcomes Project) – (OECD, 2010)

2. Ulusal sıralamalar: • CHE University Ranking – Centre for Higher Education Development/die Zeit• US News and World Report QS işbirliği ile(ABD)• URAP Üniversiteler Sıralaması, ODTÜ (Türkiye, 2010)• Üniversitelerarası Girişimcilik ve Yenilikçilik Endeksi Sıralaması – Bilim, Sanayi ve Teknoloji

Bakanlığı (Türkiye, 2012)• Guardian(İngiltere)• Sunday Times (İngiltere ve İrlanda)• Washington Monthly College Guide (ABD)• Business Schools:

• Financial Times• Business Week

• Green Metric World University Ranking (Universitas Indonesia)

Dünya üniversite sıralamaları ilk olarak Shanghai Jiao Tong Üniversitesi tarafından 2003 yılında ‘Academic Ranking of World Universities’ (ARWU) sıralama sonuçlarının yayınlanması ile başlamıştır. Hemen ardından 2004 yılında ARWU’ya bir yanıt niteliğinde geliştirilen ‘Times Higher Education Supplement World University Ranking’ (THE) sıralamasını zaman içinde çok hızlı bir şekilde diğer sıralamalar takip etmiştir.

Sıralamalar, üniversiteler arasındaki rekabetin artmasına ve lig tablolarında varlıklarını göstermek ve sürdürmek isteyen üniversitelerde uluslararasılaşmada izlenecek politika değişimlerine yol açmaktadır. Üniversite sıralamaları, basit ve kolay anlaşılır bilgi sağlayarak ulusal ve bölgesel yükseköğretim politikalarının gelişmesine katkıda bulunması, şeffaflığı arttırdığı ve öğrencilerin bilinçli tercih yapmalarını sağlamaları açısından faydalı bulunmakla birlikte, yükseköğretimin çeşitli önemli fonksiyonlarına yer verilmediği, sıralamada kullanılan göstergelerin kaliteyi göstermediği ve ciddi yanılgılar içerdiği konusunda eleştiriler de bulunmaktadır.

Üniversite sıralamaları ile birlikte ortaya çıkan diğer önemli bir tartışma da yükseköğretim kurumlarının performansını ölçen sıralama sistemlerinde kullanılan göstergelerdir. Genel tabloya bakıldığında, dünyada en çok kabul gören sıralama sistemlerinde kullanılan göstergelerin öğretim, araştırma, küresel görünüm- uluslararası etkileşim, bilgi trasferi-inovasyon gibi ana gruplar altında toplandığı görülmektedir. Bu göstergeler, farklı üniversite sıralamalarında farklı

yüzdelerle ağırlıklandırılmaktadır. Örnek olarak, U-Multirank tarafından belirlenen değerlendirme kriterleri şunlardır: Öğretme ve Öğrenme, Araştırma, Bilgi Transferi, Uluslararası Oryantasyon, Bölgesel Katkı. (Bkz. Şekil.1, 2, 3, 4, 5, 6)1

Peki müzik yükseköğretim kurumlarının, çoğunluğu bilimsel yayın, atıf ve endekslere dayanan değerlenme sistemlerini esas alan bu üniversite sıralamalarıyla ilgisi nedir?

1 FEDERKEIL, Gero, U-MULTIRANK – THE IMPLEMENTATİON OF A MULTIDIMENSIONAL INTERNATIONAL RANKİNG, Presentation from “The 5th Annual International Symposium on University Rankings and Quality Assurance”, Brussels, 30.04.2013

32Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Şekil 1:

Şekil 2:

Şekil 3:

33

1. oturum / 1. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Şekil 4:

Şekil 5:

Şekil 6:

34Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Müzik alanındaki sıralamalar, en yeni üniversite sıralamalarından biri olan U-Multirank tarafından yeni bir olgu olarak ortaya çıkmıştır. Daha önce üniversite sıralamalarında yer almayan Müzik alanının U-Multirank 2015 sıralamalarına dahil edileceği 2013 Nisan ayında Brüksel’de gerçekleştirilen Beşinci Uluslararası Üniversite Sıralamaları ve Kalite Güvencesi Semppzyumu’nda duyurulmuştur. Hali hazırda Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’de müzik alanında sıralamalar mevcut olmakla birlikte U-Multirank’in bu alandaki sıralaması, Avrupa Müzik Yükseköğretim Kurumları için yeni bir girişimdir ve beraberinde sıralamalarda kullanılacak göstergelerin belirlenmesi ve uygulanması, Müzik Yükseköğretim kurumlarındaki öğretim ve öğrenime getireceği fayda veya neden olacağı değişimler anlamında ve bu kurumların uluslararasılaşma ve strateji geliştirmedeki potansiyel etkileri gibi önemli konularda büyük dikkat gerektirmektedir.

İlk olarak Avrupa Konservatuvarlar Birliği tarafından U-Multirank temsilcileri ile birlikte gerekli ön çalışmaları yapmak üzere bir proje kapsamında ele alınan müzik alanındaki sıralamalar konusunda henüz çalışmalar devam etmekte olup, konuyla ilgili ilk bilgilendirmenin U-Multirank temsilcileri tarafından Avrupa Konservatuvarlar Birliği’nin Budapeşte’de gerçekleştirilecek olan 2015 Konferansı’nda yapılacağı bilgisi konferans programında yer almaktadır.

Uluslararasılaşma, uzun bir süredir ve giderek artan bir ivme ile tüm yükseköğretim kurumlarının birinci gündem maddesini oluşturmaktadır. Ülkemizin de 2001 yılında dahil olduğu Bologna Süreci ile başlayan Avrupa Yükseköğretim platformlarında, Yükseköğretim Kurumlarında öğretim, öğrenme ve uluslararası müfredat geliştirme, öğrenci hareketliliği, uluslararasılaşma stratejilerinin yeniden değerlendirilmesi ve yenilerinin geliştirilmesi çalışmaları, artık Müzik Yükseköğretim kurumlarımızın da öncelikleri arasında yerini almıştır. Uluslararası değişim programlarının etkisi ile öğrenci hareketliliğin giderek artması, öğrencilerin farklı kurumlar arasında gözlem ve tercih yapmalarını mümkün kılmaktadır.

Müzik alanında yapılması gündemde olan sıralamalarda, mevcut üniversite sıralamalarda kullanılmakta olan göstergelerin, Yüksek Müzik Eğitimi Kurumları için nasıl kullanılacağı ya da adapte edileceğinin değerlendirilmesi konusu büyük önem taşımaktadır.

Genel tabloya bakılacak olursa, sıralamaların büyük oranda bilimsel üretkenlik üzerine kurulu olduğu ve bu değerlendirme sistemlerinin sanatsal boyutta nasıl kullanılabileceği bir çok soruyu da beraberinde getirmektedir. Sanatsal etkinlik ve üretkenliğin ölçümü nasıl yapılacaktır? Yabancı dilde eğitim programı bulunmayan kurumların öğrenci hareketliliği kapsamında yabancı öğrenci çekebilmeleri nasıl mümkün olacaktır? Bu kapsamda yabancı dilde programlar mı amaçlanacaktır? Değerlendirme sisteminde hangi göstergeler hangi ağırlık yüzdeleri ile yer alacaktır? Tüm bu çalışmalarda hangi kurumlar, nasıl yer alacak ve katkıda bulunacaklardır?

Müzik Yükseköğretim Kurumları için, müzik alanında yapılacak sıralamalar asıl hedef değil, öğretim ve öğrenme kalitesinin arttırılması, çağın gereğine uygun uluslararası müfredatlar geliştirilmesi, öğrenci hareketliliğinin desteklenmesi, uluslararası akreditasyonun özendirilmesi ve uluslararasılaşma stratejilerinin geliştirilmesi ve var olan sorunların aşılması için bir araç olmalıdır. Öncelik, dünya standartlarında eğitim-öğretim programları sunan ve sanatçılar yetiştiren kurumlar haline gelebilmektir. Sıralamalardan önce, uluslararası kalite belgeleri ile akreditasyon süreçlerini başarıyla tamamlayabilmek hedef olmalıdır. Gerçekleştirilsin ya da gerçekleştirilmesin, bu sıralamaların, Müzik Yükseköğretim Kurumlarının eğitim-öğretim kalitesi, şeffaflık ve uluslararası tanınırlığı gibi başlıkların ele alınarak, uluslararasılaşma stratejileri kapsamında tartışılması, Müzik Yükseköğretimine yeni bir perpektif sunarak katkıda bulunacaktır.

KAYNAKÇA

Hazelkorn, E. (2011); Rankings and the Reshaping of Higher Education, Raulgrave Macmillan, IrelandSalmi, C. (2002); Constructing knowledge Societies: New Challenges for Tertiory Education, The World Bank Group,

Washington, D.C.Salmi, C. (2009); The Challenge of Establishing World-Class Universities, The World Bank Group, Washington, D.C.

35

2. oturum / 2. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Türkiye’deki medya ortamı; tüketim toplumuna yönelik, içerikleri birbirine benzeyen popüler televizyon programları ve yazılı basın yayıncılığını içermektedir. Popüler yayın anlayışına önem veren medya kuruluşlarının popülerliği tercih etmelerinin en önemli nedeni ise; promosyona önem ve imkan veren, kar düzeyinin artışını önemseyen bir medya mülkiyeti bilincinin oluşmasıdır. Medya ortamını dönüştüren bu durum, kapitalist söylemleri öne çıkartarak toplumu bu etki alanına dahil etmiş ve 1980 sonrası gelişen apolitikleşme yönelimini güçlendirmiştir. 1980’li yıllar aynı zamanda popüler kültür ve sanat ürünlerinin, konularının, faaliyetlerinin haberleştirildiği bir dönem olmuştur.

Magazinleşme eğilimi; gazeteleri sayfa sayısı, baskı kalitesi, dağıtım gibi açılardan daha iyi yerlere taşımıştır, ancak nicelikteki bu iyileşme nitelikten ödünleri de beraberinde getirmiştir. Kültür-sanat sayfalarının gazetelerin tamamında yer almasına karşın içerikleri doyurucu olmaktan uzak kalmıştır.

Türkiye’de magazin anlayışı yanlış yorumlanmaktadır. Magazin mutlaka gayri ciddi değildir. Çok ciddi bir haberin de magazin yönü olabilir. Buradaki yanlışlık, eğlence dünyasına mensup kişilerin yaşamlarını

SANAT HABERLERİNİN MEDYADA YERALIŞI VE İÇERİK ANALİZİ BAĞLAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

ART IN NEWS MEDIA CONTENT ANALYSIS IN THE CONTEXT OF BUYING AND EVALUATION

Özet

Son yıllarda özellikle magazin haberciliği olarak adlandırılan haberlerin “magazinleşmesi” ve “infotaint-ment” adı verilen haber-eğlence ambalajı içerisinde olayların gerçek bağlamlarından soyutlanarak verilmesi birtakım sorunlara yol açmakta. Bu bağlamda baktığımızda müzik ve sahne sanatları ile ilgili haberlerin günü-müzde medyada ne yazık ki habercilik ilkelerinden ve etik kurallardan yoksun şekilde yer aldığını görmekte-yiz. Bu çalışmada yazılı ve görsel medyada sanat haberlerinin ne kadar sıklıkla, nasıl yer aldığı içerik analizi yöntemiyle irdelenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Medya, Magazin haberciliği, Müzik ve Sahne sanatları.

Abstract

The “tabloidisation” of news in recent years, better known under the term “infotaintment” has created prob-lems, because news have been obstracted from their real content. In this context news about music and per-forming arts have’nt been puclished according to journalism principles and ethical rules. The aim of this study is to examine how and howoften art news have been published in printed and visual media with the help of a content analysis.

Keywords: Media, Magazine journalism, Music and Performing arts.

Seçil UTMA*

* Öğr. Gör., Adnan Menderes Üniversitesi, Atça Meslek Yüksekokulu, Aydın, [email protected]

36Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

abartılı ve gereksiz bir biçimde okuyucuya yansıtmaktır. Magazin haberi ile sansasyonel haberin anlamı birbirine karıştırıldığı sürece, nitelikli ve gerçekçi bir magazin basınından sözetmek mümkün değildir. Türkiye’de magazinleşen basına bakıldığında ekonomik, kültürel, siyasal içerikli haberlerin yerini sansasyonel haberlerin aldığı görülmektedir. Halka dönük gazetecilik anlayışıyla gelişen magazin gazeteciliğinin bu bağlamda öncelikli iki hedefi vardır. Bunlardan biri insanların ilgisini çeken konulara yer vermek, diğeri ise gazetenin ucuza satılmasını sağlamaktır. Özellikle günümüzde insanların ilgisini çekmesi nedeniyle ünlü kişilerin özel yaşantılarıyla ilgili çok fazla habere yer verildiği ve bu haberlerin kimi zaman hayal ürünü olduğu yadsınamaz bir gerçektir. Gazetelerde giderek daha az yer ayrılan kültür-sanat haberlerinin birçoğunun içeriğine baktığımızda yine magazinleşme olgusu öne çıkmaktadır. Örneğin dünyaca ünlü bir yazarın ya da ressamın eserlerinden çok, özel yaşantısıyla basında yer alması haberin daha fazla kişi tarafından okunacağı düşüncesiyle bir sanat eseri haberinden öncelikli olmasına neden olmaktadır. Çünkü günümüz medyasında bu tip haberlerin insanların daha fazla ilgisini çekeceği görüşü hakimdir. Burada da karşımıza reyting ve tiraj olgusunun beirleyiciliği çıkmaktadır. Gerek izleyiciler gerek okuyucular tarafından magazinleşmiş haberlerin daha fazla ilgi görmesi basında reyting ve tirajların artmasına neden olmaktadır. AB tam üyelik müzakerelerinin başladığı gün televizyonlarda yayınlanan bir yarışma programının Türkiye çapında ünlenen kaynanası Semra Hanım’ın vereceği kararın daha fazla reyting alması bu konuya verilebilecek en güzel örnektir.

İçerikteki sığlaşma zamanla kültür-sanat sayfalarının bütünüyle gözden çıkarılması sonucunu da doğurmuştur. Ekonomi ve ilan-reklam sayfalarının yetersiz geldiği günlerde gazetelerin kültür-sanat sayfalarının bazen yarısı, bazen dörtte üçü, bazen de tamamı reklamlara ayrılmıştır. Gazeteler kültür-sanat haberlerinin içeriğini popüler olanlardan oluşturmakla kalmamış, “yer sorunu” yaşandığında bu sayfaları feda etmekten çekinmemiştir.

Bugün bazı gazetelerin günlerce kültür-sanat sayfası yapmadığı, bazılarının haftada bir günü yeterli saydığı, bazılarının “reklam durumuna göre” sayfa yaptığı bir dönemdeyiz. Böyle bir ortamda “Basında kültür ve sanata gerek var mı?” sorusu sorulmaya başlanmıştır.

MEDYADA EĞLENCEYLE SUNULAN İDEOLOJİ

Kitle iletişim araçları toplumsal yapı içerisinde düşüncelerin belirgin bir şekilde sunulduğu en etkili ideoloji üretim araçları arasında yer almaktadır. Toplumların gelişim süreçlerine parelel olarak gelişen yeni iletişim türleri ve kitle iletişim araçları, aynı zamanda toplumsal yapıların düşünsel anlamda dönüşüm sürecine girmesinde büyük rol oynamıştır.

Gazetelerde düşüncelerin tartışmasız en belirgin şekilde üretildiği öğelerin başında; haber metinleri, köşe yazıları, çizgi/roman ve karikatürler gelmektedir. Bunların yanısıra fotoğraf kullanımı ve sayfa tasarımlarıyla da düşünsel içerikler üretilmekte ve topluma aktarılmaktadır. Popüler kültür aracılığıyla halka aktarılan ve ideolojik içeriğe sahip müzik ve eğlence endüstrisi, sinema ve dizi filmleri, bilgisayar ve atari oyunlarıyla hedef kitleye ideoloji aktarımı yapılmaktadır.

İdeolojinin tarihin çeşitli dönemlerinde farklı düşünürler tarafından farklı tanımları yapılmıştır. Böylelikle ideoloji kavramı zaman içerisinde meydana gelen toplumsal ve yapısal değişikliklerle olumsuz olarak kullanılmaya başlanmştır. Alman düşünür Marks’ta “yanlış bilinç” olarak tanımlanan ideoloji, kültür bilimci Raymond Williams tarafından geniş bir duygu yapısı içerisinde yer alan düşünceler ağı olarak ifade edilmiştir (Sholle, 2005:263). Williams ideolojiyi, belirli bir sınıfın veya grubun inançlar sistemi, anlam ve fikir üretiminin genel süreci olarak tanımlamıştır (Fiske, 2003:212).

Haber yapılırken, gazetecinin gerçekliğe ilişkin hangi öğeleri ne tür kaygılar sonucu haber metnini oluşturmak için alıkoyacağı veya haber dışı bırakacağı, haberini oluşturmasında önemli bir seçim sürecidir (Dursun, 2005:72). Haber üretim sürecinde seçimin yanısıra, haber metinlerinde kullanılan, dil, gramer, anlatısal özellikler, haberle kurulan gerçeği sorunlaştırmaktadır. Çiler Dursun, haberin yapılaşmış dilinin ve toplumsal yapıda varolan ve süregiden sınıfsal,cinsiyetçi,ırkçı vb.her türlü iktidar ve egemenlik ilişkilerinin yeniden üretilmesinden sorumsuz ya da bağımsız değerlendirilemeyeceğini ve haberin; dilin bütün yapısının cinsiyetçi, sınıfçı, ırkçı bütün eşitsizlik ilişkilerini apaçık görünür kılan ve dahası yeniden üreten bir metin olduğunu vurgulamaktadır (Dursun, 2005:72).

37

2. oturum / 2. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Gündelik yaşamda ideolojilerin sunulduğu birçok yöntem bulunmaktadır. İdeolojilerin ne şekilde ve nasıl sunulduğunu günümüzde kestirebilmek neredeyse olanaksızlaşmıştır. Kişi bazen bilinçli, bazen de bilinçsiz olarak sürekli ideolojik eylemlerde ve söylemlerde bulunmakta veya kendisini ideolojik eylemli-söylemli ortamların içerisinde bulmaktadır. Toplumsal yapıda, giyim tarzından beslenme alışkanlığına, yürümeden uyuma tarzına, selamlaşmadan oyunlara kadar birçok ideolojik gösterge bulunmaktadır. Bunların çoğu kaynağını çeşitli inanç sistemlerinden, dogmalardan ve kültürel öğelerden almaktadır.

Kültür endüstrisi içerisinde, üretim hayatlarını sürdüren kitle iletişim araçları, toplum içerisinde bulunan siyasal ve ekonomik anlamda egemen yapıların egemenliğini pekiştirmek ve popülerleştirmek amaçlı birçok yayın ve içerik hazırlayabilmektedir. Bu gibi tutumlar, basının normatifte, tarafsız bilgi üretmesi ve okuyucu kitleye ulaştırması kuralını ihlal etmektedir. Kültür endüstrisi içerisine tanımlanan eğlence araçları, ideolojik içerik üretir niteliktedir. Bunların arasında müzik, eğlence, sinema, çeşitli oyunlar yer almaktadır. Basın, elinde bulunduğu güç aracılığıyla her türlü ideolojik içeriği üretebilmekte ve topluma aktarabilmektedir. Özellikle kitle iletişim araçları aracılığıyla hazırlanan içeriklere ideolojilerin yüklenmesi kaçınılmaz hale gelmiştir. Sinema ve dizi film, müzik ve eğlence programları, bilgisayar oyunlarında ideolojinin üretildiği, birçok düşünür tarafından araştırılarak tespit edilmiştir. Bu etmenlerin başında tiraj kaygısı gelmektedir. Tirajı yüksek tutmak amacıyla okurun ilgisini toplamak ve okurun beklentileri doğrultusunda içerik oluşturmak günümüz Türk basınının temel sorunlarından birisi olarak nitelendirilebilir

GÜNÜMÜZDE MAGAZİNLEŞME OLGUSU

İletişimi düşünce, bilgi, duygu ve fikir yaratma, bunları aktarma, anlama ve anlamlandırma olarak tanımladığımızda medya, tüm bu süreçleri kapsayan önemli bir kavramdır. Dünyanın her noktasında iletişim sağlayan radyo, televizyon, dergiler, gazeteler ve diğerleri gibi yayın organlarının tümünü kapsayan kitle iletişim araçlarının hepsine medya denir. Teknolojik gelişmelerin oluşturduğu imkanlar sonucunda kitle iletişim araçlarının önemi artmış ve medya toplum karşısında daha güçlü bir seviyeye erişmiştir. Medyayı değişteren, dönüştüren en önemli etken ise kültürel-ekonomik gelişim ve değişimlerdir.

Medya bugün yasama, yürütme ve yargıdan sonra dördüncü kuvvet olarak hayatın her yerinde etkili olmakla kalmayıp yönlendirici bir güç durumundadır. Medyanın temel işlevi karmaşık modern toplumlarda toplum üyelerine kendi deneyimleri dışında kalan dünyanın olaylarının bilgi ve deneyimini aktarmaktır.

Günümüz toplumlarında toplumsal iletişimin önemli bölümü, yani haberin, bilginin en genel anlamıyla kültürün topluma yayımı, dağıtımı özel olarak bu amaç için geliştirilen araçlar yoluyla gerçekleşmektedir (Kaya, 1985:2). Gazete, radyo, televizyon gibi kitle iletişimini sağlayan araçlar herhangi bir bilgiyi kısa zamanda geniş kitlelere en hızlı şekilde ulaştırabilmekte ve bu nedenle günlük yaşamda çok etkili ve önemli bir yer tutmaktadır. (Bektaş, 2007:130). Günümüz toplumu seyirlik olması ve zahmetsizce tüketilebilmesi sebebiyle, hayatında televizyona diğerlerinden daha fazla yer verdiği için her ne kadar bir “gösteri toplumu” olarak nitelense de özellikle gazetenin “modern insanın İncil’i” (Bektaş, 2007:130) gibi kabul edildiği bir gerçektir.

Özellikle Türk basınında 1980 sonrasında meydana gelen yapısal değişimlerin etkisiyle popüler kültürün yayılması ivme kazanmıştır. Yazılı basında popüler olması şartıyla gazetecilik dışında neredeyse her meslekten insanlar köşe yazarlığına soyunmuşur. Gazetelerde yer alan haberler genellikle magazin yönü ağır basan haberlerden seçilmektedir. Günümüzde popüler kültürün yaygınlaşmasını sağlayan medyanın bir bakıma kültürel erozyona neden olduğunu söylemek mümkündür.

Magazin gazeteciliği adı altında içeriği boşaltılmış, bol tekrarlara yer veren ve toplumun ilgisini çeken malzeme ön plana çıkartılarak oluşturulan haberler, hedef kitleye aktarılmaktadır. Haberlerin magazinleşmesiyle topluma yapay bir dünya sunulmakta, yaşanılan dünyanın fırsatlarla dolu olduğu ve “siz de bu dünyada yer alabilirsiniz” söylemi vurgulanmaktadır.

“Gazetelerde okurlara, televizyonlarda izleyicilere “magazin haberi” diye sunulan nesnelerin gerçek magazinle hiçbir ilgisi yoktur. Sinema, tiyatro, sahne dünyasında sanatçıların, mankenlerin, sporcuların çok özel yaşamlarını gözler önüne sermek, sevgililerinden söz etmek, aralarındaki dedikoduları aktarmak magazin haberciliği olmaktan çok uzaktır” (Tunçkol,1999:6). Magazin haberciliği, olayların ve kişilerin

38Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

kimse tarafından pek bilinmeyen yönlerini aktarmaktır. Bir muhabirin, olayın ve olay içindeki kişilerin herkesin pek göremeyeceği yönünü görerek, bir siyasal olaydan ya da adliyedeki bir duruşmadan dörtdörtlük bir magazin haberi çıkarabilmesi mümkündür. Örneğin Cumhurbaşkanı’nın Çankaya Köşkü’ndeki günlük yaşamını bilinmeyen yönleriyle yazmak, bir bakanın edebiyat alanındaki çalışmalarını ya da sportif etkinliklerini kamuoyuna yansıtmak, ünlü bir film yıldızının sosyal sorumluluk ilkesi çerçevesinde herhangi bir basın kuruluşunun yürüttüğü kampanyada aktif olarak rol aldığını okuyucuya aktarmak magazin gazeteciliğidir. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de magazinel haberler ve bunların yer aldığı yayınlar olmalıdır. Çünkü magazin yaşamımızın ayrılmaz bir parçasıdır. Ancak düzeyli, tarafsız, yapıcı, etik anlayışına uygun bir yayın politikası izlenmelidir.

Gerek yazılı gerek görsel basında magazin yönü ağır basan haberlerin yer alması ve magazinleşmenin ana haber bültenlerinden, spor programlarına, dizilere, gazete manşetlerinden verdikleri eklere kadar egemen olması günümüz Türk basınının yadsınamaz bir gerçeğidir. Özellikle 1980 sonrası mesleği gazetecilik olmayan kimselerin medya patronluğuna soyunmaları ve bu kimselerin sahip oldukları sermaye sayesinde birden fazla basın organına sahip olmaları, hatta basın dışında birçok alanda faaliyet göstermeleri basındaki yozlaşmanın nedenlerindendir.

Kar amacını ön planda tutan, teknolojik alt yapısını hergeçen gün yenilemeye çalışan ve dünyadaki trendleri vakit kaybetmeden Türkiye’ye getiren özel televizyon kanalları, büyük bir rekabet içerisinde izleyici kitlesini arttırmaya, reklam pastasından pay kapmaya ve ön plana çıkmaya çalışmaktadır. Uslu’ya (2001:6-7) göre bu rekabet,”içeriklerin giderek daha cüretkar, daha eğlenceli olmasını, ele alınan konunun içinde yer aldığı programın formatı ne olursa olsun, magazinel yönlerinin ön plana çıkarılmasını, izler kitlenin oyalanmak suretiyle elde tutulmasını egemen yayıncılık anlayışı haline getirmiştir. Ancak bütün bu ekonomi merkezli nedensellik ilişkilerinin yanısıra magazinel medya içeriğindeki artışı güdüleyen bir diğer etkenin medya sahip ve seçkinleri ile siyasal elitler arasındaki çıkar ilişkileri olduğu gözden kaçırılmamalıdır. Özellikle habercilik alanında toplumda sistemin aksayan yönlerine karşı eleştirel bir bakışın oluşmasına neden olacak uygulamalar, düzenlemeler, skandallar vs.içi boşaltılarak, sıradan bir haber ya da “ilginç bir olay” konumuna indirgenerek sunulmaktadır. Bu suretle muhalif bir oluşum, bilginin farklı bir biçimde sunulması yoluyla engellenmektedir. Böylelikle, hem toplum olup bitenden haberdar olduğunu düşünmekte, hem de kolektif aklın ve hafızanın, sistemin istemediği düşüncelere kapalı kalmasına medya iletileri aracılığıyla katkıda bulunulmaktadır”.

Toplumsal yaşamın 1970’lerde her açıdan politikleştiği bir atmosferde, özellikle 1980’li yıllarda yaşanan dönüşümle birlikte, Türikye’deki toplumsal yapı gerek ekonomik ve yasal önlemler gerekse magazinleşme eğilimi yüzünden büyük ölçüde depolitize olmuştur. 1990’lı yıllar görsel medyanın ön plana geçtiği ve yazılı basının ise bu rekabette geri kalmamak için görselliği öne çıkararak, bir anlamda “yazının gözden düştüğü” bir dönem olarak dikkat çekmiştir. Popüler yayıncılık anlayışının hızla yayıldığı, magazin medyasından farklı olarak medyada magazinleşme rüzgarlarının estiği, özel alanların kamusallaştığı bir yayıncılık anlayışı medya atmosferine hakim duruma gelmiştir. Yeni medya patronlarının kar maksimizasyonunu ön planda tutma gayretleri bir taraftan da popüler yayıncılık anlayışının hız kazanmasına neden olmuştur (Dağdaş, 2004:140).

Zaman sürecinde popüler medya ve kültürün yaygınlaşmasıyla birlikte baskı teknikleri de gelişmeye devam etmektedir. Baskı tekniklerinin gelişmesi dergilerin görsel malzemelerinin ve içeriğinin zenginleşmesine yol açmıştır. Önemli sanat dergileri bu gelişme sonucunda “popüler” olma yoluna girmiştir. Dergilerin sayfa sayılarının arttığı, görsel malzemelere daha fazla önem verildiği, metinlerin içeriğinin popüler bilgiye yöneldiği tespit edilmiştir. Renkli sayfalar, reklam ve büyük boyutlu fotoğraflarla donatılmış, içerik; sanat gündemini takip eden fakat bu gündemi sadece yayınlayıp, tartışmaya açmayan, sorgulamanın yer almadığı yapay bir gündemi oluşturmuştur.

KÜLTÜR-SANAT HABERCİLİĞİ

Kültür-sanat haberciliği, gazeteciliğin önemli uzmanlık alanlarındandır. Kültür sanat alanında habercilik yapmak zor olduğu kadar hem de keyif vericidir. Zorluğu, alanın oldukça geniş bir bilgi birikimi içermesinden kaynaklanır. Edebiyat, arkeoloji, sanat tarihi, antropoloji, sosyoloji gibi en temel alanlarda bilgi sahibi olmak gerekir.

39

2. oturum / 2. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Kültür-sanat haberciliği yapan kitle iletişim araçları (gazete, televizyon, dergi…) insanlara ülkedeki ve dünyadaki kültür ve sanat alanındaki gelişmeleri bildirir. Kültür sanat haberciliği tahmin edilenden çok daha geniş bir alandır. Örnek vermek gerekirse arkeoloji, tarih, sinema, plastik sanatlar, tiyatro, müzik, edebiyat, yayım dünyası gibi alanlardaki gelişmeler kültür-sanat haberciliğinin kapsamına giren gelişmelerdir. Türkiye’de ne yazık ki kültür-sanat haberciliği dünya standartlarına göre son derece geridedir. Ancak son yıllarda bir gelişim sürecinden bahsedilebilir. Örneğin, TV kanallarındaki haber bültenlerinde kültür-sanat haberlerinin artmasının yanında, kültür-sanat programlarının niteliklerinin arttığını da söyleyebiliriz. Gazetecilik açısından bakıldığında bu alanda büyük bir kısırlığın sözkonusu olduğu görülür. Türk basınındaki birçok büyük gazetede halen kültür-sanat sayfası yoktur.

Türkiye’de özellikle Cumhuriyet’in ilanı ile başlayan süreç medyanın sanata ve sanatçıya yönelimi ile devam etmiştir. Bu dönemde sanat devlet tarafından desteklenen bir çağdaşlaşma aracı olarak görülmüş, zamanla süreli yayın ve kitap basımında yükselen bir ivme kazanılmıştır. Bu süreçte Türkiye’nin en çok okunan gazeteleri kültür ve sanat gündeminin takip edildiği sanat sayfalarına ve sanatın her dalında ayrı başarılar elde etmiş kişiler tarafından hazırlanan önemli sanat sütunlarına yer vermeye başlamışlardır. Cumhuriyet sonrası dönemle başlayan gazete ve dergilerde yayınlanan sanat yazıları günü gününe sergileri takip etme imkanı sağladığı için bu dönemde hem grup hem de bireysel sergilerde bir artış olduğu gözlemlenmektedir. Sergilerle ilgili haberlerde eleştirinin ağırlıklı bir yaklaşım olduğunu söylemek mümkün değildir. Hatta bazıları sadece sergi tarihlerinin ve yerinin verildiği kısa ilanlar şeklinde de olabilmektedir. Resim ve tiyatro alanında yazılmış olan yazılar diğer sanat dallarına oranla oldukça fazla yer tutmaktadır. (Günyol, 1984:8).

Kültür-sanat haberciliğinin başlangıç tarihi 1960’lı yıllardır. Kültür-sanat haberlerine ve yazılarına ilk kez, 1930’lu yılların ünlü edebiyatçılarının da aynı zamanda gazeteci veya köşe yazarı olarak çalıştıkları bu dönem gazetelerinde rastlanmıştır.

Gazetelerde kültür-sanat haberleri, 1970 ve 1980’li yıllardan itibaren ayrı bir sayfada yayımlanmaya başlamış, 1990’lardan sonra magazinleşme, popüler kültür, ekonomi ve siyasetteki liberalleşme eğiliminin etkisiyle bu sayfaların içeriği sığlaşmıştır. Gazetelerdeki kültür, sanat ve edebiyat ile ilgili haberler ünlü ve popüler isim ve eserler ile magazinel yönü ağır basan kişi ve olayları konu edinmiştir, nicelik niteliğin önüne geçmiştir. Kültür, sanat ve edebiyattan esirgenen sayfalar ilan ve reklamlara ya da başta ekonomi olmak üzere farklı içeriklere ayrılmıştır.

Gazetelerde 1990’larda başlayan özel yayıncılığın da zorlamasıyla bu yeni dönemin ruhuna uygun bir şekilde ekonomi ve magazin sayfalarının miktarındaki artış dikkat çekicidir. Magazin 2000’li yıllarda gazete içeriğine sığıştırılamaz olmuş, okura magazin ekleri ile daha çok magazin sunulmuştur. İlan ve reklamların, reklam içerikli diğer yayınların ekonomi sayfalarını aşıp diğer bölümlere de yayılmış olması gazetelerin yeni içeriklerinin göstergesi olmuştur.

Kitle iletişim araçlarında yer alan sanat olaylarını (sergi,tiyatro,film vs.) gazeteci ya haber biçiminde ya da eleştiri türünde hazırlar. Böylece basın; sanatı konu ederek eğitim işlevini de yerine getirmiş olur. Öncelikle bir kültür-sanat muhabiri, alt alanlar arasında birçok ilişki bulunmasından dolayı kültür-sanatın her alanına dair genel bilgi sahibi olmalıdır. Herkes az ama yeterli ölçüde örneğin tiyatrodan da plastik sanatlardan da anlamalıdır. Ama bunun ötesinde belli bir alanda veya alanlarda uzmanlaşmak faydalıdır. Muhabir, kültür-sanat alanının içinde yer almalıdır. Sürekli etkinliklere katılmalı, iyi bir okur olmalı, özellikle kültür ve sanat gündemini yakından takip etmelidir. Sergilere, müzelere konserlere ilgi duymalıdır.

Kültür-sanat servislerinin çalışma koşuları medyanın genel çalışma koşulları ağırlığından payını almaktadır. Öncelikle bu servisin medya içindeki diğer servislere oranla daha esnek bir yapısının olduğu söylenebilir. Ülkede ekonomik ve politik alanda gündem sürekli değişmektedir. Bu alanlardaki gazeteciler bu nedenle saatlerle yarışmaktadır. Bu alanlarla kıyaslandığında kültür-sanat gündeminin daha yavaş akmakta olduğu söylenebilir. Bu da belli bir kolaylık getirmektedir. Kültür-sanat servisleri edebiyat, sinema, tiyatro,müzik, plastik sanatlar, fotoğraf gibi sanatın tüm dallarını kapsayan geniş bir yelpazede güncel haberler hazırlarlar. Kültür sanat servisi medyanın yayın kimliğine göre organizasyondaki önem derecesi artan ya da azalan bir servistir. Medya organizasyonunun belirlediği tüketici kitlesinin (okuyucu,dinleyici,izleyici) niteliğine göre bu servisin haber üretimindeki etkinliği değişkenlik gösterir.

40Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Yayın kimliği kitle gazeteciliğine doğru bir eğilim gösteren gazetelerde, düzenli bir kültür-sanat servisi ile kültür sanat sayfasına rastlanmaz. Bu tür gazeteler, kültür-sanat etkinlikleri ile ilgili haberleri haftanın belli günlerine yayma eğilimi gösterir. Yayın kimliği kitle gazeteciliğine uygun olmasına rağmen, tüketicilerinin demografisindeki çeşitlilikle doğru orantılı olarak yayın yapan medya organizasyonlarında ise düzenli bir kültür-sanat sayfası ile kültür sanat servisi bulunur.

Fikir gazeteciliğini yayın kimliği olarak belirlemiş medya organizasyonlarında kültür sanat servisleri, uzman ve dinamik bir kadro ile çalışmaktadır. Bu sayfalarda kültür sanat etkinliklerine geniş yer verilmesinin yanında yorum, eleştiri ve ayrıntılı ropörtajlarda sayfaları doldurmaktadır.

Sanatçılar, sanatçıların yaptığı işi sergilemek isteyen yapımcılar hatta kimi zaman okullar, yapılan ürünleri duyurmak için kurulan halkla ilişkiler kurumları ve yabancı yayınlar, bir kültür-sanat servisinin vazgeçilmez haber kaynaklarıdır. Resim, heykel, fotoğraf gibi alanlarda çalışan ve sergilerle eserlerini ortaya koyan sanatçıların her biri bu servislerin haber kaynağıdır. Müzayedeler de son zamanlarda giderek daha fazla kültür-sanat sayfalarında kendilerinden söz ettirmektedir.Yine kültür merkezlerinin aylık programlar halinde hazırladıkları sanatsal ve kültürel etkinlikler, tiyatro, sinema, opera, bale gösterileri, kitap tanıtımları ve festivallerde yine kültür-sanat servislerinin haber kaynakları arasındadır. Son yıllarda kültür-sanat servislerinin haber kaynakları genelde basın bültenleri oldu. Bunun olumlu ve olumsuz yanları bulunmaktadır. Bültenler, haberciye derli toplu bilgi sunmakta ve işini kolaylaştırmaktadır. Ancak, diğer yandan habercinin haber üzerindeki yaratıcılığını kısıtlamakta, bültende yer alan abartı, övgü gibi yargıların aynen habere yansıtılması gibi sakıncaları bulunmaktadır.

Muhabir elinden geldiğince kültür-sanat etkinliklerine katılmalı, kitap okumalı, kültür-sanat alanındaki insanlarla iletişim kurmalıdır. Kültür-sanat servisleri, gerektiğinde yabancı kaynakların haber malzemelerinden de yararlanırlar. Genelde dünya çapında sanatçıların eserlerinin ya da kültürel değerlerin satışa sunulduğu ünlü müzayede kuruluşlarının etkinliklerine yer verilir. Bunun yanında yurt dışında başarı kazanmış Türk sanatçıları ile ilgili haberler ya da dünya çapında ünlü sanatçıların yaşamları ve sanatsal kişilikleri ile ilgili haberler de yabancı kaynaklardan yararlanılarak okuyucuya sunulur. Uluslararası sahada olup biten kültür-sanat haberlerine özel bir önem verilmeli ve kamuoyu bu gelişmelerden haberdar kılınmalıdır.

Bir kültür-sanat haberi oluşturulurken öncelikle ortada haber değeri taşıyan bir kültür-sanat olayı bulunmalıdır. Bunlar acil gündemden de olabilir, rutin gündemden de oluşturulabilir. Üretilen ürünün sahipleriyle, filmlerin oyuncuları veya yönetmenleriyle konuşulur. Acil gündeme örnek olarak, Orhan Pamuk’un Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanması büyük bir haber değeri taşımaktadır. Ancak haberde okurlar Nobel’in ne olduğu, daha önce bu ödülü kimlerin kazandığı, Pamuk’un kim olduğu, neden Nobel’e layık görüldüğü, Pamuk’un Nobel kazanmasına Türkiye ve dünya kamuoyundan ne gibi tepkiler geldiği gibi bilgilere de ihtiyaç duyacaktır. Rutin gündeme ise bir sergi haberiyle örnek verelim. Usta bir Türk ressamı olan Ömer Uluç bir sergi açacaktır. Sergi bilgisi size gelir ya da siz bilgiye ulaşırsınız. Ve ardından bu sergiyi insanlara bildirmek amacıyla sergiye gitmeniz gerekir. Ömer Uluç’la yapacağınız röportaj haberin gücünü arttıracaktır.

Kültür-sanat haberleri, zaman zaman konunun önemine göre birinci sayfada kendisine yer bulabilmektedir. Özellikle yayın dünyasının giderek etkin bir yapıya kavuşması, çok satan yazıların sayısının her gün artması, kültür-sanat haberlerinin tıpkı diğer haberler gibi muhtelif sayfalarda yayımlanmasını da beraberinde getirmektedir. Ayrıca gazetelerin hafta sonu ekleri de hayli geniş bir biçimde sayfalarını kültür-sanata açmaktadır. Kültür-sanat dünyasında etkili olan pekçok tartışmanın gazete sayfalarında yer alması okuyucunun dikkatini çekmektedir.

Kültür-sanat haberi yazım teknikleri diğer servislerdeki tekniklere göre daha zengindir. Örneğin, bir trafik kazası haberini çok farklı şekillerde vermek mümkün değildir. Ancak kültür-sanat haberlerinde ortada daha esnek bir durum vardır. Örneğin düz haber dışında röportaj yapılabilir veya haber hikayeleştirilerek anlatılabilir.

Ünlü yazarların veya sanatçıların eserlerini ya da faaliyetlerini konu edinen haber ve yazılara yer verilen kültür-sanat haberciliği, nitelikli sanat eserlerini, popüler değil estetik, anlık tüketime yönelik değil kalıcı ve klasik olabilecek çalışmaları yeterince değerlendirmemiştir. Kültür-sanat sayfaları, popülerin ve magazinin

41

2 . oturum / 2. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

istilasına direnememiştir. Bu durum 2000’li yıllarda yayın dünyasının endüstrileşmesi ve kitabın bir meta haline gelmesiyle kültür-sanat haberciliğinin sınırlarını da aşmıştır. Kitap fuarları, kitap ekleri, televizyon ve internet kitabın bir meta olarak piyasaya arz edilmesi için kullanılmıştır. Yayıncılar reklamı keşfetmiş; yazarlar, büyük boy duvar ilanlarında, reklam panolarında görünmüş, gazete röportajları, televizyon söyleşileri, hatta magazin programlarında kitaplarının reklamında rol almıştır. Bugün de medyada kitap,edebiyat ve daha genel anlamda kültür-sanat, sıklıkla popülerlik üzerinden gündeme gelmekte, haberlere ve yorumlara konu edilmektedir. Ünlü ve zengin olamayan yazarlar, sanatçılar, kültür adamlarına kültür-sanat sayfalarında da, televizyon programlarında da yeni medya’da da yer yoktur. “Ünlü”ler için hazırlanan sayfalar, programlar, afişler kültür-sanat aleminin isimsiz kahramanlarını ağırlamamaktadır.

Atatürk Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Yrd.Doç.Dr.Salih Seyhan ve Yrd.Doç.Dr.Hakan Temiztürk tarafından gerçekleştirilen “Gazetelerde Kültür, Sanat ve Edebiyat Sayfaları/Yazıları Üzerine” konulu çalışmada Türk basınının 2013 yılı Mart ayındaki verilere göre en yüksek tirajlı ilk dört gazetesinin (zaman,posta,Hürriyet,Sabah) beş günlük (4,5,6,7,8 Mart 2013) nüshaları incelenmiştir. Gazetelerin hafta sonu ekleri özellikle sanat dünyasından haber ve tam sayfa röportajlar bakımından oldukça zengin bir görüntü vermektedir. Bu tür haber, yazı, röportaj ve reklamların çoğunluğunun ünlü yazarların çok satan eserleriyle ilgili olduğu gözlenmektedir. Ancak bu durum süreklilik arz etmemekte ve gazeteden gazeteye, haftadan haftaya oldukça istikrarsız bir tablo ortaya koymaktadır. Örneğin Zaman gazetesinin 1 Şubat 2014 Cumartesi tarihli hafta sonu ekinde çoğunluğu röportajlardan oluşan kitap, müzik ve benzeri kültür sanat haberleri yedi sayfalık (sözkonusu gazetenin hafta sonu ekinin toplam sayfa sayısı 16’dır) bir hacme ulaşmıştır. Buna karşın Sabah gazetesi ve Posta gazetesinin 2 Şubat 2014 Pazar tarihli hafta sonu eklerinde ise hiç bulunmamaktadır. Dolayısıyla hafta sonu eklerinden hareketle gazetelerin kültür sanat ve edebiyatla ilişkisi için bir yargıya varmak çok sağlıklı olmamaktadır.

Dört gazetenin beş günlük periyodu üzerinden yapılan incelemede, toplam 20 nüshada 13 sayfanın kültür ve sanat içerikli haberlere ayrıldığı görülmektedir. Posta gazetesinin hafta sonu eklerinin içeriği daha çok magazinel nitelik taşımakta ve kültür-sanat haberlerine yer verilmemektedir Haber sayısı açısından yaklaşıldığında ise incelenen gazetelerde “kültür-sanata ayrılan sayfalarda toplam 51 haberin yayımlandığı görülecektir. Bu rakam 20 nüshaya bölündüğünde günde ortalama 2.5 kültür-sanat haberinin gazetelerde kendisine yer bulduğu anlamına gelmektedir. Günlük toplam olarak Sabah’ın 120, Hürriyet’in 80, Zaman’ın 75 habere yer verdiği göz önünde bulundurulursa kültür-sanat haberciliğinin yetersiz olduğu ortaya çıkacaktır. İncelenen dönem içerisinde kültür-sanata ayrılan çeyrek sayfalara karşılık 7-8 sayfalık ekonomi bölümlerine rastlanmıştır. Örneğin 5 Mart 2013 tarihli Hürriyet’te 1/6 sayfalık “sanat” sayfasına karşılık 7 ekonomi sayfası bulunmakta, 8 Mart 2013 tarihli Hürriyet’te ise ekonomi sayfalarının sayısı 8’e yükselmektedir. Kültür sanata her gün bir sayfa ayıran Zaman gazetesinde de ekonomi önemli bir yer tutmaktadır. 8 Mart 2013 tarihli gazetede 6 ekonomi sayfasının bulunması bunun göstergesidir.

SONUÇ

Medyada son yıllarda kültür sanat haberleri gittikçe azalıyor. Gazetelerde ve televizyonlarda kültür sanat ağırlıklı sayfaların ve programların artması gerekmektedir. Kültür geleceğimizdir. Geleceğimizi ancak kültüre zaman ve yer ayırarak inşa edebiliriz. Gazetelerimizin çoğunda kültür ve sanat sayfaları bulunmuyor veya haftada bir gün yarım sayfa, spora ise hergün beş, altı sayfa, magazin haberlerine iki, üç sayfa yer ayrılmaktadır. Halbuki basınımız hergün en az bir sayfasını eğitim, kültür ve sanat etkinliklerine ayırabilir. Bu yapılırsa toplum olarak sinema, tiyatro, güzel sanatlar ve edebi eserlere daha çok ilgi gösterebiliriz. Kültür ve sanat dünyasını yakından tanıyabiliriz.

Küresel popüler kültür, iletişim biçimlerinde kendini gösterir. Bu da kültürel emperyalizm kavramıyla iç içedir. Batılı yaşam tarzının benimsetilip, yaygınlaştırılması kültürün içinin boşaltılarak kültür emperyalizmine dönüşmesine neden olmaktadır. Yazarı medyatik olan kitapların çok satılan kitaplar arasında yer alması, oyuncuları nedeniyle izlenen tiyatro oyunları veya yine medyatik sanatçıların açtığı sergilerin en çok izlenen sergiler olması da aslında popüler kültürün bir sonucudur. Bu bağlamda; Türkiye’de medya kanallarındaki popüler kirlilik, yerini entelektüel sanat bilgisinin yer aldığı, tüketiciyi aydınlatan, doyuran ve tek kaygısı sanat olan medya bilincine bırakmalıdır.

42Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

KAYNAKÇA

Büyükbaykal, G. (2002) “Günümüzde Türk Basınındaki Magazinleşme Olgusu”, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, s.51-62, İstanbul

Dağdaş, E. (2004) ”Türkiye’deki Medya Ortamında Magazin Kavramı ve Magazinleşme Eğilimi”, s.140, Turhan Kitabevi, Ankara

Dursun, Ç. (2005) Haber ve Habercilik/Gazetecilik Üzerine Düşünmek, Habercinin El Kitabı Gazetecilik ve Habercilik, Sevda Alankuş (Edited by), IPS Yayınları, İstanbul,

Dursun, O. (2003) “Medyada Eğlenceyle Sunulan İdeoloji” (Anadolu’da Vakit Gazetecisinin Bulmacası Üzerine Bir Analiz), s.65-88, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, İstanbul,

Fiske, J. (2003) İletişim Çalışmalarına Giriş, Süleyman İrvan, (Translated by), Bilim ve Sanat Yayınevi, AnkaraGünyol, V. (1984) “Cumhuriyet Sonrası Sanat ve Edebiyat Dergileri”, Türkiye’de Dergiler Ansiklopediler (1849-1984).

s.88, Gelişim Yayınları, İstanbul, İlhan, E., Özdemir,M. (2012) “Geleneksel ve İnternet Gazetelerinin Kültür-Sanat Haberlerine Yaklaşımı”, s.379-387,

Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi. Cilt.1,Sayı.1, Batman Megep (2008). (Mesleki Eğitim ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi) “Kültür Sanat Haberciliği), AnkaraSeyhan, S. ve Temiztürk, H. (2014) “Gazetelerde Kültür, Sanat ve Edebiyat Sayfaları/Yazıları Üzerine”, Turkish Studies-

International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, s.1277-1288, Ankara-Turkiye

Tunçkol, Y. Magazin Gazeteciliği, Bizim Gazete.Uslu, K. (2001) “Yazılı ve Görsel Medyada Magazinleşmenin Tarihsel ve Sosyolojik Dimanikleri”, Sayı.12, s.1-20,

İletişim Yayınları, AnkaraVarol, S. (2012) “Kitle İletişim Araçlarındaki Eğlence İçeriklerine İlişkin Kuramsal Yaklaşımlar Hakkında Bir

Değerlendirme”, 2112/2, 43, s.141-161, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, İstanbul

43

2. oturum / 2. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Kanunumuza göre eser; “sahibinin hususiyetini taşıyan, ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar ve sinema eserleri türlerinden birine dahil olan her çeşit fikir ve sanat mahsulü” olarak tanımlamaktadır. Eser; aynı zamanda sahibinin duygu ve düşüncelerinin dışa vurumuna sahne olmuş en güzel yaratım durumudur. Hal böyle olunca da, yaratıcısının eser üzerindeki hak ve yükümlülükleri eserin dış dünya ile paylaşılması ile birlikte azami derecede artmaktadır. Çünkü eser sahibinin şahsi özellikleri ve iç dünyası bir bakıma kamu ile paylaşılmış olmaktadır. Söz konusu durumun doğal bir sonucu olarak da ortaya; eserin temel nitelik ve özelliklerinin korunması, eserin hukuki özellikleri ve eser sahibinin eserinin üzerindeki hakları gibi olgular ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla bunların oluşumu da bizi telif hakları olgusuna ve eser kavramının başlangıcına götürmektedir. Bu çalışmamda telif hakları olgusu ve tarihsel gelişimi, eser, eserin unsurları ve eser sahibinin hakları, hakların devri ve lisansı gibi konulara değinmeye çalışacağım.

MÜZİK VE SAHNE SANATLARINDA TELİF HAKLARI

COPYRIGHTS IN MUSIC AND PERFORMING ARTS

Özet

Telif hakkı fikir ve sanat eserleri üzerindeki mülkiyet hakkı olup, kişilerin kendi fikri emekleri ile ortaya çıkardıkları eserler üzerinde hukuken sağlanan haklar olarak tanımlanmaktadır. Müzik ve sahne sanatlarında ortaya konan yapıtlar; kişilerin bu alanlardaki birikimleri ve şahsi özelliklerinin bir birleşimi olarak eser-lere yansımaktadır. Dolayısıyla da ortaya çıkan ürünlerin üreticisinin kazandırdığı niteliklerinin korunması gerekmektedir. Bu bildirimde özellikle müzik ve sahne sanatlarına ait eserler üzerindeki telif hakları, sanat eserlerinin hukuki anlamdaki özellikleri, eser sahiplerinin hakları, korunma yolları ve bu hakların Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa göre sahip olduğu hukuki özellikleri ve neticeleri üzerinde durmaya çalışacağım.

Anahtar Kelimeler: Telif, Müzik, Sahne sanatları, Sanat eseri, Hukuki korunma yolları.

Abstract

Copyright is a property right, interms of idea piece of art. This right defines and protects a person’s idea and labour legally. In the area of music and prerforming arts the knowledge and personal abilities of a person are being effected as a whole in the piece of art. This means that the qualities of these given pieces of art of a spe-cific owner need to be protected. In this study i am going to concantrate on the copyrights of the legal features of art, the rights of artists ways of protection and thepossession on of legal features and consequences of idea and pieces of art in music and performing arts..

Keywords: Copyright, Music, Performing arts, Art work, Legal protection paths.

Şanser VURGUN*

* Öğr. Gör., Adnan Menderes Üniversitesi, Atça Meslek Yüksekokulu, Aydın, [email protected]

44Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

1. Telif ve Telif Hakkı Olgusu

Telif; Türk dil kurumu sözlüğüne göre uzlaştırma, kitap yazma anlamına gelmekte ve te:lif şeklinde yazılmaktadır.(www.tdk.gov.tr). Telif hakkı ise; kişinin her türlü fikri emeği ile meydana getirdiği ürünler üzerinde hukuken sağlanan haklardır.(http://www.telifhaklari.gov.tr/ana/sayfa.asp?id=394).

Hukukumuzda telif hakkının değişik anlamlarda kullanıldığına tanık olmaktayız.

Bu kavram geniş anlamda, kişilerin fikir ve sanat eserlerin üzerindeki haklarını ifade etmek üzere kullanılmaktadır. Bu durumda, eser sahibinin fikir ve sanat eserleri üzerindeki fikri hakları anlatılmak istenmektedir. Örneğin: telif hakkım ihlal edildi; telif hakkı devredildi ifadelerinde eser sahipliğinden doğan hakların ihlale uğradığı yada başkasına devredildiği anlatılmak istenir.

Dar anlamda telif hakkı ise eser sahipliğinden doğan hakların parasal karşılığını ifade etmek üzere kullanılır. Örneğin; Telif hakkımı aldım; telif hakkım ödenmedi ifadelerinde, eser sahibinin eser sahipliğinden doğan ekonomik nitelikteki haklarının karşılığı ifade edilmektedir.

(http://www.ankarabarosu.org.tr/siteler/ankarabarosu/frmmakale/20011/2.pdf)

Eski çağlarda telif hakları: (Genel olarak ele alınmıştır.)

İlk ve Orta Çağlarda; Eski uygarlıklarda fikri emek ürünleri, üzerinde cisimlendikleri maddi mallardan ayrı düşünülmemekteydi ve yaratıcının iktisaden veya manevi yönden korunmasına gerek duyulmuyordu. Örneğin, ünlü Romalı hukukçular Gaius ve Paulus, tahta üzerine oyularak yapılan bir tablo için, “bu tablonun mülkiyetinin tahtanın mülkiyetine bağlı kalması zorunludur, çünkü tahta olmasaydı, tablo da olmayacaktı”, demişlerdi. Bir kitabı satın almakla kitaptaki fikri ürünlere de sahip olunabilmekteydi. Yani, cisim fikre değil, fikir cisme bağlıydı.

Ortaçağda da, fikri ürünlerin ayrı bir hakkın konusu olabileceği düşünülmüyordu. Herkes yararlanmak istediği bir eseri kopya edebilir veya ücreti karşılığında başkasına kopya ettirebilirdi. Yaratıcının eserin kopya edilmesine itiraz hakkı yoktu.

Fikri haklar alanında atılan ilk adım “basım imtiyazlarının” kabulü olmuştur. Matbaanın icadıyla, o zamana kadar sadece el yazısıyla ve sınırlı sayıda kopya edilebilen eserlerin sayısız çoğaltılması ve satılması imkanı doğdu. Ancak matbaacı ilk önce satılma şansı olan bir müsvedde bulmak ve bunu basıma hazır hale getirmek için masraf etmek zorundaydı. Oysa başka bir matbaa için bu ilk baskıyı kullanarak eserin ikinci ve sonraki baskılarını yapmak çok daha ucuza mal olan ve haksız rekabete yol açan bir durumdu. Bu nedenle, belirli bir bölgede ve belirli bir süre için bir eserin sadece bir matbaacı tarafından basılabilmesi, idari otoritelerin verdiği “basım imtiyazları” ile sağlandı. Bu yolla, matbaacıların eser sahibine ödedikleri ücret karşılığında eserin maliki oldukları kabul edilmiştir. İngiltere’de imtiyaz sahibi “owner of copy” olarak nitelendirilmiş, “copy right” terimi de ilk önce telif hakkı değil, basım ve teksir hakkı anlamında kullanılmıştır.

16. yüzyılın ortalarında, yazarın da eserden pay alması âdet haline geldi. İlk yazar imtiyazı, 1486 yılında “Sabellicus” adlı bir yazara Venedik’te “Venedik Taciri” isimli bir eser için verilmiştir.(Attali, 1975, s.95)

Yeni ve Yakın Çağlara baktığımızda ise; XVIII. yüzyıla gelindiğindeyse, eser sahiplerini koruyan ilk kanunun, İngiltere’de 1709 yılında kabul edilen “Act Anne” adını taşıyan bir kanun olarak görmekteyiz. Bu kanunun amacı, yazarı ekonomik yönden gözetmek ve bilimin teşvik edilmesini sağlamaktır. İngiltere’de daha sonra sırasıyla, hattâtlar ve heykeltraşlar ve daha sonra ise, tiyatro eserleri kanun kapsamına alınmıştır.

Avrupa Birliği Hukuku’nda, genel kural olarak, malların topluluk içinde serbest dolaşması ilkesi geçerlidir. Fakat bu kurala, fikri haklar bakımından istisna getirilmiştir. Fikri haklar, mutlak (tekelci) haklar arasında kabul edildiği için, ancak eser sahibinin izniyle, eserin serbest veya sınırlı biçimde dolaşması mümkündür. Ancak fikri hakların ulusal sınırlar içinde korunması yetkisi verilmişti, çünkü bu haklar ihlâle çok açıktı. Bu nedenle, bazı uluslararası sözleşmeler yapılmıştır. Ayrıca, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin 27nci maddesi: “Herkes, sahibi bulunduğu her türlü ilim, edebiyat ve sanat eserlerinden doğan manevi ve maddi menfaatlerinin korunması hakkına sahiptir”,demektedir.

(www.mesam.org.tr)

45

2. oturum / 2. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Telif Haklarının Dünyadaki Gelişimi

Bu konuda ilk olarak hukuk sistemleri bağlamında bir inceleme yapılması uygun olacaktır. Temelde Telif haklarının karşılaştırmalı hukuktaki durumunda Anglo-Amerikan (Copyright) ve Kıta Avrupası (Droit D’Auteur) sistemleri bulunmakta olup, sistemler kendi ekolleri altında gelişmişlerdir. Anglo-Amerikan sistemi özünü “Common Law” geleneğinden almakta ve gelenekler ve içtihat hukukundan oluşan bir mevzuat sistemine tekabül etmektedir. Kıta Avrupası sistemi ise “Tabii Hukuk” yani doğal, olması gereken hukuk ekolünün etkisinde kalmıştır. Bu bağlamda da temel dayanağı eser sahibinin eserleri üzerindeki haklarının öneminden oluşmaktadır. Bu konuda bilhassa Fransız İhtilali ile birlikte çıkarılan kanunlar telif hakları üzerindeki yoğunlaşmayı sağlamıştır.

Anglo-Amerikan Sistemine dahil ülkelerde telif haklarının durumu:

Amerika Birleşik Devletleri

Amerikan hukukunda telif haklarına ilişkin ana kaynak Amerikan Anayasasıdır ve bu ülkede telif hakları, Anayasaya dayanılarak çıkartılan federal kanunlar ile korunmaktadır. Bugün için, Amerika Birleşik Devletleri’nde 1976 tarihli Telif Hakları Kanunu (CopyrightAct) yürürlükte olup bu Kanun çeşitli zamanlarda çıkartılan kanunlarla değişikliğe uğramış bulunmaktadır. (Merges, 2001, s.618)

1976 tarihli Kanun ile koruma altına alınan 8 eser kategorisi bulunmaktadır. Bunlar;

• Edebiyat eserleri• Sözlü ve sözsüz tüm müzik eserleri• Sözlü ve sözsüz tüm tiyatro eserleri• Pandomimler ve koreografik eserler• Resimler, grafik ve heykeller• Sinema filmleri ve diğer sinematografik eserler• Ses kayıtları• Mimari eserler (http://www.copyright.gov/title17/circ92.pdf)

Bu 8 kategori, Kanunda örnek olarak sayılmış olup, tüketici mahiyette değildirler. Bu açıdan Amerikan hukuku, bizim hukukumuzdan farklıdır zira bizim sistemimizde Kanunda (FSEK) sayılan eser kategorileri tüketici mahiyette olup, yeni bir eser kategorisi yaratmak olanaklı değildir.(Sınar, 2006, s.50) Ayrıca Amerikan hukukunda, eser sahibinin “Copyright Act” ile getirilen koruma sisteminden yararlanabilmesi için, meydana getirdiği düşünsel ürününün özgün bir karaktere (Originality) sahip bulunması gerekmektedir.

Daha sonraları uygulama alanındaki gelişmeler yaşanmış ve özellikle Bern Konvansiyonu’ndan (http://tr.wikipedia.org/wiki/Edebi_ve_sanatsal_eserlerin_korunmas%C4%B1na_dair_Bern_Konvansiyonu*) doğan gelişmelerin uygulanması amacıyla çıkartılan Bern Kanunu Amerikan telif hakları sisteminde önemli bir değişiklik yaratarak, bir eserin koruma mekanizmasından yararlanabilmesi için gerekli bulunan şekil şartlarına riayet edilmesi koşulunu ortadan kaldırarak isteğe bağlı hale getirmiştir. Şu halde bu kanundan önce şekil şartlarını taşımayan eserler, telif hakları korumasından yararlanamamakta ve kamu malı olarak bir yaptırım gerektirmeksizin serbest kullanıma konu olabilir iken; bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren, şekil şartlarını taşımayan eserler de telif hakları korumasından yararlanabilecektir.

Bununla birlikte Amerikan hukukunda, eser üzerindeki hakların ihlali iddiası ile bir mahkeme önünde hak talebinde bulunabilmek için, diğer şekil şartlarından ayrık olarak, eserin yayımlandığı (ilgili) eyalette tescil edilmesi şeklindeki şekil şartı halen muhafaza edilmektedir (Mahony, 1997, s.398)

ABD hukuk sistemindeki önem arz eden diğer bir nokta ise; telif hakkı sahipliği kavramıdır. Buna göre, yayımlanmamış bir eser, eser sahibinin hangi ülkenin yurttaşı olduğuna ve ikametgahının nerede olduğuna bakılmaksızın, bu Kanundaki telif hakları korumasından yararlanacaktır. Bir eserin yayımlanmasından sonra ise, yabancı uyruklu bir eser sahibi, sözgelimi, - eserin yayımlandığı dönemde A.B.D.’nde ikamet ediyorsa eser, ilk olarak A.B.D.’nde yayımlanmışsa veya başka bir ülkenin yurttaşı olsa veya başka bir

46Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

ülkede ikamet ediyor olsa dahi, bu ülkenin Bern Sözleşmesi gibi, A.B.D.’nin de taraf olduğu bir uluslar arası telif hakları sözleşmesine taraf olması halinde, dünyanın neresinde olursa olsun Amerikan telif hakları korumasından yararlanma hakkına sahiptir.

(http://www.law.cornell.edu/uscode/text/17/104)

ABD hukuk sisteminde ayrıca diğer sistemlerden farklı olarak ayriyeten “Work For Hire” anlayışı da benimsenmiş ve bu anlayış bağlamında da, eserlerin meydana getirilişi tabiri caizse bir iş ilişkisine döndürülmüştür. Fakat bu durum için yazılı bir anlaşma olması da öngörülenler arasındadır. (http://www.copylaw.com/new_articles/wfh.html)

Birleşik Krallık

Common Law kültürünün etkisi nedeniyle, telif haklarını koruyan kanunların çıkartılması uzun bir süreci gerekli kılmışsa da, bugün itibarıyla gerek İngiltere’de gerekse Birleşik Krallığı oluşturan diğer ülkelerde (Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda) telif hakları koruması kanunlara dayalı hukuk kuralları (statutory law) temelinde gerçekleşmektedir. (Cornish, 1999, s.374) Günümüzde İngiltere’de (ve tüm Birleşik Krallıkta) telif hakları koruması 1988 tarihli Telif Hakları, Tasarım ve Patentler Kanunu (Copyright, Designs and Patent Act . CDPA) ile sağlanmaktadır.

(http://www.hmso.gov.uk/acts/acts1988/Ukpga_19880048_en_1.htm)

Bu kanun özellikle bünyesinde çeşitli konuları barındırması ile farklılık kazanmış bir kanundur, birden fazla konuya ilişkin düzenlemeleri içermektedir.

Bu kanunda, telif haklarının korunduğu eser kategorileri şu şekilde sıralanmıştır;

• Özgün taşıyan edebiyat, tiyatro, müzik ve güzel sanat eserleri,• Ses kayıtları, filmler, görsel/işitsel yapımlar ve kablolu programlar,• Basılı eserler. (Adams, 1992, s.8)

Birleşik krallıkta eser sahibi eseri bizzat yaratan kişidir. Bunun yanı sıra Amerikan hukukundaki “work for hire” kavramı da burada yer bulmaktadır. Eser sahibinin temelde telif haklarından yararlanabilmesi için birleşik krallık vatandaşı eğer bu değilse Avrupa Birliği vatandaşı olması gerekmekte bunların yokluğunda ise eserin Britanya’da yayınlanmış olması, bu koşul yokluğunda eser sahibinin ikametinin Britanya’da bulunması ve bu da yok ise eser sahibinin uyruğunu taşıdığı ülkenin Bern Sözleşmesi’ne üye bir ülke olması gerekmektedir. (Adams, 1992, s.14)

Kıta Avrupası Sistemine Dahil Ülkelerde Telif Haklarının Durumu

Almanya

Alman hukukunda telif haklarının korunmasına ilişkin temel metin 1965 tarihli Telif Hakları Kanunu (Urheberrechtgesetz-UrhG)’ dur. (http://www.netlaw.de/gesetze/urhg.htm) Alman Telif Hakları Kanunu’na (UrhG) göre, telif haklarının geleneksel alanını, edebiyat ve sanat oluşturmaktadır ve Kanunda gösterilen listede korunan eser türlerinin örnekleri olarak, yazı, müzik, sanat, mimarlık, resim, film ve resimli bilimsel gösterimlere ilişkin eserler yer almaktadır. (Sınar, 2006, S.64)

Alman hukukunun farklılıklarının başında eser sahibinin hukuki bir statüye sahip olması yada fiil ehliyetinin bulunması gerekmemektedir. Bu bakımdan eserlerin herhangi bir düşünsel içeriğe sahip olması önem taşıdığından eserlerin sadece gerçek kişilerce ortaya çıkartılması gibi bir zorunluluk da bulunmamaktadır. (Haberstumpf, 200, S.95)

Fransa

Fransız hukuku, her zaman için eser sahipleri, sanatçılar ve mucitler için en üst düzeyde korumanın sağlandığı bir hukuk sistemi olma özelliği taşır. Fransa’da telif hakları koruması 11 Mart 1957 tarihli Telif Hakları Kanunu ile sağlanmaktaydı ve bu kanunda da 3 Temmuz 1985 tarihinde önemli bir değişiklik yapılarak bilgisayar programları da koruma kapsamına alınmış bulunmaktaydı. (http://www.legifrance.gouv.fr/WAspad/UnCode?code=CPROINTL.rcv) Buna karşın, Fransız hukukunda karşılaştırmalı

47

2. oturum / 2. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

hukuktaki diğer örneklerden farklı bir yol izlenerek, 1 Haziran 1992 tarihinde düşünsel mülkiyet hukukunun tüm dallarını bir arada düzenleyen “Düşünsel Mülkiyet Kanunu” (Code de la Propriété Intellectuelle-CPI) yürürlüğe konulmuş ve telif haklarının korunması da bu kanun kapsamında yeniden düzenlenmiş bulunmaktadır. (Lindner, 1994, S.9)

Fransız hukukunda, eser sahibi, aksine bir kanıt bulunmadığı sürece, eserin altında ismi belirtilen gerçek kişi veya kişilerdir. (Maranghidis-Matexas, 1995, S.148)

İsviçre

İsviçre hukukunda telif haklarının korunmasına ilişkin temel metin, 9 Ekim 1992 tarihinde kabul edilerek, 1 Temmuz 1993’de yürürlüğe giren (http://de.wikipedia.org/wiki/Schweizerisches_Urheberrecht) Telif Hakları ve Bağlantılı Hakların Korunmasına İlişkin Kanun’dur. (Rehbinder, 1993, S.93) Bu kanun ışığında belirli bir özgünlük değerine sahip olan tüm eserlerin ortaya çıkış amacı ne olursa olsun korunması hedeflenmektedir.

Bu kanuna göre İsviçre hukukunda telif hakları eserin meydana getirilmesi anından itibaren doğar ve eserin sahibi, onu bizzat meydana getiren kişi olarak sayılır. (http://de.wikipedia.org/wiki/Schweizerisches_Urheberrecht)

Türkiye’de Telif Haklarının Tarihsel Gelişimi

İlk Türk matbaasının 1727’de kurulmuş olması nedeniyle telif hakları alanında Batıdaki gelişmeler yaklaşık 300 yıl gecikme ile takip edilebilmiştir. Ülkemizde, Osmanlı döneminde telif hakkıyla ilgili ilk hukuki düzenleme 1857 tarihli Telif Nizamnamesidir. Bu Nizamnameye göre, eseri basanın basılan nüshalar tükeninceye kadar, eser üzerinde zilyetliği bulunmaktaydı. Yazara da hayat boyu imtiyaz tanınmakta ve basan ile anlaşmak ve satmakla ilgili konular düzenlenmekteydi, ayrıca anlaşmadaki sayıdan fazla bastıran kişiler cezalandırılmaktaydı.

Gerçek anlamda ilk fikir ve sanat eserleri kanunu olan “Hakkı Telif Kanunu” 8 Mayıs 1910 tarihinde çıkarılmıştır. Hakkı Telif Kanunu ise Milli Eğitim Bakanlığı’nın talebi ve İstanbul Hukuk Fakültesi’nin de talimatı üzerine, Prof. Hirsch tarafından hazırlanan 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun yürürlük tarihi olan 1 Ocak 1952 tarihine kadar yürürlükte kalarak, Türk kültür ve sanat yaşamını belirleyecek olan bir kanun olarak yürürlüğe konulmuş ve Kanunun 14 üncü maddesi ile çeviri bütünüyle serbest bırakılmıştır.

Gerek 1910 tarihli Hakkı Telif Kanunu gerekse Türkiye’nin 1886 Bern Sözleşmesi’nin 1948 belgesine katılmasını gerçekleştiren 5777 sayılı kanun, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 1 Ocak 1952 tarihine kadar uluslararası alandaki gelişime uzak kalmıştır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ise Profesör Ernst Hirsch tarafından hazırlanmış ve 1952 yılında yürürlüğe girmiştir. 1952’de yürürlüğe giren 5846 sayılı kanun ise 1983, 1995, 2001, 2004 ve 2007 ve 2008 yıllarında değişikliğe uğramıştır. (http://www.telifhaklari.gov.tr/ana/sayfa.asp?id=394)

1. Eser, Eser Sahibi, Eserin Unsurları ve Hakları

Eser

Fikir ve sanat eserleri kanunumuza göre eser; “sahibinin hususiyetini taşıyan, ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar ve sinema eserleri türlerinden birine dahil olan her çeşit fikir ve sanat mahsulü” olarak tanımlanmaktadır. (5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 1/b-a.) Bu bağlamda fikir ve sanat eserleri; beş kategoride değerlendirilmektedir. Bunlar; ilim ve edebiyat eserleri, musıki eserleri, güzel sanatlar eserleri, sinema eserleri, işlenmeler ve derlemeler.

Ayrıca literatürde çok çeşitli şekillerde eser ayrımları yapıldığı da görülmüştür. Bunlardan biri de hem izlenilecek hem de dinlenilebilecek eserler şeklindedir. Bu eserler ise, drama, opera, sesli film ve tiyatro gibi fikir mahsulleridir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda her nevi sözlü ve sözsüz besteler, musiki eseri kabul edildiği için operalar, melodramlar ve şarkılı oyunlar gibi fikri ürünler musiki eseri olarak korunmaktadır. (Suluk, 2004)

48Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Eserin Unsurları

Bir ürünün eser kabul edilerek telif hakları bağlamında korunabilmesi için, belli bir fikir ürünü olması, sahibinin hususiyetini yansıtması ve kanunda belirtilen beş ürün tarzından birine kategorilendirilebilmesi gerekmektedir.

Eser Sahibi

Eser sahibi ise; kanunumuza göre “eseri meydana getiren kişi” olarak tanımlanmaktadır. (5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, md. 1/b-b.) Herhangi farklı bir düşünce yaratımı sonucunda işlenmiş yada derlenmiş bir eser içerisinde ise eserin sahibi; asıl eser sahibinin hakları saklı kalmak kaydıyla onu işleyendir. (http://www.telifhaklari.gov.tr/ana/sayfa.asp?id=394)

Eser Sahibinin Hakları

Fikir ve sanat eserleri kanunu’na göre eser sahibinin maddi ve manevi olmak üzere iki temel hakkı bulunmaktadır. Maddi haklar; Umuma arz hakkı, Adın belirtilmesi yetkisi, Eserde değişiklik yapılmasını men etme yetkisi ve Eser sahibinin malik ve zilyede karşı haklar iken manevi haklar ise; işleme(eser üzerinde), çoğaltma, yayma, temsil(eserden faydalanma) ve umuma iletim hakkı(eserin nakledilmesi, yayınlanması anlamında) dır. (5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 13-25)

Hakların Devri

Hukukumuzda eser sahipliği bir bütün olarak devredilemez. Yani bir eserden doğan tüm manevi yetkilerin ve mali hakların oluşturduğu bütün devredilemez. Böyle bir devir işlemi geçersizdir. (Suluk, 2004, S.64) Bu durum aslında kanunumuzda da yer alan “bir eserin sahibi onu meydana getirendir” hükmünün bir yansımasıdır.

Eser sahibi, mali haklarını herhangi bir sınırlama olmaksızın devredebileceği gibi birtakım sınırlamalarla da devretmesi mümkündür. (Age., s.64) Kanunumuza göre devrin yazılı bir biçimde yapılması gerekir. (5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, md.52.) Yazılılık aslen bir ispat şartıdır.

Hakların Lisansı

Kanunumuzun 48. maddesinde ruhsat kavramı kullanılmıştır. Bu kavram ile lisans kastedilmiştir. Mali hakların kullanma yetkisinin başkasına devri ruhsat, yani lisanstır. Bir mali hakkın devrinde hakkın kendisi devralana geçer. Buna karşılık lisans verme durumunda lisans alan sadece kullanma hakkını elde eder; hakkın çıplak mülkiyeti(sahipliği) yine mali hak sahibinde kalır.

Lisans değişik şekillerde verilebilir. Lisansın, münhasır(sınırlı, belirli bir konuda) olması durumunda tam; münhasır olmaması durumunda ise basit lisans söz konusudur. Münhasır lisans halinde lisansa konu hakkı sadece lisans alan kullanır. Bu durumda lisans veren, aynı hakla ilgili bir başkasına lisans veremeyeceği gibi, saklı tutmamışsa o hakkı kendisi de kullanamaz. Basit ruhsat halinde ise lisans veren aynı hakla ilgili başkalarına lisans verebileceği gibi kendisi de kullanabilir. Hakka tecavüz halinde münhasır lisans sahibi tecavüz edene karşı dava açabilir. Buna karşılık kural olarak basit lisans sahibinin dava açma yetkisi yoktur. Sözleşmede lisans türü belirtilmemişse basit ruhsat olduğu sonucuna varılır.

Hakların Korunması

Kanunumuza göre eser sahiplerinin haklarının korunması hukuk ve ceza davalarında olmak üzere iki yönlü olarak ele alınmaktadır. Dava çeşitlerine geçmeden önce belirtilmelidir ki; bu davalarda görevli mahkemeler genel hukuk kurallarına göre oluşturulmaktadır. Özellikle bu ihtisas alanında kurulan mahkemeler, eğer yok ise asliye hukuk mahkemeleri bu konuda görevlidir. Yetki (davanın nerede açılacağı) konusunda ise; FSEK’ ndan doğan davalar açısından da geçerli bulunmakta olup, yetkili mahkeme, davalının (tecavüzde bulunanın) ikametgâhı mahkemesidir (HUMK md. 9/a). Eğer tecavüz, bir haksız fiil olarak nitelendirilebiliyorsa bu takdirde, haksız fiilin meydana geldiği yer mahkemesi de yetkili olacaktır (HUMK md. 21).

Hukuk Davalarında Korunma

1. Eser sahibinin tespiti davası: Eser sahibinin tespiti davası, bir eserin kimin tarafından meydana getirildiğini belirlenmesi amacını taşıyan bir davadır. Ancak bu dava sonucunda ulaşılan karar

49

2. oturum / 2. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

yalnızca eser sahibinin kimliğini belirlemekle kalmadığı ve eser sahipliği statüsünün de belirlenen kişiye verilmesi sonucunu yarattığı için, bu dava bir eda davası(yani tespit edilen hak sonucu bir şey yapılmasının istenmesinin hukuki şekli) olarak kabul edilir. (Tekinalp, 20014, S.291)

2. Tecavüzün kaldırılması davası: Tecavüzün kaldırılması davası, telif haklarına karşı başlamış ve halen sürmekte olan bir tecavüzün varlığı halinde açılabilir. Bu açıdan henüz tecavüzün başlamadığı ancak tecavüz tehlikesinin mevcut olduğu durumlarda açılabilen, tecavüzün men’i (önlenmesi) davasından ayrılmaktadır. Bu davanın açılması için hakka ilişkin tecavüzün devam ediyor olması gerekir. tecavüz sona ermiş ise, artık tecavüzün kaldırılması davası açılması değil, ancak (koşulların oluşması halinde) tazminat istenmesi söz konusu olabilir. (Ayiter, 1972, S.243) Ayrıca unutulmamalıdır ki; burada sözü geçen haklar mali (çoğaltma ile ilgili) yada manevi olabilmektedir.

3. Tecavüzün Men’i (Önlenmesi) davası: Tecavüzün önlenmesi davası, malî veya manevî haklara yönelik olası bir tecavüz tehlikesinin önlenebilmesi amacıyla açılır. (Arslanlı, 1954, S.218) Bunun yanı sıra, gerçekleşmiş bir tecavüzün devam etmesi veya tekrarlanması olasılığı varsa, yine söz konusu dava açılabilecektir. (Erel, 1998, S.302)

4. Tazminat Davaları: FSEK md. 70, tecavüz eylemi nedeniyle, eser üzerindeki malî ve manevî hakları zarara uğrayan kişilerin maddî ve manevî tazminat isteyebilecekleri esasını düzenlemektedir. (Sınar, 2006, S.290) Yargıtay kararları incelendiğinde de görülecektir ki; FSEK da yer almayan hususlarda da Borçlar Kanunu’ muzun göre haksız filer hükümlerince de söz konusu tazminat talepleri yerine getirilebilmektedir. Söz konusu davalar da yine maddi ve manevi haklara tecavüz edilmesi halinde açılabilecektir.

Ceza Davalarında Koruma: FSEK ceza kanunu açısından özel bir kural niteliğinde maddeler içerdiğinden dolayı kendine has olaylarda bu kanundaki maddeler uygulanmaktadır. Ceza davalarındaki koruma türleri suç ve yaptırımlar olarak dört ana başlığa ayrılarak:

- manevî haklara karşı işlenen suçlar; eser, çoğaltma ve kaynağa ilişkin suçlardır.- malî haklara karşı işlenen suçlar; sözleşmelere, nüshalara ve izinsiz kullanımlar ve esere ilişkin ruhsata

ilişkin suçlardan oluşur.- bağlantılı haklara karşı işlenen suçlar; izinsiz çoğaltım ve diğer hak ihlalleri ile ilgili suçlardır.- bandrol suçları (Age, S.299); bandrol, bandrol kullanımı ile ilgili suçlardan oluşmaktadır.

şeklinde incelenmektedir. (bu kısım detaya inilmeden geçilmiştir. Zira suçların yapısı ve özellikleri dahilinde sayfa sayısının aşılması muhtemeldir.)

SONUÇ

Telif hakları ve telif hukuku kavramı ülkemizde özellikle son dönemde gelişmekte olan olgulardandır. Bu bağlamda sanat eserinin ve sanatçının ortaya çıkardığı düşünsel eser, korunma yolları ve esere ilişkin hak ve özelliklerin bilinmesi çok önemli bir yer tutmaktadır. bildirimde de değinmiş olduğum üzere ilgili hukuk dalının ülkemiz gibi gelişmekte olduğu ülkelerde verimin arttırılması için öncelikle tarihsel gelişim ve ilgili alanın geçirdiği evrim ve süreçler bilinmeli, ele alınmalıdır. Akabinde özellikle bu dala hakim olan ülkelerdeki yasal metin ve prosedürler incelenmeli, gözden geçirilmelidir. Tüm bunların sonucunda ise ülkemiz sorunlarına odak olacak biçimde bir gelişimin sergilenmesi amaçlanmalıdır.

KAYNAKÇA

Adams J. (1992); An Outline of the Copyright Law of the United Kingdom, UFITA, Band 120, UK Arslanlı H. (1954), Fikrî Hukuk Dersleri II, Fikir ve Sanat Eserleri, İstanbulAyiter N. (1972), Hukukta Fikir ve Sanat Eserleri, Sevinç Matbaası, AnkaraBrigitte L. (1994), Die Kodifizierung des französischen Urheberrechts., UFITA, Band 125Cornish W.R. (1999), Intellectual Property: Patents, Copyright, Trade Marks And AlliedRights, Sweet&Maxwell, London

50Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Erel Ş. (1998), Türk Fikir ve Sanat Hukuku, Yenilenmiş 2. Bası, İmaj Yayıncılık, AnkaraFikir ve Sanat Eserleri Kanunu.Haberstumpf H. (2000); Handbuch des Urheberrechts, 2. Auflage, Nürnberg, AlmanyaHukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu.Ieuan G. M. (1998); Copyright Infringement., in: Copyright Infringement . Comparative Law Yearbook of

International Business,Special Issue-1997, AmerikaJacques A. (2005), Gürültüden Müziğe ”Müziğin Ekonomi-Politiği Üzerine”, AyrıntıYay., İstanbulMerges Robert P. (2001);One Hundred Years of Solicitude: Intellectual Property Law 1900-2000, IPLR,

AmerikaMetaxas-Maranghidis G. (1995); Intellectual Property Laws of Europa, John Wiley & Sons, Chicester-New

York-Brisbane-Toronto-SingaporeRehbinder M. (1993) .Das neue schweizerische Urheberrecht., UFITA, Band 122, AlmanyaSınar H. (2006); Ceza Hukuku Açısından Telif Hakları, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,

Doktora Tezi, İstanbulSuluk C. (2004);Telif Hakları ve Korsanlıkla Mücadele, Hayat Yayıncılık, İstanbulTekinalp Ü. (2004); Fikrî Mülkiyet Hukuku, 3. Bası, Beta Yayınevi, İstanbulİnternet siteleri:www.tdk.gov.tr, Erişim Tarihi: 10.09.2014http://www.telifhaklari.gov.tr/ana/sayfa.asp?id=394, Erişim Tarihi: 10.09.2014www.mesam.org.tr, Erişim Tarihi: 10.09.2014http://www.copyright.gov/title17/circ92.pdf, Erişim Tarihi: 10.09.2014http://www.law.cornell.edu/uscode/text/17/104, Erişim Tarihi: 20.08.2014http://www.copylaw.com/new_articles/wfh.html, Erişim Tarihi: 10.09.2014http://tr.wikipedia.org/wiki/Edebi_ve_sanatsal_eserlerin_korunmas%C4%B1na_dair_Bern_

Konvansiyonu, Erişim Tarihi: 20.08.2014Ahmet Kılıçoğlu, Makale http://www.ankarabarosu.org.tr/siteler/ankarabarosu/frmmakale/2001-1/2.pdf,

Erişim Tarihi: 20.08.2014Fransız Hukukunda Telif Hakları Kanunu: http://www.legifrance.gouv.fr/WAspad/UnCode?code=

Cproıntl.rcv, Erişim Tarihi: 20.08.2014Alman Hukukunda Telif Hakları Kanunu: http://www.netlaw.de/gesetze/urhg.htm, Erişim Tarihi:

20.08.2014Birleşik Krallık Telif Hakları Kanunu: http://www.hmso.gov.uk/acts/acts1988/Ukpga_19880048_en_1.htm,

Erişim Tarihi: 20.08.2014İsviçre Hukukunda Telif Haklarının Korunmasına İlişkin Temel Metin: http://de.wikipedia.org/wiki/

Schweizerisches_Urheberrecht, Erişim Tarihi: 18.08.2014

51

2 . oturum / 2. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Toplumların sosyo-ekonomik yapıları değiştikçe, var ettikleri kültürel yapı ve sanat olgusuna bakışları da değişmektedir. İkinci dünya savaşından sonra değişen siyasal ve ekonomik dengeler, batıdan başlayarak, gücü elinde bulunduran devletlerin toplumsal yapılarını değiştirmesine neden olmuşlardır. Şahin’e göre,“İkinci Dünya Savaşı sonrasında endüstriyel kent kültürüne dayalı olarak, sıradan bireyi hedef alan bir sanat anlayışı öne çıkmıştır. Kent kültürüne dayalı sanat, endüstriyel kentin sokaklarında oturan bireyin ilgilendiği bir tür sanattır ve adı da Pop Sanattır (Pop Art). Pop Sanat’ın günümüz çağdaş yaşamında, tüm toplumlarda benimsenerek büyük yer edindiği görülmektedir. Pop kültür ve sanatının endüstriyel gücün

SANAT YÖNETİMİ

ART MANAGEMENT

Özet

Teknolojisi her gün değişen kültür sektöründe, farklı disiplinlerin bilgi birikimini yenilikçi bir yaklaşımla uygulamaya dönüştürebilen çok yönlü sanat ve kültür yöneticilerine ihtiyaç artıyor. Bu profesyonellerden, küreselleşen dünyada, sanat ve kültür kurumlarının sürdürülebilirliğini ve katılımcılığını, kültür ve sanat alanı ile aktörlerinin yaratıcılığını koruyup geliştirerek kararlar almaları bekleniyor.

Çalışmamızda, estetik duyarlılığın, işletme temel ilkeleri, sanat da finansal beceriler ve sanat pazarlaması alt yapısı ile bağdaştırılmasını anlatacağız.

Anahtar Kelimeler: Sanat yönetimi, Sanatta finansal beceriler, Sanat pazarlaması.

Abstract

As the technology of the cultural sector changes everyday, there is a growing need for multidisciplinary arts and cultural managers with the ability touse their knowledge of different sectors and practice it with an innovative approach. In a globalized world, these professionals are expected to make decisions by preservingand improving the creativity of theactors in thefields of arts and culture and contributing to the sustainability and participation of the art and culture institutions.

Inourstudy, aestheticsensibility, thebasicprinciples of business, art financial skills and art marketing associated with that infrastructure will tell.

Keywords: Art management, Financial skills in art, Art marketing.

Kerem Cenk YILMAZ*Dilek CANTEKİN**

* Öğr. Gör., Sakarya Üniversitesi, Devlet Konservatuvarı, Sakarya, [email protected]** Arş. Gör., Sakarya Üniversitesi, Devlet Konservatuvarı, Sakarya, [email protected]

52Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

oluşturduğu kitle iletişim araçlarının yarattığı yeni kent ortamında biçimlendiği söylenebilir” (Şahin, 2013: 256).

Özellikle 1960’lı yıllardan itibaren dünya ekonomisinde meydana gelen hızlı değişim, küreselleşme kavramıyla tanışmamızı sağlamıştır. Homojen bir bütünlük olarak lanse edilen küreselleşme bir süre sonra tek tipli bir sermaye toplumu dünyası yaratmaya başlamıştır. Hızla gelişen sanayileşme (endüstrileşme), toplum üzerinde etkisinin en çok olduğu kültür, sanat ve spor alanlarında da giderek gücünü hissettirmeye başlamıştır. Kapitalizmin dayattığı tüketme zorunluluğu sanat-sanatçı-toplum üçgeninde farklı bir iletişime yol açmışbu iletişim sanat yapıtının niteliğini, sanatçının üretimini, toplumun da beğeni alışkanlıklarını değiştirmiştir. Özellikle sanatın kültür endüstrinde önemli bir yere sahip olması, toplumun bütün katmanlarına sanat ile doğrudan ulaşılabilmesi, Pazar payının yüksek, karlı olması ve iyi bir reklam aracı olması sanatın yaratıcısının inisiyatifine bırakılmadan yönetilmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu sebeple bazı büyük firmalar (koç holding, iş bankası, yapı kredi, Akbank, Sabancı holding, Borusan vb.) kurdukları kültür ve sanat departmanları ve/veya vakıflarıyla sanatçı ve sanat eserlerini doğrudan desteklemişlerdir. Yine özel kuruluşlar kültür-sanat faaliyetlerini desteklemek adına yarışma ve sergiler düzenleyerek, hem kendi isimlerini kültürel faaliyetlerle duyurmuş hemde kültür ve sanat adına faydalı bir sponsorluk üstlenmişlerdir.

Sanat ve Kültür Endüstrisi İlişkisi /Kültür Endüstrisi İçerisinde Sanat

Sanat, özünde bir ifade aracıdır. İnsanın duygularını, düşüncelerini, gözlemlerini, tecrübelerini, öngörülerini ve hayallerini, soyut ortamdan somut olana dönüştürmesidir. İnsanlığın tarihi kadar eskidir.

“Sanat” kelimesi Arapçada amel, yani iş ve yapma anlamındaki sunu’ kökünden gelmektedir. Sunu’ bir işi vücuda getirmek ve bir maddeye zihinde tasarlanan şekil ve sureti vermek anlamlarına gelmektedir. Sunu’ kelimesi ayrıca, “güzellik ve hayran olunacak bir kudret eseri” anlamı taşıdığından, “sun-u-tabiat”; yani doğanın yaptığı şey anlamında kullanılmış ve doğada kendi kendine var olmayıp insanın zekâsını kullanarak eliyle yaptığı işlere “sanat” denilmiştir (Lüleci, 2013:38).

KÜLTÜR ENDÜSTRİSİ KAVRAMI

Kültür endüstrisi kavramı ilk defa Amsterdam da yayımlanan Aydınlanmanın Diyalektiği kitabında Horkheimer ve Adorno tarafından kullanılmıştır. Bu bağlamda Kültür endüstrisi;

• Bildik şeyleri yeni bir nitelikle birleştirir.• Tüm dallarda kitleler tarafından tüketilmeyi uygun olan ve bu tüketimi büyük üçlüde belirleyen

ürünler, az çok planlı bir biçimde üretilir.• Müşterilerinin kasten ve tepeden bütünleştirilmesidir.• Binlerce yıl boyunca birbirinden ayrılmış yüksek ve düşük kültür alanlarını birleştirmeye zorlar.• Müşteri inandırıldığı gibi kral değildir. Nesneldir öznel değildir.• Kitleler kültür endüstrisinin ölçütü değil ideolojisidir.• İdeolojisi bireysel sanattan ve bu sanatın ticari olarak sömürülmesinden ödünç alınmış star sisteminden

yaralanır (Adorno, 2011: 109-122).

“Adorno ve Horkheimer ve onların takipçileri, kültür endüstrisini kütlelerin aldatılışı olarak aydınlanma ana başlığında değerlendirilmiştir. Kültür endüstrisi, kültürü metalaştırarak ve tek türleştirerek yöneltilmesiyle ortaya çıkan şeyleştirmenin temel sorumlusudur. Bu süreçle, kültür endüstrisinin yaşam iksiri olan reklam ve eğlencede sahteliği açık olan kültür metalarının bastırılması zor bir istekle satın alınması ve kullanılmasını sağlar. Kültürün kendine özgürlüğü uçlarda soyut bir biçimde varlığını sürdürürken, kültürel ürünlerin kullanımından çok değişim değeri öne çıkar. Sanat yapıtları paketlenip indirimli fiyatlarla isteksiz izleyici kitlesine yutturulur ve böylelikle sanat keyfi sıradanlaştırılır. Sanat bir metaya dönüştürülür yani tüketime uygun biçimde hazırlanmış, kayda alınmış, endüstri üretimine uyarlanmış pazarlanabilir ve değiştirilebilir bir ürün haline getirilir. Her şey olduğu şey için değil değiştirilebilir olduğu sürecedeğerlidir” (Özdemir, 2009: 84).

53

2. oturum / 2. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Küreselleşme ve popüler kültürün yaygınlaşması sanatın ekonominin bir parçası haline gelmesine neden olmuştur. Bu durum ise, sanata ve sanatçıya bakış açısını değiştirmiş. Sanatsal üretimlerin giderek kamusal bir meta haline gelmeleri, pazarda büyük bir paya sahip olmaları, sanatın yaratıcısının inisiyatifine bırakılmadan, uzman kişiler tarafından yönetilmesini mecbur hale getirmiştir. Büyük şirketler sanat faaliyetlerine (bienal, sergi, gösteri vb.) yatırım yaparak hem kültüre hizmet etmiş hem de kendi reklamları yapmışlardı. Bütün bunlar sanatın toplumun içine girdiği, kamusallaştığının göstergesidir. Bu sanatın yaygınlaştırılması olarak anlaşılsada özünde sanatçının üretimini kısıtlayan, özgünlüğünü zedeleyen bir durumdur. Eski dönemlerde zevk sahibi soylu kişilere talepleri doğrultusunda sanat eseri yapılırken, değişen ekonomi ve toplumsal yapı içinde her kesime tüketmesi için sanat yapılmaktadır. Eskinin estetik kaygısı yerini günümüzün Pazar kaygısına bırakmıştır. 60 lı yıllarda oraya çıkan (pop Art) pop sanat, sanayileşme ve küreselleşmenin sanata olana etkisinin en büyük örneğidir. Post modernizim bir yansıması olarak da kabul edebileceğimiz bu popüler sanat, tamamen tüketime dayalıdır.

Özdemir sanatın bir metaya dönüşmesini şu sözlerle ifade etmiştir; “Kültür endüstrisi kapsamında sanat yapıtları paketlenip indirimli fiyatlarla isteksiz izleyici kitlesine yutturulur ve böylelikle sanat keyfi sıradanlaştırılır. Sanat bir metaya dönüştürülür, yani tüketime uygun biçimde hazırlanmış, kayda alınmış, endüstri üretimine uyarlanmış, pazarlanabilir ve değiştirilebilir (Özdemir, 2009:74)”. Sanatın bu denli ticari bir ürün olması sanatçıları özgünlükten koparmış, rekabete yöneltmiştir. Sanatçılar artık piyasaya siparişse ürün süren el işçilerine dönüşmüş, yaratıcılıkları geri planda kalmıştır. Küreselleşmenin de etkisiyle kültürel ürünlerde, pazarlama kaygısıyla manipülasyonlar başlamış, geleneksel değerler yok olmayla karşı karşıya gelmiştir.

“Ekonominin, sınıf çatışmasının da anahtarı olduğunu düşünen Marks, sanat tercihlerinin de sınıf pozisyonuna ve o sınıfın dünya görüşüne göre farklılaşacağı düşüncesindedir. Marks’a göre, “sanatsal zevk”, sanatçıları destekleyen tabakanın, pazarı oluşturan sanat ürünleri alıcısının karakteri ve kompozisyonuna göre değişir. (Lüleci 2013:51)”.

Sanat Yönetimi

Bir sanat eserinin üretiminden, sergileneceği ana kadar olan bütün süreçlerinde içinde barındırdığı bütün unsurların profesyonel olarak bir plan ve program dahilinde tasarlanması, gereksinimlerinin, hedef kitlelerinin, üretim ihtiyaçlarının belirlenmesi, lansmanlarının, profesyonel kişiler tarafından yönetilmesi ve yönlendirilmesi sürecidir.

Sanat yönetimi iki boyutta düşünülebilir. Birincisi sanatın üretim aşamasındaki yönetimidir, ikincisi ise tüketim yani pazara yönelik yönetimidir.

Üretim aşamasındaki bir sanat yönetimi, yönetmenin doğrudan eserin her aşamasına müdahale ederek yönettiği bir süreçtir. Hazırlık ve uygulama evresidir. Bu süreçte öncelikle sanatçı icra edeceği sanatın türüne göre bir takım ön hazırlıklar yapmalıdır. Bunlar;

1. Ortaya çıkaracağı eserin temasını belirlenmesi,2. Çalışma kadrosunu çalışma mekânın seçimini ve mekanın fiziksel koşullarının düzenlenmesi,3. Çalışma takviminin planlanması,4. Eser için gerekli malzeme ve teçhizatın temin edilmesi,5. Rejinin oluşturulması,6. Sanatın türüne göre (dans gösterisi, konser, tiyatro, resim sergisi vb.)sergilenecek eserlerin seçilmesi ve

bunlara uygun sanatçı kadrolarının seçilmesi vb. olarak sıralanabilir.

Bir eserin yönetilmesi tabiki sadece zaman ve mekânın yönetilmesi değildir. Birlikte çalışan tüm insanların dengeli bir biçimde yönetilmesi, işe motive edilmeleri gerekir. Sanatçılardan etkili bir performans alabilmek, kapasitelerini üst seviyede kullanabilmek, yeteneklerini keşfedip bunları bir potansiyele çevirmek sanat yönetmeninin görevidir.

Sanatın pazarlama yani tüketim aşamasındaki yönetimi ise tamamen uzman kişiler tarafından yürütülen bir süreçtir. Eserin üretim aşaması da dahil olmak üzere pazara kadar bütün evrelerinin planlanmasıdır.

54Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

“Sanat yönetiminde, toplumların sahip oldukları kültürel değerlerin, yönetim fonksiyonlarının işleyişine etkisi olduğunu belirten Kısaoğulları yönetim fonksiyonlarını şöyle sıralamıştır;

Planlama, yürütme, koordinasyon, kontrol” (Kısaoğulları,2013:38).Burada bahsedilen her bir aşama kendi içinde İş yükleri taşımaktadır. Talep oluşturulması, hedef kitlenin belirlenmesi, reklam çalışmaları, sponsorluk faaliyetleri, satış stratejileri üretilmesi, sergiler, yarışmalar düzenlenmesi, anket ve gözlem yapılması, ürün için uygun pazar aramak.

SONUÇ

Günümüzde kültür endüstrisi kavramsalı içerisinde sanat ürünleri ürünün kendi doğalı dışında kitlelere ulaşımı kapsamında profesyoneller tarafından yönetilmesi gereken bir durum halini almıştır. Sanatı etkin bir silah olarak keşfeden kurumların ürünlerini pazarlamada kullanması, varlıklarının sanatsal ürünlerden sağlayan kurumların çoğalması, dünyada ve ülkemizde sanat yönetimi alanının doğurmuştur. Hatta bu yönetim mekanizmasının içerisin de başta ABD ve İngiltere olmak üzere gelişmiş ülkeler sanat ürünlerinin pazarlanması sürecinde sanat pazarlaması ve sanatta finansal gibi disiplinlerdende yararlanılmaya başlamışlardır.

Küreselleşmenin sadece kültürel olmayan bir ürünün ticari manasının dışında sanatsal ürünlerinde pazarlanması durumunu yarattığı rahatlıkla söylenebilir. Bu günün küresel dünyasında sanatçının üreten, sanatseverinde tüketen konumunda olduğu bir gerçektir. Bu bağlamda ekonomik sebebini sanat ürünleriyle sağlayan kurumlarında bu tarzda disiplinlerden faydalanması kaçınılmaz bir gerçek olarak karşımıza çakmaktadır.

KAYNAKÇA

Adorno, T. W, (2011); Kültür Endüstrisi Kültür Yönetimi, Çev. Nihat Ünler, Mustafa Tüzel, Elçin Gen, İletişim Yayınları, İstanbul

Aydın, S. (2012) “Küreselleşme Bağlamında Sanat ve Sermaye İlişkisi”, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitü Dergisi, Sayı 29, Sayfa:1-15, Erzurum

Kısaoğulları, A. (2013); “Sanat Yönetimi ve Sanat Yöneticisi”, Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, issue: 1, sayfa: 36-43Özdemir, N. (2009); “Kültür Ekonomisi ve Endüstri¬leri ile Kültürel Miras Yönetimi İliş-kisi”, Millî Folklor,Yıl 21, Sayı

84, sayfa:73-86Şahin, M. (2013); “Sanata Yönelik Devlet Desteklerinin Ekonomik Rasyonalitesi”, Marmara Üniversitesi İ.İ.B. Dergisi,

cilt: XXXIV, sayı 1, sayfa: 253-268Yalçın, L. (2013); İktidar ve Sanat(1923-1950), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı

Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı Doktora Tezi

55

3. oturum / 3. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

MÜZİK EĞİTİMİNDE VİDEO SİTELERİNİN KULLANIMI

USING VIDEO WEBSITES IN MUSIC EDUCATION

Özet

Günümüzde, gelişen teknoloji yardımıyla çok sayıda performans kaydına ulaşmak kolay hale gelmiştir. Eği-timin her alanında olduğu gibi müzik eğitiminde de performans kayıtlarına ve müziğe dair pek çok bilgiye ulaşmak amacıyla video siteleri kullanılmaktadır. Oldukça geniş bir kaynağa sahip olan bu web siteleri, gerek ders sürecinde, gerekse ders dışında müzik eğitimcilerine ve öğrencilerine yol gösterici olabilmektedir.

Müzik eğitimcileri ve öğrencileri, bu sayede alanlarına ilişkin bilgilere ulaşmakta, dünyadaki performansları takip edebilmekte ve karşılaştırma şansı bulabilmekte, ayrıca kendi performanslarını ve motivasyonlarını art-tırmak için bu sitelerden yararlanabilmektedir.

Bu araştırmada müzik eğitimcilerinin video sitelerini ne amaçla ve hangi sıklıkla kullandıklarının, ayrıca bu siteler kapatıldığında ne gibi aksaklıklarla karşılaştıklarının belirlenmesi amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Müzik eğitimi, Video siteleri, Performans kayıtları.

Abstract

It is rather convenient today to have an access to numbers of performance records by means of advanced tech-nology. Like every area of education, video websites are utilized to reach diversified information regarding music and performance records in music education. These websites with extensive resource would be guide in both classroom studies and in extracurricular studies for music educators and for students.

Music educators and students thus can have an access to the information regarding their area of interest; opportunity to follow performance around the world and to have chance to make comparison; and additio-nally they can benefit from these websites in their performances to increase their motivations.

The present research aims to determine how frequent and for what purpose music educators use video web-sites; and what sorts of inconveniences they may face when these websites are banned.

Keywords: Music education, Video websites, Performance records.

Demet GÜRHAN*Özlem ÖMÜR**

* Yrd.Doç.Dr., Ankara Üniversitesi, Devlet Konservatuvarı, Ankara, [email protected]* Doç.Dr., Ankara Üniversitesi, Devlet Konservatuvarı, Ankara, [email protected]

56Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

1. GİRİŞ

Günümüzde, gelişen teknoloji yardımıyla çok sayıda performans kaydına ulaşmak kolay hale gelmiştir. Eğitimin her alanında olduğu gibi müzik eğitiminde de performans kayıtlarına ve müziğe dair pek çok bilgiye ulaşmak amacıyla video siteleri kullanılmaktadır. Oldukça geniş bir kaynağa sahip olan bu web siteleri, gerek ders sürecinde, gerekse ders dışında müzik eğitimcilerine ve öğrencilerine yol gösterici olabilmektedir.

Müzik eğitimcileri ve öğrencileri bu sayede alanlarına ilişkin bilgilere ulaşmakta, dünyadaki performansları takip edebilmekte, kıyaslama ve karşılaştırma şansı bulabilmekte, ayrıca kendi performanslarını ve motivasyonlarını artırmak için bu sitelerden yararlanabilmektedir.

İnternet, müzik ve eğitimi konusunda pek çok sitede müzik bilgileri içermekte ve müzik eserlerinin dinlenebilmesi için oldukça geniş bir kaynak oluşturmaktadır. Müzik eğitimcileri internetin sunduğu bu bilgileri ders içerisinde kullanabileceği gibi, öğrencilerinden ders dışında alıştırmalar yapmasını da isteyebilecektir. (Tecimer, 2006:8-9). Teknolojik olanaklardan yararlanmayan eğitim, artık, günün toplumsal ve bireysel beklenti ve gereksinimlerine yanıt verememektedir (Karasar, 2004).

Teknoloji, eğitimin tüm dallarında olduğu gibi müzik eğitiminde de vazgeçilmez bir hale gelmiştir. Müzik eğitimcileri ve sanatçılar, mesleklerini teknolojik araçlar vasıtasıyla yeni yollarla icra etme arayışı içerisindedir. Dijital teknoloji yeni kitle iletişim araçlarını beraberinde getirmiştir. YouTube ve benzer medya sahaları sayesinde, müzik performansı ve eğitimi değişim sürecindedir. Bu kitle iletişim araçları, eğitimcilerin ve sanatçıların yeteneklerini geliştirmelerine, çoğaltmalarına ve dönüştürmelerine imkân sunan kaynaklardır.(Latta, Thompson, 2011).

YouTube kullanımının kullanıcı için akla gelen ilk yararı, profesyoneller (ünlüler) ve amatörler tarafından hazırlanan taşınabilir videolardan oluşan dünyanın en büyük envanterine erişime ve bu toplulukla etkileşim halinde bulunan büyük bir kitleye katılıma imkân vermesidir. Aynı bilgisayardan YouTube’a girerseniz You Tube akıllı ajanlar sayesinde daha önceki aramalarınızı referans kabul eder ve size önerilerde bulunur. Bu da ilgi alanınızla ilişkili yeni yüklenen videolardan haberdar olmanızı sağlayan iyi bir imkândır (Orhan, 2012:745)

Whitaker, Orman ve Yarbrough (2014), “Youtube’a Yerleştirilen Müzik Eğitimi Videolarının Özellikleri” başlıklı çalışmalarında, 1761 video izleyip sınıflandırmışlar ve en çok gözlemlenen kategorinin performans olduğunu belirtmişlerdir. Türkiye’de ise Murat Cenap Uçar, “Sosyal Paylaşım Sitelerindeki Olağan Dışı Çalgı Performanslarının Çalgı Eğitimi Almakta Olan Öğrenciler Üzerindeki Etkileri” (2014) başlıklı bir çalışma gerçekleştirmiş ve müzik öğrencilerinin sosyal paylaşım siteleri üzerinden izledikleri performanslara yönelik tutumlarını incelemiştir. Konuya ilişkin bir başka çalışma ise, Şebnem Yıldırım Orhan’ın “Mesleki Çalgı Eğitimi Motivasyonunda Youtube” isimli çalışmasıdır. Araştırmada, dünyanın en büyük video portalı olan YouTube’un mesleki çalgı eğitiminde motivasyona etkisi ile ilgili olarak öğrenci ve öğretmenlerin görüşlerine yer verilmiştir.

Bu çalışma ise, müzik eğitimcilerinin video sitelerini ne amaçla ve hangi sıklıkla kullandıklarını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada ayrıca, ülkemizde YouTube’a erişimin engellenmesi sürecinde, müzik eğitimcilerinin bu durumdan ne şekilde etkilendikleri de saptanmaya çalışılmıştır.

2. YÖNTEM

Yapılan çalışmada, müzik eğitiminde video sitelerinin kullanımı ve bu sitelerin eğitime katkısını belirlemek için, genel bir saptama yapmak amacıyla müzik eğitimcilerine yönelik bir anket oluşturulmuştur. Veri toplamaya yönelik olarak hazırlanan anket, sosyal medya üzerinden 139 müzik eğitimcisine gönderilmiş, 103 öğretim elemanından dönüt alınmıştır. Ankette, sorular, yalnızca video sitelerine değil, tüm internet paylaşım sitelerine yönelik olarak sorulmuştur. Böylece veriler sonucunda, müzik eğitimcilerinin internet paylaşım sitelerini ne sıklıkla ve hangi amaçlar doğrultusunda kullandıkları belirlenmiş, ayrıca internet paylaşım siteleri içerisinde video sitelerinin kullanım ağırlığını belirlemek de mümkün olmuştur.

57

3. oturum / 3. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

3. BULGULAR VE YORUMLAR

Tablo 1: Katılımcıların Çalıştıkları Kurumlar

Kurumları Frekans (f) Yüzde (%)Fakülte 44 42,71Konservatuvar 28 27,18M.E.B 22 21,35Özel 9 8,73Toplam 103 100

Anketleri yanıtlayan müzik eğitimcilerinin 44’ünün (%42,71), bir fakültede müzik eğitimcisi olduğu saptanmıştır. İkinci sırayı 28 (%27,18) katılımcıyla konservatuvardaki eğitimciler alırken M.E.B (Milli Eğitim Bakanlığı )’e bağlı olarak çalışan katılımcı oranının 22 (%21,35) kişi olduğu tespit edilmiştir. Herhangi bir kuruma bağlı olmayan müzik eğitimcilerinin katılım oranı ise %8.73’tür ( 9 kişi) .

Tablo 2: Katılımcıların müzik eğitiminde internet paylaşım sitelerini kullanım durumları

Kullanım durumları Frekans (f) Yüzde (%)

Evet 97 94,17Hayır 6 5,82Toplam 103 100

103 katılımcının sadece 6’sı (%5,82), müzik eğitiminde internet paylaşım sitelerini kullanmadığını ifade etmiştir. Bu durum, internetten müzik eğitimi çerçevesinde yararlanma oranın oldukça yüksek olduğunu (97 kişi- %94,17) ortaya koymaktadır.

Tablo 3: Katılımcıların en çok tercih ettiği internet paylaşım siteleri

En çok tercih edilen siteler Kişi sayısı

1. YouTube 932. IMSLP 213. Dailymotion 174. Facebook 12

Ankette, katılımcılara en çok tercih ettikleri internet paylaşım siteleri sorulmuş, kendilerine seçmeleri için bir şık sunulmamıştır.

Müzik eğitimi çerçevesinde internet paylaşım sitelerini kullandığını belirten 97 katılımcının 93’ü en çok tercih ettiği site olarak YouTube’u belirtmiştir. Bu veriye dayanarak, müzik eğitimcilerinin video destekli bir eğitim tercih etiklerini söylemek mümkündür. Hemen ardından, uluslararası bir müzik kütüphanesi olan IMSLP (International Music Score Library Project), nota ihtiyacı karşılamak adına, eğitimcilerin en çok tercih ettikleri site olarak yer almıştır. Tercih edilen 3. ve 4. sitelerin de yine video ağırlıklı siteler oldukları görülmektedir.

Ayrıca 46 müzik eğitimcisi, en çok tercih edilen bu sitelerin yanısıra yararlandıkları başka paylaşım siteleri de belirtmişlerdir.

Konservatuvar eğitimcileri özellikle; Yorumcuların web sitelerindeki kayıtlar, uluslararası yarışma kayıtları, bireysel çalışma alanlarına yönelik linkleri takip ettiklerini belirtmiştir. M.E.B’te çalışan ve müzik öğretmenliği ana bilim dallarında eğitim veren katılımcılar ise, yine kendi branşları doğrultusunda daha çok okul materyallerini hazırlayabilmek, makale, kitap gibi yayınları takip ederek, derslerine hazırlık yapabilmek amacıyla müzik eğitimcilerine yönelik siteleri kullandıklarını ifade etmişlerdir.

58Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 4: Katılımcıların müzik eğitimi çerçevesinde internet paylaşım sitelerini kullanma sıklığı

Kullanma durumları Frekans (f) Yüzde (%)

Sürekli 17 17,52Sıklıkla 51 52,57Bazen 24 24,74Nadiren 5 5,15Toplam 97 100

Katılımcıların internet sitelerini kullanma durumlarına bakıldığında, 51 kişinin (%52,57) “sıklıkla”, 24 kişinin (%24,74) “bazen” ve 17 kişinin (%17,52) “sürekli” kullandıkları belirlenmiştir. 5 katılımcının (%5,15) ise müzik eğitimi çerçevesinde internet paylaşım sitelerinden “nadiren” yararlandıkları görülmektedir.

Ankette katılımcılara yöneltilen sorular arasında, müzik eğitimi çerçevesinde internet paylaşım sitelerini hangi amaçla kullandıkları da yer almaktadır. Müzik eğitimcilerinin, açık uçlu bu soruyu yanıtlarken en çok değindikleri amaçlar şu şekilde sıralanmaktadır:

1- Örnek oluşturabilecek çalışmaları, kayıtları dinlemek, izlemek ve paylaşmak (50 kişi)2- Farklı yorumları karşılaştırmak ve incelemek, yorum ve teknik olarak seçenekleri çoğaltabilmek (40

kişi)3- Nota, kitap, makale, tez, vb. yayınlara ulaşmak (21 kişi)4- Bilgi paylaşımında bulunmak, yeni yayınlardan haber olmak /etmek (15 kişi)5- Kendi mesleksel gelişimime katkı sağlamak (11 kişi) 6- İşlenen konuya ilgi çekmek, öğrencilerin genel kültürlerini geliştirmek, zevk eğitimi aşılamak (7 kişi)

(En çok M.E.B’de çalışan öğretmenlerin belirttiği amaçlar) 7- Yeni eserleri ve sanatçıları takip etmek (6 kişi)8- Bir konuyla ilgili araştırma yapmak, bilgi edinmek (5 kişi)9- Enstrümanların tanıtımını yapmak (4 kişi) (En çok M.E.B’de çalışan öğretmenlerin belirttiği

amaçlar)

Elde edilen veriler, müzik eğitimcilerinin, müzik eğitim çerçevesinde video sitelerini öncelikli olarak tercih ettiklerini destekler niteliktedir.

Tablo 5: YouTube’a erişim için alternatif yol tercih etme durumları

Alternatif erişim Frekans (f) Yüzde (%)

Evet 74 77,89Hayır 21 22,10Toplam 95 100

Ankette müzik eğitimcilerine ayrıca, ülkemizde YouTube’a belli bir süre erişimin engellenmesi nedeniyle sıkıntı yaşayıp yaşamadıkları, bu durumun eğitim süreçlerini nasıl etkilediği sorulmuştur. Ankette, 97 katılımcının ikisi bu soruya yanıt vermemiştir. Geri kalan 95 katılımcının tamamı, erişimin engellenmesi durumunun olumsuzluğu noktasında birleşmiştir. 74 katılımcı, (%77,89), YouTube’a erişim sağlamak için alternatif yollar kullandığını belirtmiş, 21 (%22,10) katılımcı ise herhangi bir alternatif yol denemediğini ifade etmiştir. Ayrıca 67 katılımcı (%70,52), konuyla ilgili yorumlarda bulunmuşlardır. Aşağıda öne çıkan yorumlardan bazılarına örnekler verilmiştir:

• Başka kanallar aracılığıyla YouTube’a girmeye çalışmak, zaman ve heves kaybına yol açtı• Özellikle klasik müzik arşivi çok geniş olduğu için, eksikliği fazlasıyla hissedildi• Öğrencilerimiz evrensel anlamda kabul görmüş örneklere yaygın bir şekilde YouTube’dan ulaşmaktaydı.

YouTube erişiminin kısıtlanması, öğretim materyallerimizin kısıtlanması şeklinde düşünülebilir.

59

3. oturum / 3. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

• YouTube’a ülkemizden erişimin engellenmesi, derslerde sürekli dinlemekte olduğumuz eserlere erişmemizi engellemiştir. Bu süreçte YouTube benzeri diğer siteler kullanılmış ancak bu sitelerin içeriklerinin YouTube kadar geniş olmaması sebebiyle oldukça sıkıntı çekilmiştir.

4. SONUÇ ve ÖNERİLER

1. Anketleri yanıtlayan müzik eğitimcilerinin 44’ünün bir fakültede, 28’inin konservatuvarda, 22’sinin ise M.E.B (Milli Eğitim Bakanlığı )’e bağlı olarak çalıştıkları tespit edilmiştir. Herhangi bir kuruma bağlı olmayan müzik eğitimcilerinin sayısı ise 9 dur.

2. 103 katılımcının 6’sının müzik eğitiminde internet paylaşım sitelerini kullanmadığı, 97 katılımcının ise müzik eğitiminde internet paylaşım sitelerinden aktif olarak yararlandıkları sonucuna varılmıştır.

3. Katılımcıların en çok kullandıkları internet paylaşım sitesinin YouTube olduğu saptanmıştır. Bu sonuç müzik eğitimcilerinin verdikleri eğitim çerçevesinde video destekli eğitim tercih ettiklerini ortaya koymaktadır.

4. Katılımcıların internet sitelerini kullanma durumlarına bakıldığında, müzik eğitimi çerçevesinde internet paylaşım sitelerinden “sıklıkla” yararlandıkları görülmektedir.

5. Katılımcıların müzik eğitimi çerçevesinde internet paylaşım sitelerini hangi amaçla kullandıklarına bakıldığında özellikle öne çıkan iki madde olmuştur;

a. Örnek oluşturabilecek çalışmaları, kayıtları dinlemek, izlemek ve paylaşmak

b. Farklı yorumları karşılaştırmak ve incelemek, yorum ve teknik olarak seçenekleri çoğaltabilmek

Elde edilen bu bulgu daha önce belirtilmiş olan, müzik eğitimcilerinin verdikleri eğitim çerçevesinde video destekli eğitim tercih ettikleri sonucunu doğrular niteliktedir.

6. Katılımcıların YouTube’a erişim için büyük oranda alternatif yol tercih ettiği bulgusuna ulaşılmıştır. Bu durum müzik eğitimcilerinin eğitim amaçları çerçevesinde kendilerine ve öğrencilerine örnek oluşturabilecek, yol gösterebilecek çalışmalara ulaşamamaları nedeniyle eğitim süreci içerisinde zorluklar yaşadıkları sonucunu doğurmaktadır.

7. Özellikle M.E.B.’e bağlı olarak görev yapan müzik eğitimcilerinin, eğitim amaçları çerçevesinde kendilerine ve öğrencilerine örnek oluşturabilecek, yol gösterebilecek çalışmalara ulaşamamaları nedeniyle eğitim süreci içerisinde zorluklar yaşadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle M.E.B.’te çalışan müzik eğitimcileri için video paylaşım sitelerine erişimin sağlanmasının büyük önem taşıyacağı düşünülmektedir.

8. Ülkemizde kısa süreliğine de olsa YouTube’a erişimin engellenmesinin, araştırdığımız çerçeve içerisinde bile eğitimde büyük aksaklıklara yol açtığı görülmüştür. Bu nedenle video paylaşım sitelerinin sadece sosyal paylaşım amaçlı değil, eğitim amaçlı olarak da kullanıldığı gerçeğinin unutulmaması gerekmektedir.

KAYNAKÇA

Karasar, Ş; “Eğitimde Yeni İletişim Teknolojileri -Internet ve Sanal Yüksek Eğitim” The Turkish Online Journal of Educational Technology – Tojet Issn: 1303-6521 Volume 3, Issue 4, Article 16, October 2004

M.M.Latta and C.M.Thompson; “The YouTube Effect: How YouTube Has Provided New Ways to Consume, Create, and Share Music”, International Journal of Education & The Arts, Volume 12, Number 6,

Orhan, Ş.Y. (2012); “Mesleki çalgı Eğitimi Motivasyonunda YouTube”, Yayınlanmış Bildiri, III. Uluslararası Hisarlı Ahmet Sempozyumu, Kütahya. Sayfa 745

Tecimer, B. (2006) ; “İnternet ve yaşam boyu müzik eğitimi”, Müzed, Kış, Sayı 15, Sayfa 8-9 J.A.Whitaker, E.K. Orman and C.Yarbrough (2014); “Characteristics of “Music Education” Videos Posted on YouTube”,

Applications of Research In Music EducationUçar, M.C. (2014); “Sosyal Paylaşım Sitelerindeki Olağan Dışı Çalgı Performanslarının Çalgı Eğitimi Almakta Olan

Öğrenciler Üzerindeki Etkileri” Yayınlanmamış Bildiri, Müzed Bölge Konferansı, Marmara Üniversitesi, İstanbul

61

3 . oturum / 3. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

The success of our music performance major’s capacity to acquire effective learning and performance skills is often directly linked to the effectiveness of private music studio teaching in our conservatoria. These learning skills in turn should increase student’s ability to succeed and thrive in the world of music perfor-mance.

Who are the people that are generally placed in charge of the individual musical and personal development of our vocal and instrumental performance students? On what criterion are they hired; what training have they received in the art of studio teaching pedagogy? What experiences have they had towards preparing them for one of the most demanding, challenging, thankless and yet rewarding jobs in our music conser-vatoria? What professional development training is available, and how many can, or are willing to avail themselves of professional development opportunities? Is there sufficient communication between itiner-ate and permanent staff members in our department? And finally, how are these integrally important staff members included in the overall planning for the future directions of our conservatoria?

These are complex questions, which I suspect get lost in the day-to-day teaching and administration load. After all, who needs another administrative task?

It is my hope that this paper will explore the essential, complex and sometimes little understood role of the private studio teacher. I trust that I will be able to offer some fresh ideas and strategies for all who are involved with either teaching or supervising studio teaching in their institutions.

During my 20-year tenureas Senior Lecturer in Music at the University of Tasmania, one of my responsi-bilities was to design a year long unit on studio teaching. My first task in writing the unit was to consider the many facets of this complex job. I decided that the best place to start was with acomprehensive job description. What essentially is involved in studio teaching? What personal and professional qualities and abilities are studio teachers likely to need? What knowledge base and communication skills will the studio teacher need to effectively accomplish their task? In answer to these questions, the studio teacher will need to:

• Acquire and develop the ability to both listen and observe discriminately, employing a set of visual and aural templates

• Introduce and model correct responses ,while encouraging the student’s use of critical listening and observation

• Successfully diagnose performance strengths, while identifying difficulties

EFFECTIVE STUDIO TEACHING AND LEARNING STRATEGIES

ETKİLİ STÜDYO ÖĞRETİMİ VE ÖĞRENME STRATEJİLERİ

Monte H. MUMFORD*

* Casual Lecturer - Melbourne Conservatorium of Music - University of Melbourne, Melbourne [email protected], montemumford.com, [email protected]

62Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

• Introduce and reinforce effective practice/learning strategies• Shape, guide and encourage, while holding the student accountable• Inspire students in the pursuit of excellence, tempered with patience and compassion

It is often our personal experience, past, present and future that inspires and in forms us towards develop-ing and delivering a truly effective teaching style. Of course, this requires constant attention to our own personal development, which includes a commitment to continual personal study, listening, searching for new and proven teaching strategies, impatience with the mundane and intolerance of the mediocre.

Studio teachers need to maintain their love of, and passion for music and music-making, as well as genu-inely desiring to share their passion and musicianship with others. The rewards for diligently seeking to develop teaching skills, or aiding those who are seeking to improve their craft can be equally exciting, such as discovering more questions than answers, experiencing frustration, joy, anger, success, failure, triumph, fatigue, elation, challenge and disappointment.

One of the major difficulties of the job lies in the close, ‘one to one’ relationship between teacher and student. In a sense, there is nowhere to hide. Our strengths and weaknesses are laid bare for students and colleagues to see, through either the success or failure of our students to advance in their musical develop-ment. Is it any wonder that students will travel across oceans and continents to study with a celebrated teacher? The reputation of an inspirational teacher functions like a beacon; they draw all who seek success from contact, study and the inspiration of a master. Many teachers continue to make significant impact on lives throughout their career.

Having established the fact that studio teaching consists of a number of complex demands and abilities, it is important teachers continue to seek out strategies that will assist in meeting those demands and acquiring those abilities. The newly gained strategies will in turn enable one to provide students with the very best learning environment, allowing for successful development of the student’s musical potential.

Therefore fostering a commitment to professional development is essential. It is easy to forget that one needs to frequent lyre-calibrate their personal approach to teaching. New strategies appear regularly and we need to avail ourselves of them. Conferences such as this are great places to mix with inspirational, leading educators where shared philosophies and successful strategies can be heard. One will also find that their network of colleagues will have many similar issues and may have the answer for one’s need. Then again, there are great resources in new and old texts, as well as great ‘on-line’ resources literally at our fingertips.

One of the most important traits of a successful studio teacher is that of personal and professional integrity, which leads me to one of my favourite quotes’.

“My mission is to live with integrity and to make a difference in the lives of others” Jeff Morrow

Studio teachers bear a great responsibility for their student’s personal well-being and confidence. We must remain honest, discreet, trustworthy, compassionate and wise in all our dealings with our students. If we fail in this responsibility we may have doomed our students to a musical life of mediocrity, or worse.

Keeping the above points in mind as a set of guiding principles, let’s now examine the anatomy of a typical studio lesson, starting with the first session. What essential elements should the first lesson contain?

The first session should begin with introductions, followed by the collection of background information on the new student. The easiest way to obtain this valuable information is through a standard form that al-lows for easy organisation of routine information, including name, former school, and previous teacher (if appropriate). At this point one should ask the student to briefly relate past musical history, school record, personal practice ethic and practice routine.

The next item of business should be to share your expectations, including length of lesson time and policy on missed lessons. Sometimes it is easier to convey this information in a personal fact sheet, which should include your strategy for a practice routine, the amount of daily/weekly practice you expect, and a discus-sion on the three types of goals present in successful learning.

• Identification of the long-term goal, the ‘vision’ or ‘dream’ of which they aspire.1 to 10 years.

63

3. oturum / 3. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

• Mid-range goals; those that are more specific in nature and are measurable and achievable within 1 to 6 months.

• Short-term goals, which include specific tasks or targets, which are measurable and achievable within 5 -30 minutes, or up to one week.

All three types of goals should be considered working concurrently.

It is now time to hear the new student perform a sample of music from a recent performance experience. It is best to have a set of criterion, which will enable one to look and listen for basic skills and performance fundamentals. This should provide an indication of the student’s current state of development and future direction. The criterion should include the following considerations:

• Posture, hand & finger, bow or stick/mallet positions, and embouchure, voice placement (where ap-propriate)

• Tone quality formation (breathing and/or manual control of bow or mallets)• Attention to technical detail such as:

• Consistent tempi • ‘full value’ notes• attention to articulations• instrument/voice range• vertical rhythmic precision and sub-division• technical facility/agility• familiarisation with musical terms• key and time signature cognition

• Aural awareness and personal perception • tone quality& pitching skills• intonation• aural and visual evaluation skills

• Musicality• expression (dynamics, nuance, agility and inflection)• phrasing and harmonic contour: cadence arrival and departure

• General deportment/attitude

After the student has performed, a brief discussion should follow covering the teacher’s perceptions of the student’s present performance ability, remembering to be encouraging, supportive, and honest.

It is then time for the 1st assignment. The studio teacher will, no doubt have a range of warm-up routines, a collection of tutor books, which include technical studies(scales, arpeggios and rhythmic vocabulary) and melodic etudes. They will also have a variety of appropriate solo repertoire, in which they have developed sufficient confidence in their suitability. As this first lesson is of utmost importance, the assignment should be drawn from the student’s present developmental stage and musical understanding. It should reflect a new direction. Remember to keep this first assignment simple, attainable and especially programmed for success.

It is also time to build the practice routine organisation.

• Instrumental/Vocal warm-up routine (breathing where applicable) • Technical A: Scales, arpeggios, rhythmic vocabulary, articulations• Technical B: Melodic vocalise etudes, mastering phrasing and expressive studies and various key cen-

tres. • Solo repertoire: A wide variety of standard works across a range of genre • Ensemble repertoire: Orchestral& opera excerpts, including vocal leider.

64Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

We are now ready to share the process of ‘charting the course’. Having initially observed and noted the new student’s strengths and weaknesses, one must now build on the student’s strengths, with an aim to addressing their present weaknesses. Proven strategies are required to deliver positive results. But there is also the need to identify strategies and applications for each in dividual student’s needs.

What are we aiming to achieve in the student’s lessons? How can one maintain a passion for detail without discouraging the student? This is the great balancing act all teachers face. When are we to speak, and when are we to listen? Think:

1. Are there too many instructions?2. What happens when I provide too much information?3. Am I, the teacher, a good listener?4. What is criticism, and how and when should it be used?5. What is praise, and how and when should it be used?6. What is genuine encouragement?

Remember: it is easier to teach the way we were taught than it is to teach the way we were taught to teach or should teach. For personal and professional growth, consider regularly recording lessons. Recorded les-sons and practice sessions can provide the best feedback on the above points.

Further considerations for setting assignments:

1. How much work is too much work?2. How much time is set aside for reflection; is this fostered in the lesson?3. Does the lesson include practical modelling on ‘how to practice’?4. How does assessment figure into the learning strategy for the student?5. How do I prepare students for the task of self-evaluation?6. What is the assessment criterion, and how consistently is it applied?7. Is there consistency from week to week in assignments and evaluations?8. Are weekly assignments leading to continued development?9. What is the quality of teacher feedback to the student?10. How can I best assist the student in time management?

Setting a weekly written assignment and recording the student’s progress assists in defining the direction that will lead to student’s successful growth.

“Teachers are the mediators who provide, or fail to provide, the essential experiences that permit students to release their awesome potential...” J.S. Acaro

“A wise teacher makes learning a joy” Proverb

Let us now examine some primary methods of pedagogy in human learning, with applications for assisting studio teachers with the task of teaching. Hopefully, examining these methods will guide in rethinking how to effectively improve teaching delivery. This in turn should aid in developing new teaching strategies that assist students in reaching their full potential.

The private teacher must model and encourage students toward acquiring an effective and rewarding, per-sonal practice ethic. Private lessons hold little value if students are not self motivated to engage in personal practice on their own intuitive. Therefore, we must assess how we ourselves were taught, correcting those methods that are not effective in today’s educational environment.

Still, before one can know what it is that we wish to teach, and how to introduce and reinforce it, one needs to know how people learn. Developing personal ownership of learning is the key towards attaining active motivation. In fact, Duke Ellington says; “When a man finds out what he wants to know, that’s the beginning of education”. On the other hand, Plato states that, “All learning under compulsion has no hold

65

3. oturum / 3. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

on the mind”. I want to help my students find out what it is they wish to know. The job for studio teachers then is to passionately share with students the value, benefits and joys to be gained through the student’s investment in personal practice. It should be the teacher’s task to assist students in taking charge of their own learning process. This should guide students toward acquiring intrinsic, self-motivation through ex-periencing the rewards of achievable performance outcomes.

Daniel Kohut, in his text, “Musical Performance”1, states that… “There are many ways of learning, and no two people learn exactly the same. However, there are certain basic concepts of learning that can be broadly applied to almost everyone.” This learning model is known as the ‘Natural Learning Process’. It is this method that children regularly employ to acquire the basic human functions. This learning model is rein-forced by Suzuki’s2 recommendation that children should learn to perform music the same way they learn to acquire other common functions such as crawling, walking, talking, etc.

The ‘Natural Learning Process’ involves the use of four primary methods of learning:

• Mental imagery • Imitation (mindful repetition)• Trial & error practice• Body feedback

Teachers should spend more time observing children learn and this ought be a primary requisite in learn-ing how to teach. Children learn by watching and listening and then trying to imitate what they see and hear.

• Children are good at imitating others.• Children learn by doing, and enjoy mindful, repetitive activities.• Children improve their skills by trial and error.• Children need love, praise, and understanding as much as food and shelter to survive and grow.

By analysing and synthesising the above information one can then formulate an effective model for studio teaching. The teacher provides a musical model and student imitates what they see and hear. Comparative imitation is repeated several times so that the student can learn through guided trial & error practice. Cor-rect student performance is instilled as a habit by additional repetition through personal practice.

This then is how we apply the ‘Natural Learning Process’ with our students. We begin by programming the brain with suitable musical images through exposure to fine recordings and live performance models. (Be sure to play for your students.) The student is then introduced to the concept of learning to focus on the performance goal, not the performance process. That is, involving students in visualising what it is they wish to sound like, focusing on imitating the model instead of trying to work out how to achieve the desired result.

The next task is to reinforce the use of trial and error practice, always focusing on the end result with pa-tience. This can be illustrated by assisting the student in measuring their performance against the model they are attempting to imitate, much like using a set of scales that measure and compare weights of objects against an acceptable standard. If we are truly interested in the value of intrinsic, self-motivated study that can be applied to all learning tasks, then this is the study mode for which we are seeking.

At this point it is best to avoid over-verbalisation moving directly to the creative experience of making-mu-sic itself. Avoid too, the temptation for excessive intellectualisation, for it is always better to show than to tell, and a picture, aural or visual is better than a thousand words. Words often have vague meanings, so if a verbal instruction doesn’t produce positive results, either the method is faulty or there has been a misun-derstanding of the verbal communication. Words may block students’ ability to perform musically, often

1 Musical performance by Daniel Kohut. © 1985 Published by Prentice-Hall, Inc., Englewood Cliffs, NJ, p.42 Nurtured by Love by Shinichi © 1969. Exposition Press, Smithtown, NY., pp 9-17

66Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

creating confusion. Timothy Galwey3 recounts the moment he realised that his best efforts to help a tennis student failed through giving too many instructions. The student only achieved the desired performance goal when Galway physically demonstrated the action, and then asked the student to copy his example.

Words describe experiences, but words are not the same as the experience itself. Music deals with emo-tions, feelings and insights that words often cannot describe. Essentially, we learn by doing an activity much more effectively than by trying to respond to verbal instructions about the activity. Regardless of what students may understand or misunderstand of verbal or written communications, the ultimate test should always lead to an artistic response. What does the student’s musical response sound like? The use of metaphors, analogies and stories can effectively aid students in forming visual musical images.

It is vital that we direct students toward obtaining personal problem solving skills. Teachers must be able to affirm, as well as lead students in recognising when a musical target is reproduced, passes the test of aes-thetic judgement and that music is produced. As musical mentors, teachers should then make it a point to share how and when significant musical performance is achieved in the lesson, as simply playing the right notes at the right time does not constitute a significant performance. The acquisition of effective personal assessment is dependent on understanding four fundamentals: good mental conceptualisation, relaxed con-centration (the ability to focus completely on a specific goal), awareness of body feedback, and attention to proper posture/embouchure/hand position.

Of these four points, the ability to use relaxed concentration or‘single-mindedness’, is the most important. Kohut describes four keys in achieving ‘relaxed’ concentration. They include: focused attention, requiring self-discipline; interested attention, requiring motivation; absorbed attention, requiring strong distraction to change focus, and merging with the experience.4This is where the performer and the instrument become ‘one’, and are now capable of playing in ‘automatic response’ mode.

In the pursuit of acquiring musical conception, Arnold Jacobs states, “Begin bytraining the performer’s brain, not the muscles”5. Before a musician plays or sings even a single note they must possess a mental image of the note itself, including all the expressive and acoustical properties with which it is associated. Significant ‘music-making’ starts when we begin with an aural musical image. Aural images are acquired through active listening to professional performance examples. This involves a process most of us used as children when we first gained language skills: verbal association of speaking first, then reading and writ-ing later. It requires repetitive and attentive ‘listening and response’. Likewise, it is through the ‘listen/response’ activity that we acquire our basic musical concepts of tone, intonation, internal pulse and expres-sion.

Therefore the quality of our musical understanding is directly influenced by the quality and variety of the music our students hear. It is essential that our students’ musical ears be ‘programmed’, through systematic exposure to the finest examples of musical performance. The more brilliant performances our students hear, the more discerning their ears will become.

“The musical mind is concerned predominantly with the mechanism of tonal memory. Before it has absorbed a considerable variety of tonal experiences, the musical mind cannot begin to function in a creative way com-plex enough to be considered art.”6

Effective teachers expose their students to superior musical performances while outlining specific things for which students are to listen. It is important to remember that the quality of past ‘life experiences’ can also influence the quality and nature of our student’s musical perceptions. These ‘life experiences’ may include reading an engaging novel, lingering over a lovely sunset, a visit to an art gallery, a great dining experience, going on an adventure or experiencing the joy of friendship, or of deep sadness and hardship.

3 The Inner Game of Tennis by Timothy Galwey © 1974. Pan Publication N.Y.4 Kohut, Daniel L., Musical Performance, 1985, Prentice-Hall Inc., N. J., USA5 Dee Stewart, Legacy of A Master Instrumentalist Company, ©1989 The Instrumentalist Publishing Company Northfield, Illinois,

USA6 Harold Shapero “The Musical Mind”, in The Creative Process: A Symposium, ed. Brewster Ghiselin (Berkeley: University of

California Press, 1952), p. 41

67

3. oturum / 3. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Yet, it is one thing to work on developing our students’ musical perception. It is quite another to motivate the student in the use of their newfound musical understanding and appreciation. The student’s continued investment in personal practice requires a positive return from the time that they invest in practicing. What rewards will the student receive for their efforts? I suggest that our students will return again and again to the practice room when there are tangible, intrinsic rewards bringing a sense of achievement and lasting satisfaction.

There are several elements at work in assisting students to develop a successful practice mentality. First, one begins with promoting inspiration through programming the brain with superior musical images as mentioned above. These in turn engender dreams, visions, and future goals. Generating excitement through reflection on these aural and visual experiences plays an inspirational role in further stimulating the creative mind. In effect, most physical actions that are learned are acquired through the act of imitating visual and aural images formed in the mind. It is important then to remember that time spent in creating mental images is much more useful than mindless rote repetition on target performance material that is ultimately finite. The engagement and imitation of visual and aural images requires the capacity to remain ‘focused’. Concentration in the practice room can be fostered through encouraging students to be ‘here and now’ in their practice sessions. And, maintaining focus will aid in defeating the ever-present mental and physical distractions referred to by Timothy Gallwey as ‘roof brain chatter’.7 To assist in this task one should encourage students to practice in quiet environments. One should also require that students start each practice session with a plan, or ‘roadmap’ in mind. ‘What do I wish to accomplish today? How will I accomplish it, and how will I recognise when my targets are achieved?’ “If you don’t know your destination, any road will take you there.” George Harrison.

Another aid in improving effective practice skills is found in incorporating the three developmental learn-ing stages. These are referred to by Kohut as the Synthesis-Analysis-Synthesis approach, meaning “from the whole to the parts and back again”.8 The three stages are comprised of the following elements: The con-ceptual-learning stage where the student is presented with a model; the voluntary-action stage where the student tries to reproduce the model through trial and error practice; the involuntary-action stage where the student’s performance through trial and error practice reproduces the original model. I observe the model. I try to emulate the model. I evaluate my attempt to reproduce the model. I now make the neces-sary adjustments and then try again, repeating the process until success in matching the model is achieved.

Like a master builder with the apprentice, first introduce the student to each tool and then show the student how to use the tool. This in turn will allow the student to create many kinds of objects of art or utility, while continuing to grow through the experience. By the age of 20, our oldest son had successfully completed building a beautiful 7 meter sailing vessel; a project of two and a half years. His manual arts teachers had never built a boat but they showed our son how to use and care for the tools he was to employ in building his boat.

The musicians’ inventory of tools includes the mastering of memory as the means, or process through which one is able to remember. Developing the tool of retention is building the ability to memorise, retain or remember. The ‘often abused’ tool of repetition is the act of doing something with thoughtful purpose and reflection, over and over, thus locking proper responses in place. The tool of learning is mastering the technical details; the tool of practice is the act of repeating what is already learned with a goal to perfecting the physical and aural response. The tool of experience is exercised through the actual living through of the performance act in which we are engaged. The last tool, motivation, is the desire, or the urge to achieve, a goal or target found within an individual that provides the incentive for purposeful activity. Of all the components related to learning, motivation is the most important of all. Developing and refining strategies to introduce and teach these tools should be the foremost goal of all aspiring teachers.

The teacher’s role is here essential as student frustration and disappointment can dampen early eagerness. The use of suitable, stimulating study material and performance repertoire, supported with proven practice strategies and identifiable outcomes is invaluable. Systematic practice strategies will assist in sustaining

7 Gallwey, W. Timothy, Inner Game Of Tennis, The, 1974, Pan Books N.Y., USA8 Kohut ibid

68Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

students’ sense of ownership and achievement. Once again, the student must begin to focus on the positive first, instead of the negative; observing what has been achieved, then moving on to what needs improve-ment. Remember to encourage students to use their strengths in address their weaknesses, not the oppo-site. “What you think upon grows.” Anon9

Finally, teaching is a profession in which teachers give lessons or instruction on how to learn. Robert Duke in his text, “Intelligent Music Teaching” puts it this way; “Teaching is that activity which causes learning”10After all, it is the students who do the learning. Students who are in possession of good learning skills and enhanced musical perception generally use effective personal practice habits through attention to detail, delayed gratification and focused attention span.

The process of learning can then be defined as the act of gaining purpose, knowledge and skill. It is impor-tant to remember that the student’s personal ownership of the process of the learning is what will ultimate-ly produce the lasting transferral of knowledge and skills. It is essential that we imbue our students with the desire, ability and passion to go on learning well after the time for our practical input has finished. We must always be careful to link the ongoing process of learning toward achieving the desired performance target. Performances, concerts, exams, festivals and auditions are no more than stops on the railway line of human experience, indicating how close we are to our ultimate destination.

In conclusion, for studio teaching to remain effective for both the musical and personal growth of students, it is imperative that studio teachers continue growing in their craft thus demonstrating their relevance in today’s education environment.

REFERENCES

Gallwey, T, (1974) TheInner Game Of Tennis, Pan Books, N. Y., N.Y., USAKohut, D. (1985), Musical Performance, Stypes Pub.Champian, Ill., USASuzuki, S., Nurtured by Love, 1969. Exposition Press, Smithtown, N.Y., USARobert D. (2011), Intelligent Music Teaching,Austin TX, USASeverson, P. & McDunn, M. (1983) Brass, Wind Artistry, Accura Music, N. Y, N.Y., USA

BIBLIOGRAPHY

Blum, D. (1980), Casals, and the Art of Interpretation, U. of Calif. Press, Berkley, CA., USAFarkas, P. (1997), The Art Of Musicianship, Musical Publications, Bloomington, Ind., USALautzenheiser, T. (1992), The Art of Successful Teaching, GIA Pub, Chicago, Ill., USALautzenheiser, T. (1994), The Joy of Inspired Teaching, GIA Publications, Chicago, USALisk, E. (1996), Intangibles of Musical Performance, Meredith Music, Miami, FA, USALisk, E. (2010), The Musical Mind of the Creative Director, Meredith Music, Miami, FA, USAKohut, D. (1996), Instrumental Music Pedagogy, Stipes Pub. L.L.C. Champaign, Ill., USAPalmer, P. (1998), The Courage to Teach,Jossey-Bass Publishers, San Francisco, Ca., USARistad, E. (1981), A Soprano on Her Head, Real People Press, Moab, UT, USAStewart, D. (1987), Arnold, and J.: Legacy of a Master, Instrumentalist, Chicago,ILL. USAWilson, F. (1987), Tone Deaf & All Thumbs?, First Vintage Books, N.Y, USA

9 Severson, P. & McDunn, M. Brass, Wind Artistry, 1983, Accura Music, N.Y., USA10 Robert A. Duke, Intelligent Music Teaching, Essays On the Core Principles of Effective Instruction Published by Learning and

Behavior Resources, 2011, pg. 12

69

4. oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

SAHNE SANATLARINDA KARAKTER YARATIMINDA PROFESYONEL MAKYAJIN ÖNEMİ

THE IMPORTANCE OF PROFESSIONAL MAKE-UPOF CHARACTER CREATING ON THE STAGE ARTS

Özet

Her bir sahne eserinde yer alacak oyuncular, yaratacakları karakteri hem fiziksel görünümleri hem de ser-gileyecekleri oyunculukları ile seyirciyi karaktere inandıracak şekilde canlandırma durumundadırlar. Mak-yajın, oyuncunun sahneye çıkmadan önceki rolüne hazırlanışında çok önemli bir motivasyon görevi de söz konusudur. Makyaj yardımı ile oyuncu istenilen her tür karakteri yaratabilme imkanına sahiptir. Saçlardan tırnaklara, ten ve göz renginden, iç organlar ve her tür vücut sıvısına kadar günümüz makyaj teknolojisi oyuncunun istenilen görünüme bürünmesine imkan tanımaktadır. Özellikle sahne sanatlarında makyaj, sah-nenin büyüklüğü, seyirci ile sahne arasındaki mesafe ve kullanılan aydınlatma sistemleri oyuncu mimiklerinin seyirci tarafından daha iyi görülebilmesi için de gerekli olmaktadır. Kostümle tamamlanan makyaj, karakte-rin yaratımında eserin geçtiği tarihi dönem, oyuncunun canlandırdığı karakterin yaşı, mesleği, cinsiyeti vbg. konularda seyirciyi aydınlatma konusunda büyük bir destektir. Makyajı uygulayacak kişi ister oyuncunun kendisi, isterse bu konuda uzmanlaşmış bir sanatçı olsun, yaratılacak karakterin doğumundan itibaren yaşam alışkanlıklarının fiziksel görünümüne yansımaları veya mensubu olduğu grubun dini, toplumsal veya siyasi simgelerini vücudunda gösterecek şekilde makyaj uygulamaları yapmayı dikkate almak durumundadır. Döv-meler, saç ve sakal şekillendirmeleri, tırnaklar yanında sahnede canlandırılacak bir kaza anında vücudun uğrayacağı fiziki deformasyonlarda kan, yara izleri, yanık veya cüzzam gibi hastalıkların canlandırılmasındaki görünümlerin yaratılmasında adli otopsi ve dermatoloji atlasları gibi tıp kitaplarından yararlanmak gerek-mektedir. Her bir uygulamada makyajın oyuncu üzerinde ne kadar kalması gerektiği uygulama için seçilecek ürünün tercihinde önemlidir. Takma bıyık ve sakallarda hemen çıkarılması gereken bir uygulama söz konu-su ise suyla dahi çıkarılabilen yapıştırıcılar kullanmak, eser boyu ciltte kalması gerekiyor ise özel çözücüler ile çıkartılabilen yapıştırıcılarla çalışmak, burun şekli değiştirmek gerektiğinde şekil verilebilen malzemeler veya daha önce oyuncunun anatomik yapısına göre hazırlanmış lateks, silikon veya köpük protez alternatif-leri kullanılabilir. İstenilen karakterin yaratımında veya cildin istenilen görünümde olması için gerekli olan renklendirici makyaj malzemelerinden fondöten, ruj, allık, far, rimel, eyeliner veya cildin parlamasını engel-leyen ve makyajın uzun süre dayanmasını sağlayan pudra gibi ürünler yanında tamamen farklı bir görünüm yaratmak istendiğinde, anatomik yapı üzerinde, sadece gölgeleme ve aydınlatma teknikleri ile renklendirme yetmediğinde, oyuncunun yüzünden kalıp alınarak hazırlanacak yüz protezleri istenilen tüm hayal ürünü veya bir başkasına benzetme uygulamalarına imkan sağlamaktadır. Günümüzde gelişen bilgisayar teknolojisi ile karakter yaratımında kullanılan programlar ve 3 boyutlu yazıcılar hayal edilen neredeyse her şeyin sadece sanal değil, fiziksel olarak da hayata geçirilmesi imkanını verebilmektedir. Makyaj günümüzde resim, heykel, ışık, dünya ve sanat tarihi, sosyoloji, psikoloji, tıp gibi pek çok uzmanlık alanını kapsayan bir dal olarak her geçen gün gençler tarafından daha fazla öğrenilmek ve meslek edinilmek istenen bir dal haline gelmektedir. .

Anahtar Kelimeler: Makyaj, Profesyonel makyaj, Karakter yaratmak, Makyaj ürünleri, Protezler.

M. Sevtap AYTUĞ*

* Yrd. Doç. Dr., Nişantaşı Üniversitesi, Sanat ve Tasarım Fakültesi, İletişim Tasarımı Bölümü, Mimar Sinan GSÜ GSF ve Konservatuvarı ve Marmara Üniversitesi GSF Sinema TV Bölümü, İstanbul [email protected]

70Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Sahne sanatlarında makyaj oyuncuların fiziksel görünümlerini karaktere göre değiştirmek yanında oyuncunun psikolojik olarak rolüne hazırlanması için de gereklidir. (Broe, 1992;8) Oyuncular sahne sanatlarında genelde kendi makyajlarını yaparlar ve bunun için öncelikle kendi yüz anatomilerini (yüzün kemik ve kas yapıları) tanımaları gerekir. Yüz üzerindeki, yüzün daha zayıf veya toplu gösterilmesi, gözlerin ve dudakların daha dikkat çekici hale getirilmesi gibi değişiklikler, fondöten ile uygulanan gölgeleme ve aydınlatma teknikleri ile gerçekleştirilebilir. (Corson, 1989;2) Fondöten olarak kullanılacak malzemeler su bazlı veya krem bazlı olabilir (Broe, 1992;20) Bu ürünler fırçalar ve süngerlerle cilde uygulanır. Son yıllarda, hava tabancası (air brush) boyaların çok ince bir tabaka halinde yüze fışkırtılarak kullanılması yöntemi ile, hızlı ve hijyen olması sebebi ile, daha fazla tercih edilmeye başlanmış ve diğer tekniklerle birlikte yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle tüm vücudun boyanmasını gerektiren uygulamalarda kullanılmaktadır. Kullanılan ürünler ve tekniklerde dikkate alınması gereken önemli bir konu; makyajın sadece ihtiyaç süresince ciltte kalması, sonra da hiçbir iz bırakmadan temizlenebilmesidir. Sahne eserlerinde bazen çok kısa süreli bıyık kullanımı veya yine bir sonraki veya bir önceki sahnede sakalsızken, daha sonra kirli sakal görünümü gibi uygulamalar gerektiğinde oyunculara uygulanacak kirli sakal makyajı ve sonra da hemen temizlenerek sakalsız görünüme bürünmesi sağlanabilmektedir. Benzer şekilde, canlandıracağı karakter gereği, oyuncunun vücudunda dövme olması gerekiyorsa, dövme görünümü yaratacak makyaj malzemeleri ile bu dövme uygulanır ve sonra da temizlenir.

Oyuncunun kendi yaş grubunda ve karakter değişikliği gerektirmeyen uygulamalarda, seyirci ve oyuncu arasındaki mesafe ve sahnede kullanılacak ışıklar dikkate alınarak, yüz hatlarının belirginleştirilmesi

Abstract

Each scene will feature players, in both the physical appearance of the character and are selected to exhibit both their acting in a way to convince the audience with character animation immediately. The make-up, the player was involved in the role before going on stage is very important is also a motivation for mission. Make-up with the help of the player has the possibility of creating any type of desired character. From the hair to the nail, skin and eye color to the internal organs and all sorts of body liquid make-up today’s technology to the desired appearance of the player to impersonating the forecourt. The size of the scene, especially in the performing arts stage with the make-up, the distance between the audience and the used lighting systems the player can be seen better facial expressions by the audience is also required. The occurrence of the character’s creation of the completed work of the make-up, costumes and historical periods, the player’s portrayal of the character’s age, profession, gender etc. It is a big boost to the audience lighting issues. Want a player who will apply the make-up itself, wants to be an artist who specializes in this subject, will be created from the birth of the life habits of the character’s physical appearance is a member of group reflection or religious, social or political symbols to show his body make-up applications is to consider to do. Tattoos, hair and beard on reshaping a to animate on stage alongside quotes at the time of the accident will be physical deformation of the body of blood, scars, burn or reviving the views of diseases such as leprosy, in creating the forensic autopsy and should take advantage of the medical books such as the atlas of Dermatology. Each player should remain on how much make-up in an application, the application is important in the choice of the product to be selec-ted for. Installing an application that needs to be removed immediately, in beard and moustache is involved with water use adhesives that can be even needs to stay on the skin for his works is working with removable adhesive with special solvents, should change the way that can be granted on nose shape materials on or before the player’s anatomical structure, silicone or foam latex prosthetic prepared alternatives available in the desired character creation or desired skin appearance that it is necessary for colouring materials by doing shading and highlighting make-up are not enough. Today, evolving computer technology used in the creation of programs and character with 3-d printers not only almost imagined everything virtual, the implementation is able to provide the possibility of physically, too. Make-up today’s painting, sculpture, light, Earth, and the history of art, sociology, psychology, medicine and many other fields of expertise on a branch basis, covering every day to obtain more to be learnt by young people and the profession is becoming a branch requested.

Keywords: Make-up, Professional make-up, Make-up products, Creating characters, Prosthesis.

71

4 . oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

ve kullanılan ışığa göre cilt tonları üzerinde fondötenle gerekli değişiklikler yapılır. Her bir karakter yaratımında sahnelenecek eserdeki yaş, ülke, moda, dönemler, karakterler dikkate alınır. Yaş; şayet oyuncu kendi yaşından daha yaşlı görünümde bir karakteri canlandıracaksa, yüz üzerindeki çizgilerin karaktere uygun bir şekilde derinleştirilmesi ve yaşa bağlı olarak ortaya çıkan cilt ve eller üzerinde lekeler, gözaltı torbaları kırlaşmış saçlar, kaşlar, bıyık ve sakallar ile dikkat çeker. (Kehoe,1967;74) Bazen oyuncunun kendi yaşından daha genç bir karakteri canlandırması gerekirse de, kırlaşmış saçları boyamak, yüzde ve ellerde yaşlılık lekeleri varsa onları kamufle etmek, saçlar azalmışsa peruk veya postiş kullanmak genç görünüm yaratmak için uygulanabilmektedir. Ülkelerin dikkate alınması gereken bir makyajda; Hint, Japon, Kore, Afrika vd.ülkelerin karakteristik özellikleri oyuncuya uygulanır. (Corey, 1990;123) Makyajda da moda söz konusudur ve sürekli değişen ancak dönemi temsil eden karakteristik özelliklere sahiptir.“1960’ların makyajı” tarzı ifadeler günlük yaşama da yansıyan ve sahne sanatlarında makyaj uygulamalarında dikkate alınan detayları içerir. (Corson, 1989;1) Dönem makyajı özellikle Opera sanatındaki uygulamalarda karakteristik özellikler taşır. (Swinfield,1997;62) Makyaj ile oyuncuların canlandıracakları karakterlerin kişilik yapısını destekleyecek uygulamalar yapmak mümkündür. Kaşların şekli, dudak çevresi, kaş ve alındaki çizgiler kişinin asabi, sakin vd. kişilik yapısını oluşturmak için değerlendirilir. (Corson, 1986;22).

Dünyaca ünlü The Cats, The Lion King, Nutcracker, The Lord Of The Ring, Cirque Du Soleil, Lido, Mo-uline Rouge sahne eserleri çok başarılı makyaj örneklerinin sergilendiği prodüksiyonlardır. Bu eserlerde, “fantezi makyaj” olarak tanımlanan uygulamalar gerçekleştirilmektedir. Oyuncunun yüzünün 3 boyutlu bir tuval gibi kullanıldığı bu makyaj uygulamalarının örneklerine çocuk eğitiminin önemli konularından biri olan yaratıcı drama ve yüz boyama etkinliklerinde de rastlamak mümkündür. (Jans, Eijk, Hartgers, 1983;7) Özellikle ülkemizde tiyatroda çocuk oyunlarında ve animasyonda palyaço makyajı tarzı uygulama-larda fantezi makyaj örneklerine sıkça rastlanmaktadır.

Diğer bir makyaj tekniği olan, yüze ilaveler yapılması ile elde edilen görünümler, cilt için özel geliştirilmiş boyalarla yapılan gölgeleme ve aydınlatma tekniği dışında, yüze mum veya macun görünümlü malzemelere istenilen şekil verildikten sonra, cilde doğrudan yerleştirilmesi veya yapıştırılarak uygulama yöntemidir. (Corson,1982;143) Bu yöntemle, burun üzerinde değişiklikler, kaş kapama, yara görünümlü cilt deformasyonu uygulamaları gerçekleştirilebilmektedir. Ayrıca, yaşlandırmada, Lateks, Duo gibi ürünlerle cilt üzerinde kırışıklar oluşturmak mümkün olabilmektedir. (Baygan,1991;50) Benzer şekilde; saçsız baş uygulamalarında Lateks veya Glatzan ile çalışarak, ister tam istenire yarım saçsız baş uygulamaları gerçekleştirilebilmektedir. (Baygan,1991;144) Uzakdoğulu makyajı yaparken çekik göz uygulamaları için de lateks veya Glatzan’dan yarım ay şeklinde hazırlanan deri görünümlü malzeme, göz kapağı üstüne yapıştırılarak istenilen göz şekli oluşturulabilir.

Makyajda kişiye özel saç, sakal, bıyık, peruk ve saç parçaları uygulamaları, sahne sanatlarında karakter değişikliği yapmak gerektiğinde en çok kullanılan tekniklerdir. (Swinfield, 1999;7) Saç uygulamalarında gerçek saç kullanılabildiği gibi, gerçeğinden ayırt edilemeyen sentetik saçlarda kullanmak mümkündür. Bu saçlar istenilen uzunlukta ve renkte tedarik edilebilmektedir. Diğer alternatif, yünden yapılmış kısa kıl parçalarından yararlanarak, bazen hakiki saç, bazen sentetik saçlarla karıştırarak, istenilen görünümde kıllı uygulamalar yapılabilmektedir. Ülkemizde oyuncular arasında peruk kullanımı çok azdır. Oysa ki, saçların yıpranmaması için peruk kullanımı, hızlı uygulanabilen ve istenilen görünümün yaratılabildiği iyi bir yöntemdir. Sakal, bıyık ve kaş kişiye özel, oyuncunun ilgili alanlarının ölçüsü alınarak hazırlanır. Bıyık, kaş, favori, kirpik ve sakal gibi parçalar, bu iş için özel imal edilmiş tüller üzerine, işlenerek hazırlanır. Özel tığlarla yapılan bu işlemeden sonra, özel maşalarla şekil verilir. Şekillerini korumaları için form koruyucu sprey sıkılır. Sonra da, cilde özel yapıştırıcılarla yapıştırılırlar. Bu yapıştırıcılar oyuncunun cildinin hassaslığına göre alternatifler içerir. Çok terleyen oyuncular için dayanıklı, hassas ciltler için tıbbi, çocuklar için su ile çıkabilen yapıştırıcılar kullanılmalıdır. Bu yapıştırıcılar için, ciltten çıkartma aşamasında özel çözücüler de kullanılır. Saçların rengini değiştirmek gerektiğinde; saç boyama amaçlı geçici spreylerin renk seçenekleri pek çok rengi ihtiva eder. Ayrıca, Temple White olarak isimlendirilen ürünlerle şakaklar, sakal, bıyık ve kaş da kır görünüm yaratılabilmektedir.

72Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Sahne sanatlarında makyajda kullanılan özel efekt malzemelerinden diğerleri; kanlardır. Şeffaf kan, film kanı, ağız içinde kullanmak üzere kan kapsülleri, göz içine damlatılabilen kan, kuru görünümlü kan, toz kan gibi ürünler inandırıcı uygulamalar için kullanılmaktadır. Jelatin bazlı ürünler, gerçek görünümlü uy-gulamalar için, gıda sektöründe de kullanılabilmeleri sebebi, ile cilde zarar vermeden uygulanabilmektedir. Jelatinin sıcak suda eritilip, cilde zarar vermeyecek bir sıcaklığa getirildikten sonra cilde uygulanması ve eserin gerektirdiği (eski bir yara izi ise ten rengine boyamak, yeni ise kan uygulamaları vb.) işlemlerden sonra istenilen görünüm yaratılabilmektedir. Saçlar için kullanılan saç boyama amaçlı geçici spreylerin renk seçenekleri pek çok rengi ihtiva eder. Ülkemizde “Plastik Makyaj” olarak isimlendirilen bu teknik-lerde, genellikle Adli Tıp ve Dermatoloji bilgileri gerektiren deformasyonların uygulanması söz konusu olmaktadır. Adli Tıp Kurumunun Adli Otopsi Atlası, Dermatoloji Atlası veya tıbbi amaçlı hazırlanmış yanık üzerine yayınlar makyajı uygulayacak olan sanatçı için kaynak eserlerdir. Profesyonel Makyaj’da en dikkat edilmesi gereken konu; inandırıcı olabilmesidir. Ancak, sahnede seyirci ve oyuncu arasındaki mesafe sebebi ile, yakından bakıldığında abartılı görünen ama seyircinin uzak mesafeden detayları algıla-yabileceği makyaj uygulamaları gerekmektedir. Bu gerekçe ile, sinema ve televizyonda kullanılan makyaj teknikleri ile sahne eserlerinde uygulanan makyaj tekniklerinde bazen farklılıklar ortaya çıkabilmektedir. (http://us.kryolan.com, www.bennye.com, www.mehron.com, http://www.grimas.nl, www.rcmamakeup.net, www.joeblasco.com, Erişim Tarihi:16.12.2014).

Bir oyuncunun tamamen farklı bir görünüme bürünmesi gerektiğinde, insan cildine benzer köpük, lateks veya silikon malzemelerden yararlanılmaktadır. Oyuncunun yüzüne özel maske hazırlanması olarak ifade edilebilecek bu teknikte, oyuncunun yüzünün negatifi (ihtiyaç duyulduğu hallerde el ve ayak kalıbı da) alginate (dişçilerde kalıp almada kullanılan yumuşak ve tek kullanımlık malzemedir) veya silikon ( kalıp almak için geliştirilmiş, bir kez kalıp alındıktan sonra formu değişmeyen, uzun yıllar dayanabilen bir üründür) kullanılarak, heykel sanatındaki teknikle alınır ve üstü su ile ıslatılmış alçılı bandaj ile kaplanır. Alçılı bandaj ısınıp, soğuduktan sonra sertleşmiş anlamına gelir ve içindeki Alginate’in formunu koruyabilecek yapıyı alır. Daha sonra içerisine Dental Stone (dişçilerin kullandığı sert alçıdır) dökülerek oyuncunun yüzünün pozitifi elde edilir. Bu pozitif üzerine Roma Plastilina (su ile nemlendirme gerektirmeyen kil benzeri malzeme) ile yaratılması istenen görünüm modellenir. Daha sonra tekrar negatifi alınır ve pozitif ile son negatif aradaki Roma Plastilina temizlendikten sonra aradaki boşluğa köpük lateks, silikon, jelatin veya benzeri bir doku görünümlü malzeme dökülerek istenilen maske elde edilir. Roma Plastilina ile çalışırken, kenar sıfırlamalarına çok dikkat etmek gerekmektedir. Aksi taktirde, cilde uygulandığında kenarlarının kalın olması protezin yapay durmasına sebebiyet verir. Cilde yapıştırıldıktan sonra protez istenilen görünümün yaratılması için istenen ten rengine boyanır. Bu tarz uygulamalarda, hazırlanan cilt protezi, peruk, lens, tırnaklar gibi karakterin görünümünü oluşturacak diğer ilavelerle tamamlanır.

Dünya’da profesyonel alanda uygulanan makyajlarla ilgili güncel bilgilerin alınabileceği “Make-up Artist Magazine”(www.makeupmag.com Erişim Tarihi 24.12.2014) makyaj sanatçılarının bilgilerini paylaştığı ve firmaların da ürünleri ile bilgilerinin tanıtımını yapabildiği pofesyonel bir yayın organı halini almıştır. Bu yayın grubunun Vancouver, Sydney, Toronto, Los Angeles, New York ve Londra’da organize ettiği Uluslar arası Makyaj Fuarları IMATS (International Make-up Artists Trade Shows) bu alanda bilgi paylaşımın başarılı bir şekilde organize edildiği etkinliklerdir. (www.imats.net, Erişim Tarihi; 24.12.2014)

Son yıllarda hızla gelişen 3 boyutlu yazıcı teknolojileri, bilgisayar çıkışlı, çok boyutlu sanatsal tasarım uygulamaları kavramını gittikçe daha fazla kullanılır hale getirmiş ve bu uygulamaların makyaja yansımaları da söz konusu olabilmektedir. Oyuncunun, bilgisayara aktarılan orijinal görüntüsü üzerinde gerekli görünen değişiklikler için tasarım yapılıp, daha sonra da 3 boyutlu yazıcıdan çıkartılacak protezler, hem oyuncu üzerinde kalıp almakla geçirilen zamanı, oyuncu üzerindeki psikolojik etkisini hem de modellemenin yapılması aşamasındaki süreçleri değiştirecektir. Ancak, burada makyaj sanatçısının bu konuda da uzmanlaşması veya uzman birisi ile beraber çalışması gerekecektir. Ayrıca, yakın gelecekte, gerçek görünümlü robotların sahne eserlerinde yer almaya başlaması, makyaj sanatçılarının sadece insan üzerinde değil robotlar üzerinde de makyaj uygulamaları gerçekleştirmeleri için yeni bir alanın daha oluşmasını sağlayabilecektir.

73

4. oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Ülkemizde sahne sanatlarında makyaja ödül, son iki yıldır, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Gösteri Sanatları Merkezi organizasyonunda düzenlenen Üniversitelerarası İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında verilmeye başlanmıştır ve gelecekte bu tür ödüllendirmeler makyajın daha hızlı gelişmesi için motive edici olacaktır.

KAYNAKÇA

Anselmo,S. (1984), Il Trucco E La Maschera, Editrice BCM, Milano-ItalyArıkan,Y. (1995), Uygulamalı Tiyatro Eğitimi Her Yönüyle Tiyatro Makyajı, Arıtaş YayınlarıAytuğ, S. (2011), Profesyonel Makyaj, Mitos Boyut Yayınevi, İstanbul-TürkiyeBaker,P. (1995), Wigs&Make-UP, Focal Press,Oxford-EnglandBarret,J. Herndon, D. (2001), Color Atlas of Burn Care, Harcourt Publishers Limited, London-EnglandBaygan,L. (1982), Three-Dimensional Make-Up, Watson-Guptill Publications, New York-USABaygan, L. (1991), Make-Up For Theatre, Film&Television, A&C Black, London,Great BritainBaykal, C. (2000), Dermatoloji Atlası, Argos İletişim Hizmetleri Reklamcılık ve Ticaret A.Ş. İstanbul-TürkiyeBroe, B. (1992), Theatrical Make-Up, The Penguin Books,London-EnglandBuchmann, H. (1990), Film And Television Make-Up, BackStage Books, New York-USACastelbajac, K. (1995), The Face of The Century 100 Years of Make-Up And Style, Rizzoli, New York-USACorey, I. (1990), The Face Is A Canvas, Anchorage Press, Louisiana, USACorson, R. (1989), Stage Make-Up, Prentice Hall, USACorson, R. (1972), Fashions In Make-Up From Ancıent To Modern, Peter Owen Limited, London-Great BritainDavies, G. (2001), Create Your Own Stage Make-Up, A&C Black, London-EnglandDelamar, P. (1995), The Complete Make-Up Artist, The Macmillan Press Ltd.Dickinson, G. (1995), Pinsent, L, Spass Beim Schminken Und Verkleiden, Bassermann, Niedernhausen-GermanyEvren, B. Türk Sinemasında Makyaj, Frutiger, B. (1991), Schminke-Maske Körperkunst, Zytglogge Verlag, Bern-GermanyHamilton, J. (1998), Special Effects In Film And Television, DK Publishing, Inc, New York-USAKehoe, V. (1967), The Technique of Film And Television Make-Up For Color and Black&White, Focal Press, London-

EnglandJans, M., Eijk, S., Hartgers, Z. (1983), Faces Fantasy Make-Up, Almere-NederlandJasper, R. (2000), Die Farben Der Schönheit, Gerstenberg Verlag,Berlin-Germany Place, S. (1990), The Art and Science of Professional Make-Up, Milady Publishing Company, New York-USARusson, J. (1996), Making Faces, Sterling Publishing Co., Inc.,New York-USASerger, A. (1986), Theater Spiel Maskenbilden Und Schminken Für Amateurtheater Und Laienspiel, Meyer&Meyer

Verlag, Aachen-GermanySladek, M. (1985), Pantomimen Theater, Bund-Verlag GmbH,Köln-GermanySmith, D. (1996), Do-It-Yourself Monster Make-Up Handbook, Morris Costumes,Inc, Florida-USASwinfield, R. (1999), Hair&Wigs For The Stage, A&C Black, London-EnglandSwinfield, R. (1997), Period Make-Up For The Stage, Betterway Books, Ohio-USAŞam, B. (2003), Adli Otopsi Atlası, Adli Tıp Kurumu Yayınları, İstanbul-TürkiyeWolfe, B., Wolfe, N. (2006), Wolfe Brothers Face Art&Fx, Wolfe Brothers Face Art&FX, LLC, USAwww.makeupmag.com Erişim Tarihi:24.12.2014

75

4. oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

“TEKVİN” BİR HATIRAYA AĞIT

“TEKVİN” REQUIEM FOR A MEMORY

Özet

Bu uygulama merhum yazar Satı Atakul’un ani ölümü üzerine, “Türkiye’de Kadın Ölümleri” temalı bir çalışmadan yola çıkılarak hazırlanmıştır. Dramaturjisini Prof.Dr.Güzin Yamaner’in yaptığı çalışmanın amacı Türkiye’de gerçekleşen kadın ölümlerine bir bakış geliştirerek farkındalık sağlamaktır.

Uygulama “Anneanne Sırlarını Eskitmiş Aynalar” adlı kitapta yer alan Satı Atakul’un, anneanne-anne-kız ilişkisi üzerinde durduğu, üç neslin hatıralarına dayanan yazısının izinde şekillenmiştir. Koreografinin hazır-lama sürecinde her dansçı bir nesli yansıtmakta ve tek bir vücut üzerinde ortak bellek fikrini ortaya koymak-tadır. Koreografik açıdan ender çalışmalardan biridir.

Çalışma bir koreografın yazılı metinle nasıl ilişki kurup, sosyal olgulara nasıl bir bakış açısı geliştirebileceği; farklı disiplinlerin ortak üretimle nasıl sahneye taşınacağı konusuna bir örnek oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Koreografi, Çağdaş dans, Kadın çalışmaları, Kadın ölümleri.

Abstract

This practice is based on a work titled by “Death of Women in Turkey” after the sudden death of writer Satı Atakul. The aim of this work, dramaturgy is by Prof. Dr. Güzin Yamaner, is to provide awareness about death of women in Turkey and to develop perspective on it.

The practice is formed according to the text of Satı Atakul published in the book entitled “Anneanne Sırlarını Eskitmiş Aynalar”. The text is based on the memories of three generations: grandmother-mother-daughter relationship. During the preparation process of the choreography, every dancer symbolizes a generation and demonstrates the idea of shared memory upon a single body. It is one of the unique works in terms of chore-ography.

This work presents an example of improvement for a choreographer to provide a relationship with written text, to develop a perspective on social events, and to acquire a knowledge to stage different disciplines with common production.

Keywords: Choreography, Modern dance, Women studies, Death of women.

Özgür Adam İNANÇ*

* Öğr. Gör., Ankara Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Sahne Sanatları Bölümü Modern Dans A.S.D., Ankara [email protected]

77

4. oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

BEDEN PERKÜSYONU NOTASYON SİSTEMLERİNİN İNCELENMESİ VE YENİ NOTASYON SİSTEMİ ÖNERİSİ

THE ANALYSIS OF BODY PERCUSSION NOTATION SYSTEMS AND THE SUGGESTION OF A NEW NOTATION SYSTEM

Özet

Amaç: İnsan bedenini çok eski zamanlardan beri bir ritim enstrümanı olarak kullanmıştır. Günümüzde dahi geleneksel dans ve müziklerde bunu gözlemlemek mümkündür. İnsanoğlu zamanla bu enstrümanı geliştirmiş ve Beden Perküsyonu ( Body Percussion ) adı verilen yeni bir alan ortaya çıkmıştır. Zamanla beden perküsyo-nu sağlık, eğitim, sahne sanatları gibi pek çok alanda kullanılmaya başlanmıştır. Ancak bu notasyon sistemleri incelendiğinde ortak ve anlaşılabilir bir sistemin olmadığı görülmektedir. Bu çalışma ile Beden Perküsyonu alanında kolay anlaşılır ve uygulanabilir, uluslar arası geçerliliği olabilecek genel müzik kurallarına uygun yeni bir notasyon sistemi ortaya koymaya çalışılmıştır.

Kapsam: Dünya üzerinde kullanılan çeşitli Beden Perküsyonu notasyon sistemleri.

Yöntem: Kaynak tarama – Katılımcı Gözlem

Sonuç ve Öneriler: Yaptığımız araştırma ve geliştirme çalışmaları ile Beden Perküsyonu alanında kolay anla-şılır ve uygulanabilir, uluslar arası geçerliliği olabilecek genel müzik kurallarına uygun olarak hazırlanan yeni notasyon sisteminin tanıtımı ve uygulanması yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Beden perküsyonu, Notasyon sistemi.

Abstract

Man has used his body as a rhytmical instrument since early ages. Today, it is still possible to observe this atti-tude in traditional dance and music. Human beings have developed this instrument in the lenght of time and a new branch called Body Percussion has come into being.In the course of time, body percussion has started to be used in a broad range of areas such as health,education and performing arts. Yet,when these notation systems are examined,it is evident that there is nothing in common and it is not understandable. This survey aims at creating a new notation system which is easily and internationally understandable and applicable in the branch of body percussion and is suitable for the general musical rules..

Keywords: Body percussion, Notation system.

Umut ERDOĞAN*Ersin SARAÇ

* Arş. Gör., Sakarya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Türk Halk Oyunları Bölümü, Sakarya, [email protected]

78Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Beden perküsyonu olarak da bilinen Beden Müziği, kompozisyon ve koreografinin büyülü bir karışımıdır. Müzik dansın şekillerini ve örüntülerini yaratırken, dans müzikteki sesleri ve ritimleri oluşturur. Böylece müzik “görünür”, dans “işitilir” bir hale gelir. Beden Müziği çok eskilere uzanan, belki de ilk müzik/dans biçimidir. İnsanlar, taşlara veya ağaç kütüklerine şekil vererek müzik aletleri yapmaya başlamadan çok önce muhtemelen el çırparak, parmak şıklatarak, ayaklarını yere vurarak ve ses çıkararak müzik/dans fikirlerine hayat vermeleridir (Sunal, 2014).

İnsan bedenini çok eski zamanlardan beri bir ritim enstrümanı olarak kullanılmıştır. Günümüzde dahi geleneksel dans ve müziklerde bunu gözlemlemek mümkündür.

İnsanoğlu zamanla bu enstrümanı geliştirmiş ve “Beden Perküsyonu” adı verilen yeni bir alan ortaya çık-mıştır. Beden Perküsyonu sağlık, eğitim ve sahne sanatları gibi pek çok alanda kullanılmaya başlanmıştır.

Bu kapsamla insanın bedeni vasıtasıyla çıkardığı seslerden kompozisyonlar yapılmış ve notalanmaya çalı-şılmıştır. Ancak bu notasyon sistemleri incelendiğinde ortak ve anlaşılabilir bir sistem olmadığı görülmek-tedir.

Bu çalışma ile, Beden Perküsyonu alanında kolay anlaşılır ve uygulanabilir, uluslararası geçerliliği olabile-cek genel müzik kurallarına uygun yeni bir notasyon sistemi ortaya konmaya çalışılmıştır.

Beden perküsyonunun çalışma alanları şu şekilde sıralanabilir:

• Koordinasyon• Grup içi uyum• Duyum• Fizyolojik ve psikolojik gelişim• Etnomüzikoloji

Koordinasyon

Merkezi sinir sistemi ile iskelet kaslarının amaçlı bir hareket için ortak olarak çalışması ve hareket akışının yönlendirilmesidir. Koordinasyona bir tür etkileşimde diyebiliriz. Koordinasyonu geliştirmenin yolu; yü-rüme, koşma, atlama, tutma, zıplama, yuvarlama, sıçrama gibi alıştırmaları kontrollü ve bir amaca yönelik yapmaktır.

Koordinasyon, öğrenme süreci içerisinde yapılan hareketlerin devamlı tekrarı ile geliştirilir. Faaliyetler ve faaliyet grupları ile amaçlar ve araçlar arasında uyum sağlama çabası vardır. Yapılacak olan uygulamalar normal kondisyon hızı ile yapılmalıdır. Yapılacak bir uygulamaya yardımcı ve kolaylaştırıcı araçların de-vamlı bir şekilde kullanılması da fayda sağlamaktadır (Gündüz, 2010:6-7).

Bu koordinasyon edinme ve öğrenme sürecinde Body Perküsyonun el ve kol koordinasyonuna büyük öl-çüde fayda sağladığı görülmüştür.

Grup İçi Uyum

Ortak bir şekilde ortaya konulacak bir faaliyetin belirli bir uyum içerisinde birbirine benzeyen hareketlerin varsa ritmik bir olgusunu müzikli veya müziksiz olarak meydana getiren bir bütündür. Esas alınacak nokta birlikte hareket edilecek koordinasyonun düzgün uyumlu belirli bir disiplin ile karşı tarafa olması gerektiği şekilde aksedilmesidir.

Aynı zamanda yapılacak olan grup terapilerinde grup içi uyumu eğlenceli ve kolay bir şekilde sağlamak için Beden Perküsyonundan yararlanmakta en etkin yöntemlerden biridir.

Duyum

Müziğe elverişlilik, müziği içinde hissedebilme, müziği algılatabilme yeteneği, duyduğu şarkının notalarını, özelliklerini hemen anlayabilme durumudur.

79

4. oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Ritim duygusu önemli bir diğer konudur. Dinlediğiniz bir şarkının hızlı mı yavaş mı olduğunu anlamaya çalışın. Ayağınızı yere vurarak ritim tutmayı deneyin; eğer kolayca eşlik edebiliyorsanız ritim duygunuz yeterli seviyededir.

Beden Perküsyonu insanın kendi vücudunu bir enstrüman olarak kullandığı için kullanabilen kişilerin duyum konusunda ilerlemesini sağlamaktadır.

Fizyolojik ve Psikolojik Gelişim

Fizyolojik gelişim canlı bir varlığın ya da herhangi bir örgenin görevsel bakımdan zamanla değişikliğe uğ-raması, gelişme göstermesidir. Bireyin kronolojik yaşıyla onun davranışlarının türü arasındaki ilişkiyi ince-leyen ise psikolojik gelişimdir. Fizyolojik gelişim insanın uğraştığı aktivite diyebileceğimiz dallarla zamanla gelişerek farklı hallere bürünmektedir Bu değişikliği karşılayan psikolojik değişimdir. Bulunduğu ortamda yaşadığı içgüdüsel hisler ile kişi zinde kalır. Bu durum stresten uzaklaştırıp zihin açıklığı sağlayarak her-hangi toplulukta olumlu sonuçlar elde ettirir.

Çocukların fizyolojik ve psikolojik gelişme sürecinde Beden Perküsyonu kullanılmaya başlanmıştır. Özel-likle Amerika ve Avrupa’ da son 10 yıldan itibaren eğitim sisteminde yerini almıştır.

Etnomüzikoloji

Müziği, kültürel değerlerin bir göstergesi olarak ele alır ve insanın geçmişten günümüze yarattığı bütün müzik türlerini belirli bir yöntemle saptamayı, tanımlamayı, bulgu ve belgelerle aydınlatmayı, değişim sü-recini değerlendirmeyi amaçlar (Özer, 2002:6-7).

Beden Perküsyonu Notasyon sistemi ile yapılan alan araştırmalarında rastlanan insanların vücutlarına vu-rarak yapmış olduğu müziklerin veya dansların notaya alınması sağlanmaya çalışılmıştır.

Dünya’da Kullanılan Beden Perküsyonu Notasyon Sistemleri

Dünya’da Beden Perküsyonu üzerine her yaşta insana ve her düzeydeki insana öğretmek ve ya sahneye konulmak üzere profesyonel kompozisyonlar için birçok notasyon sistemi bulunmuş ve geliştirilmiş. Bu çalışmada incelemeye alınan sistemler en çok kullanılan ve geçerliliği olan sistemlerdir.

1. Sistem

Sistem-1 Örnek

80Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Bu sistemde renkler yapmamız gereken hareketleri temsil etmektedir. Örneğin, kırmızı renkte yazılmış olan notalar alkış, mavi renkte yazılmış olan notalar ayak vuruşu, yeşil renkteki notalar ise karına vuruş olarak belirtilmiştir.

Basit kompozisyonlarda çalışabilen bir sistemdir. Ancak daha karmaşık ve ya daha profesyonel kompozis-yonlarda sıkıntı yaşanmaktadır. Daha çok çocuklara öğretilirken kullanılan bir sistemdir.

2. Sistem

Sistem-2 Örnek

Bu sistemde sayılar yapmamız gereken hareketleri göstermektedir. 1 numara alkış (clap), 3 numara göğüs (chest), 5 numara diz (leg), 7 numara (kalça), 9 numarada ayak vuruşu (stamp) anlamına gelmektedir. En altta yazan numaralar ise kompozisyonları ifade etmektedir.

Ancak kompozisyonlar uzadıkça ve zorlaştıkça sayılarda uzamaktadır. Karmaşık ve ezberi zor olan bir hal almaktadır. Evrensel müzik imgeleri kullanmadığından dolayı diğer varyasyonların yazımı anlaşılamamak-tadır.

3. Sistem

Sistem-3 Örnek

81

4 . oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Bu sistemde evrensel müzik notalarının tek çizgi üzerinde yazıldığını görmekteyiz. Notaların altına yazıl-mış olan kısaltmalar bize hangi uzvumuzu kullanacağımızı belirtmektedir. Örneğin ‘C’ harfi alkış’ ın (Clap) kısaltılmış şeklidir. Bu kısaltmanın altına yazılan kısaltmalar ise sağ ve ya sol’ u belirtmektedir. İkinci sı-radaki kısaltmalar ‘R’ ve ya ‘L’ harfleridir. ‘R’ harfini gördüğümüzde sağ (right), ‘L’ harfini gördüğümüzde sol (left) anlamına gelmektedir. El ve ya ayak olduğunu da bu ikinci sıradaki R ve ya L harflerinin yanında yazan kısaltmalarla anlıyoruz. Bu kısaltmalar ise küçük harflerle belirtilmektedir.

Sistem kısaltmalar üzerine kurulmuş bir sistem olduğundan dolayı bu kısaltmalar akıcı okuyuculuğu kısıt-lamaktadır. Evrensel müzik nota sistemini kullanması ise sisteme evrensellik açısından büyük bir kolaylık sağlamaktadır. Ancak kısaltmaların ezberi ve okurken akışı bozan durumu sistemi daha komplike yazılmış kompozisyonlarda zor bir hale sokmuştur.

4. Sistem

Sistem-4 Örnek

Bu sistemde evrensel müzik notaları tek çizgi üzerinde kullanılmaktadır. Notaların üzerindeki resimler-de bulunan magnetlerde hangi uzvumuzun vücudumuzun hangi tarafıyla yapacağımız yazmaktadır. Bu sistem İspanyol Javier Romero Naranjo tarafından bulunmuş ve geliştirilmiştir. Şu anda Dünya’ da en çok geçerliliği olan sistemlerden birisidir. Okunabilirliği, okunabilirliği, anlaşılabilirliği ve akıcılığı açısından iyi bir sistemdir. (Naranjo, 2010:5-6)

Ancak bu magnetlere ulaşım malzeme ulaşılabilirliği açısından sıkıntı yaratmaktadır. Magnet tutabilen tah-ta ve üzerinde şekillerin bulunduğu magnetlerin parasal bir karşılığı da olduğu için ekonomik ve ulaşılabi-lirlik açısından sistemi insanlara ulaştırmakta ve uygulatmakta sıkıntı yaratmaktadır.

Beden Perküsyonu Notasyon Sistemi Önerisi

Üzerinde çalışmış olduğum bu sistemde evrensel nota yazım kurallarına uygun, akıcı okunurluğu, bilgisa-yar ortamında yazımı kolay, herkese ulaşabilecek bir notasyon sistemi geliştirmeye çalışılmıştır.

82Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Öncelikler bedenimiz üzerindeki ana tonları (Ayaktan başa doğru) şu şekilde belirlenmiştir:

• Ayak vurma• Dize vurma• Karına vurma• Göğüse vurma• Kola vurma• Alkış • Parmak şıklatma• Yanaklara vurma

Bedenimizi evrensel beş çizgili nota sistemine yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi koyduğumuzda belirtmiş olduğumuz tonların hangi aralıklara yerleştiğini görmekteyiz.

Yazım Kuralları

Anahtar

Her nota sisteminde olduğu gibi bu nota sisteminin de bir anahtarı var. Yukarıda görülen şekil latin alfa-besinde altında tilde ‘~’ olan ‘P’ harfidir. Tilde latin alfabesinde vurgu anlamına gelmektedir ve ayağımızın zemine yapmış olduğu vurguyu temsil etmektedir. ‘P’ harfi ise perküsyonun kısaltması anlamına gelmek-tedir. Bu anahtarı kabul ettiğimizde tonlar beş çizgili porte de :

Ana Tonlar

Şeklinde sıralanmaktadır.

83

4 . oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Notaların altına yazılan ‘R’ (right) sağ, ‘L’ (left) sol ve eğer hiçbir şey yazmıyorsa vücudumuzun her iki tarafı ile vuracağımız anlamına gelmektedir. Notaların hemen altına yazılan ‘-’ işareti sürtme anlamına gelmektedir.

Örnek

Bahsettiğimiz sistem eleştiriye ve geliştiriye açık bir sistem olup, sistemin çalışırlığı ve öğrenilebilirliği hem kongre sırasında katılımcılarla hem de Sakarya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı bünyesinde yapılan ça-lışmalarda denenmiş ve olumlu sonuçlar elde edilmiştir.

84Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

KAYNAKÇA

Gündüz, T. (2010), Koordinasyon Dünyası, Gazi Kitapevi, Naranjo, Javier Romero. (2010), Bapne, Özer, Y. (2002), Bilim Perspektifinde Müzik, Dokuz Eylül Yayınları, Sunal, E. Orff Yaklaşımı, http://www.ezosunal.com.tr/orff-yaklasimi/beden-perkusyonu/

85

4 . oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

INTRODUCING NECESSARY BASIC TECHNICAL FEATURES TO FULL TIME BALLET STUDENTS IN THEIR FIRST YEAR OF CONSERVATORY TRAINING IN TURKEY ACCORDING TO THE VAGANOVA METHOD

TÜRKİYE’DE VAGANOVA KLASİK BALE METODUNA GÖRE EĞİTİM ALAN KONSERVATUVAR TAM ZAMANLI BALE ÖĞRENCİLERİNE İLK YIL KAZANDIRILMASI GEREKEN TEMEL TEKNİK ÖZELLİKLER

Abstract

The first level of the training method is emphasized that all movement what the basic principles are and how the body is aligned and moves in the space. From the first year of study, the purpose of the movements is to produce, a dependable and strong turn out, so that later, during jumps, the feet will form themselves into a precise correct positions. At the first, students are given exercises mostly facing the barre until total stability. Then the students are instructed to place one hand on the barre while executing the basic exercises and then during centre practice the students face the mirror. Students study basic port de bras with all the barre and centre exercises in order to develop coordination, artistry and musicality. Simple combinations at the barre are brought in and repeated in the center. When the legs of the pupil are correctly placed, when they acquired a turn out of the foot and the muscles have toughened then may be approached the study of allegro. To make it jumps easier they are done in the beginning at the barre, facing it and holding it both hands. Students are introduced to exercises on pointe work with the given exercices for this elemantary level.

Keywords: Ballet, Education, Method, Training, Conservatory.

Özet

Eğitim metodunun ilk yılında, temel ilkeler, bedenin duruşu ve nasıl hareket etmesi gerektiği vurgulanır. Çalışmanın ilk yılından itibaren hareketlerin amacı, sağlam güçlü bir dışa dönüklük, ilerisi için de zıplamalar esnasında ayakların net ve doğru bir pozisyon formuna girmesini sağlamaktır. İlk başta, tam bir sabitliğe dek genellikle öğrencilere egzersizler yüzleri bara dönük olarak verilir. Daha sonra temel egzersizler, barda tek el çalışmaları ile ve daha sonra orta egzersizleri ayna karşısında öğretilir. Öğrenciler koordinasyonun, artistiğin ve müzikalitenin geliştirilmesi için temel port de bras’ları tüm bar ve orta egzersizlerinde çalışırlar. Bardaki basit kombinasyonlar “orta”ya taşınarak tekrar edilir. Öğrenciler bacaklarını doğru yerleştirdiği, ayakların dışa dönüklüğünü sağladığı zaman ve kaslar güçlendirildiğinde allegro çalışmalarına başlanabilir. Zıplama hareketlerini kolaylaştırmak için ilk başta iki el ile barı tutarak, yüz bara dönük olarak yaptırılır. Öğrencilere bu başlangıç seviyesi için verilen egzersizler ile parmak ucu çalışmalarına başlanır.

Anahtar Kelimeler: Bale, Eğitim, Metod, Egzersiz, Konservatuvar.

Seda AYVAZOĞLU*

* Yrd. Doç. Dr, Çukurova Üniversitesi, Devlet Konservatuvarı, Adana, [email protected]

86Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

INTRODUCTION

State Conservatories the where academic ballet education is executed in Turkey, carries out the Vaganova Ballet method. In this study, it’s explained the system of training while introducing the first level of Vaganova ballet method to the full time ballet students of State Conservatories in Turkey. It’s also desribed how the movements and the body must constructed based upon to the basic technical skills in Vaganova Method. The Vaganova method of ballet instruction consists of eight standardized levels of instruction. The pupils who are accepted to the full time ballet education in Turkey starts an training upon the first level of Vaganova Ballet Method. The first level is required an intensive training program which shapes the body, muscles and advanced gradually the technique during the education.

Vaganova Ballet Technique was developed by Agrippina Vaganova (1879-1951) a distinguished Russian ballet dancer, choreographer and teacher. Vaganova training is the purest form of teaching classical ballet, it is a thorough and methodical technique which allows the dancer to learn the proper use of muscles to move with control, strength and grace without introducing tension or overuse of the wrong muscles.

The training progress of the first year, including basic positions and fundamental exercises is a very important level. It also important to start the training before the period in which the physical development and hardening of bone and muscle.

In this study, the first level of Vaganova Ballet method is adapted according to the first year of training program in State Conservatories in Turkey. The other goal of this paper is to demonstrate how information gained from research in anatomy based to dance can be useful in teaching. It is expected that classical ballet students fully understand the fundamental principles of the “technique” of the Vaganova Ballet Method at the first year.

VAGANOVA BALLET METHOD

The correct setting of the body, the full control of it, once mastered from the first pas, becomes a habit. The fundamental requirement of the first level is the placement of the body, legs, arms and head in the exercises at the barre and in the center of the studio. Along with the primary mastering of placement of the body on the toes, the development of elementary skills and the coordination of movements are studied. For the easiest and most correct fulfillment of exercises, one begins studying with the face to the barre. In the following progress, the studying continues with one hand at the barre. In order to fully understand the role of turnout, one begins studying exercises to the side and then forward and backward. First level of Vaganova Method also concentrate on Pointe exercises. Students who are ready to begin to point work will do so first with exercises at the barre, followed by beginning exercises in the center.

The first level of the training method is emphasized that all movement what the basic principles are and how the body is aligned and moves in the space. From the first year of study, the purpose of the movements is to produce, a dependable and strong turn out, so that later, during jumps, the feet will form themselves into a precise correct positions. At the first, students are given exercises mostly facing the barre until total stability. Then the students are instructed to place one hand on the barre while executing the basic exercises and then during centre practice the students face the mirror. Students study basic port de bras with all the barre and centre exercises in order to develop coordination, artistry and musicality. Simple combinations at the barre are brought in and repeated in the center. When the legs of the pupil are correctly placed, when they acquired a turn out of the foot and the muscles have toughened then may be approached the study of allegro. To make it jumps easier they are done in the beginning at the barre, facing it and holding it both hands. Students are introduced to exercises on pointe work with the given exercices for this elemantary level.

87

4 . oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

AIMS OF THE FIRST YEAR

• To educate by providing a progressive awareness of the technique of Classical Ballet through Vaganova method of training and assessment,

• To provide a form of physical training that is safe, working both sides of the body evenly, alongside the development of artistic and musical appreciation

• A sense of performance which incorporates a suitable awareness of style and expression • Using the space in relation to the other members of the group and the dance are available • Rhythmic awareness and a suitable interpretation of the musical qualities • Correct alignment and placing of the body to the best of the individual physical facility • Appropriate use of limbs, with an understanding of the purpose of each exercise, thus developing

motor skills • Sense of line and co-ordination of movement • An appreciation of artistry, both in own movement and that of others.

For the optimal realization endurance, speed, strength and coordination abilities are essential. High flexibility is also a precondition for executing good deal of elements. A dancing motion pattern requires a large number of acquired skills with oftentimes very complex structures (Kalichová, 2011).

PROPER BODY ALIGNMENT AND IMPROVING THE POSTURE

Alignment in ballet essentially means good posture; that is, the various body parts-head, shoulders, arms, ribs, hips, legs, feet-are in correct relative position with one another. Bad posture can result in a slump, with rounded shoulders and droopy head, or a sway, with the pelvis released backward, causing a hollow look to the lower back. Proficient technique is an essential element in the skill of the dancer, and a clear understanding of how the body functions is bound to make its acquisition easier (Grieg, 1994).

Ballet placement refers to a well-aligned body that is shifted slightly forward from the ankle over the ball of the foot. A dancer is said to be “placed” when the muscles of the body have become educated to assume a position of correct alignment without effort. Once achieved, good posture requires less effort to maintain than poor posture. Correct placement is a slow process, however, requiring many classes, often many years of work In ballet the body is always active, not static, thus requiring a dynamic, yet subtle “realigning” as it assumes new and different poses (Craig, 2014).

A primary goal of dance science is to produce healthier and better dancers. It’s a win-win situation for dancers when improved technique allows for greater freedom of expression. One of the basic premises of ballet dance is the demand for turnout, or the outward rotation of the hip. The larger the turnout of the dancer the better, with a turnout of 180 degrees considered a perfect turnout. In her book Vaganova states;

“The turn out is the faculty of turning out the knee to a much greater extent than is made possible by nature. The foot turns outward together with the knee; this is a consequence and, to a certain degree, an auxiliary movement. The aim of the turn out is to turn out the upper part of the leg, the hip bone. The result of the turn out is freedom of movement in the hip joint. The leg can be more easily extended and crossed with the other leg. The dancer without a turn out is limited in her movements of the legs” (Vaganova, 1969, s. 24).

DIRECTIONS AND THE POISES

There are 8 basic directions of the body in the Vaganova Method. These directions refer to the position of the legs and torso in relation to the audience. The definite stability is achieved only when the dancer realizes and feels the colossal part that the back plays in aplomb. The stem of aplomb is the spine. The dancer should learn to feel and control her spine throug observation of muscular sensations in the region of the back during various movements (Vaganova, 1969, p. 25).

88Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

The arms may be placed in various positions. All directions are taught with first in positions then with the dégagé poses at the first level.

Épaulement (Head and Shoulders)

Epaulement, usually describes a movement of the torso, bringing one shoulder forward and the other back with the head turned or inclined over the forward shoulder but also indicates any movement of the head over the shoulders. Epaulement is the first suggestion of future artistry of classical dancing which is brought into beginners’ and children’s exercises (Vaganova, 1969, s. 20).

Focusing on clear épaulement not only builds strong technique, but also helps dancers grow stylistically. The upper back, from which all movement of the torso originates, should be supple. The study begins with the movements of the legs. The pupil stands en face, directly facing the teacher, until she gets used to doing the exercises holding the body still. Then some play of the body may be introduced and a hint of future artistic colour added (Vaganova, 1969, p. 20).

En face

Literally, en face means “face up”. So the dancer’s face is to opposite (the audience); facing the audience. En face is the naturally direction fort he 1st and 2nd positions and generally they remain so. But the 3rd and 4th positions are done with a turn of the shoulder: if the right foot is forward, the right shoulder is turned forward and the head is turned to the right. The 4th position permits a dual turn (Vaganova, 1969, p. 20). And the arms and head may be arranged in various combinations.

Écarté

Separated, thrown wide apart. Écarté is one of the eight directions of the body. In this position the dancer faces either one of the two front corners of the room. The leg nearer the audience is pointed in the second position à terre or raised to the second position en l’air. The torso is held perpendicular. The arms are held en attitude with the raised arm being on the same side as the extended leg.

Effacé

Effacé describes a pose in which the legs are open (not crossed). In this position, in contast with croisé, the legs are open. The dancer stands at an oblique angle to the audience so that apart of the body is taken back.

Croissé

The crossing of the legs with the body placed at an oblique angle to the audience. This pose may be taken devant or derrière, either à terre or en l’air.

Dégagé

In dance it is when the foot slides rapidly along and slightly off the floor, with the leg straight, in preparation for larger leg movements and quick traveling movements.

Arabesque a térre

The arabesque movement (1st, 2nd and the 3rd) is done at first level on degagé at the barre just with poses and end of the exercises and then taught in the center combinations. It’s pointed out for arabesque movements that one leg supports the body while the other is extended behind, with the shoulders and hips kept square to the line of the body.

En Dehors and En dedans

The conception en dehors defines rotary movements directed outwart. Anyone styding the dance should master this conception and its opposite; en dedans. En dedans defines rotary movement inward.

POSITIONS OF THE FEET

The five basic feet positions of Vaganova ballet training has the feet turned out. The supporting weight

89

4 . oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

of the foot is ideally divided equally into three points of contact with the floor, the first and fifth toes and the heel bone. This position helps prevent, among other things, pronation (rolling over) and lifted heels. However, what can make it a notably better correction, affecting not only the foot but also the whole body, is appreciating the body’s inherent anatomical structures inside the heel bone, known as trabeculae (Brain, 2009)

The 1st, and the 5th positions usually being the most commonly used for closing and finishing the exercises in ballet training. Second and fourth positions involve the feet spaces separately from one another. The 1st position is with the feet aligned and the heels are touching with the knees straight.

“In the first position, the balls of both feet are completely turned out, the heels touch and the feet form a single straight line. In the second position there is a distance of one foot between the heels. In the third position one foot is in front of the other, heels touching the middle of the other foot. The fourth position is similar to the thied, the feet beeing paralel an done short step apart. In the fifth position both feet touch so that the toe foot arches the heel of the other” (Vaganova, 1969, p. 17)

POSITIONS OF THE ARMS

The ballet rules for the arms include rounded arms (with the exception of the arabesque) and arm orientation. The stance of the dancer is kept erect unless specied with the neck straight over the spine. The position of the legs always assumes a degree of turnout from the hip joint unless the notation species otherwise by dening the knee and feet positions. The following descriptions apply to the rounded positions of the arms; the corresponding allongés positions are obtained by stretching the elbows and rotating the palms of the hands downwards.

• Bras bas or preparatory position: both arms are down and rounded with both hands just in front of the hips, fingers almost touching.

• First position: maintaining the curved shape, arms are brought up so that the tips of the fingers are in line with the navel or no higher than the sternum.

• Second position: arms are out to the sides, angled down and forward, with palms facing forward. Elbows are slightly lower than the shoulders, and wrists are level with the elbow.

• Third position: arms are curved as in first position and raised just above and slightly forward of the head.

In the Vaganova method there are four basic arabesque positions. It is taught at first year except the 4th arabesque. They are here described for a dancer facing Vaganova’s fixed point 8 of the stage (that is, a dancer facing the front left corner of the stage). In class practice, the arms are always level with the shoulders (arabesque de classe), while in performance the arm in front may be raised above shoulder level (arabesque de scene). The elbows are always facing downwards.

In the first arabesque, the dancer stands in effacé position (for point 8, facing the front left corner, with the left foot in front) with the right leg raised in arabesque, the right arm extended to the side (to the audience) and the left arm extended front (towards the corner). The gaze follows the line of the arm extended en avant.

In the second arabesque the legs are like in the first arabesque, but the right arm is extended en avant while the left arm is extended aligned with the dancer’s shoulder; the shoulders are in épaulement in line with the arms and the gaze is turned to the audience. The dancer’s face focus must turn directly towards the audience/front/direction (Vaganova, 1969). In the third arabesque the dancer stands in croisé position (for point 8, facing the front left corner, the right foot is in front) with the left leg raised in arabesque, the right arm extended to the side and a little behind the shoulder, and the left arm extended front. The gaze follows the line of the arm extended en avant.

90Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Port de bras

Later on, when the pupil learns to use her arms, plié may be done also with port de bras. The port de bras should grow out of the plié with no pause and a continuous movement through. It may be added end of the some movements after it is taught. It is introduced 1st, 2nd and the 3rd port de bras on the barre and in the centre exercises at the first year of Vaganova method.

BARRE

Many dance movements are practiced at the barre to help the dancer develop focus and strength without balance concerns.

An essential aspect of the warm-up period of a ballet class is the barre, a horizontal bar on which one hand is placed while holding positions and performing movements. The dancer is provided in effect with a “partner” by placing one or both hands on the barre. After the skills are practiced at the barre, the dancer proceeds to centre and repeats these skills in increasingly complex fashions without weight support (Krasnow and Wilmerding, 2011).

Initially, all exercies at the barre are teached two hands facing the barre only until step is assimilated then one hand with slow tempos. The following exersises is taught in the basic form then within the simple combinations (two hands facing the barre only until step is assimilated then one hand. Slow tempos):

• Demi plié (In I., II., V., later IV. positions)• Grand plié (In I., II., V. later IV. positions)• Battement tendu en croix, pour le pied (then with plié form)• Battement tendu jeté en croix (then with piqué)• Rond de jambe par térre • Fondu en croix à tere, off the floor• Battement soutenu en croix à tere, off the floor• Soutenu en tournant with half turn en dehors, en dedans• Frappé à tere, double, off the floor• Rond de jambe en l’air• Petit battement• Adagio; developpé passé, relevé lent, en croix• Grand battement en croix, piqué• Relevé (I., II., V. positions)• 1st and 3rd port de bras. The 3rd port de bras is done with the leg extended forward and/or back with

the toe on the floor, often as a conclusion to the rond de jambe par terre exercise (also combined with other exercises).

THE PRACTICE AT THE CENTRE

Centre practice is the name given to a group of exercises similar to those barre but performed in the centre of the dancing room without the support of the bar. Simple combinations at the barre brought in and repeated in the centre. Basic poses are studied. These exercises are usually performed with alternate feet and are invaluable for obtaining good balance and control.

Wilmerding (2001) found that the muscles of the standing leg (abductor hallicus and tibialis anterior) were far less active at barre than they were at center, when the body did not have this external support. It is possible that the results of Sugano and Laws work explain the findings of Wilmerding and researchers. Their findings do suggest that postural responses for balance may not be well trained at the barre.

91

4 . oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

A recommendation to the teacher: when working on movements where one leg is moving fully, a strategy to focus on the standing leg will help balance the necessary movement in the pelvis and spine. Not allowing the pelvis to move commensurately with the gesturing leg will decrease the potential range of motion and place unnecessary stres on the hip joint and lumbar spine (Wilson, 2009).

The concept of Epaulement; Croisé and Effacé must be explained beginning for the exercises of the center. Following exercises is taught gradually from the basic form in center practice of Vaganova method during the first year:

• Demi plié en face and from 5th position with épaulement• Grand Grand Plié in 1st, 2nd, 3rd, 5th and then 4th position with épaulement• Battment Tendu in 5th position with demi-plié with all sides • Battement Tendu Jeté in 5th positions with all sides • Rond de jambe par térre; en dehors and en dedans • 1st port de bras en face and 2nd port de bras croisée • Demonstrating the big poses croisés, effacés and ecartés • Battement Fondu en face, off the floor• Battement Frappé en face, double, off the floor • Petit Battement sur le coup de pied (even accent) • Rond de Jambe en l’air (regular form) • Temps Lié par térre • Relevé Lent at 90 degrees • 3rd port de bras with épaulement• The small and big poses • 1st, 2nd and 3rd arabesques with the toe on the floor. • Pas de bourreé change with épaulement en dehors and en dedans with arms.• Relevé on demi-pointe in 1st, 2nd and 5th positions both with and without plié

Jumps

Specifically, dancers need to control movement of the head, shoulders and hips in both the take-off and landing from the jump, keeping the body from buckling forward or arching back.

“By applying a correction using principles of anatomy, biomechanics and movement intention we can influence jumps, turns, and probably any steps requiring explosive takeoffs from a demi-plié. It is a simple yet effective way of improving not only the foot in the demi-plié but also full dynamic alignment (the body’s placement during movement). This is of special interest in creating the illusion of ballon, an essential element of ballet where the dancer appears to float in the air” (Vaganova, 1969).

There are principles of ballet that are necessary to jump high and land softly and smoothly and prevention of injury to a dancer’s knees, ankles and feet. These principles are:

• Begining all jumps from demi-plié position.• Attaining height press off the floor through a full extension (pointing) of the feet.• Landing from the jump on the balls of the feet rolling through to the heels.• All jumps must end with a return to the demi-plié position.

To make them easier they are done in the beginning at the barre, facing it and holding on with both hands. When the legs of the pupil are correctly placed, when they have acquired a turn out when the ball of the foot has been developped and stenghthened, when the foot has gained elasticity and the muscles have toughened – then may we approach the study of allegro (Vaganova, 1969, p. 12).

92Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

It is maintained in jump exercises, high expectations of vertical attack and stretching through the instep. Following exercises are taught at the first year of Vaganova method (at first two hands holding the barre):

• Temps levé saute in 1st, 2nd and 5th positions • Petit Changement de pieds • Petit Echappé in 2nd position • Pas Assemblé – side only • Pas Sissone simple • Pas Balancé • Pas Glissade – Side only • Pas Jeté – side only en face • Pas de polka • Pas de basque - Stage form• Trampoline jumps

POINT WORK

En pointe exercises determines foot placement and body alignment. Pointe work is a gradual process that starts with exercises at the barre to develop the strength in ankles, feet, and legs required for pointe technique. It is important that the candidate sustains well pulled up legs and a strong turn out. Work through the feet and pull up the legs. The first exercises at the barre are usually relevés and échappés (Barringer and Schlessinger,2012). During the Relevé the movement is sustained from under the thigh and return the foot to a position under the knee – and musn’t trail the leg down.

When the student is comfortable executing these steps on both feet, and tendons and muscles have become sufficiently strong, centre steps are introduced. These exercises emphasize various aspects of ballet technique, such as balance, coordination and a series of running steps on pointe (pas couru, pas suivi).

Following exercises are taught at the first year of Vaganova method (at first two hands holding the barre):

• Relevés at 1st, 2nd and 5th positions en face.• Pas échappé from the 2nd position.• Assemble soutenu.• Pas de bourré with changing feet.• Pas de bourrée suivi.• Pas courus.

CONCLUSION

Barre exercises start slowly with the dancer standing on both legs. As the barre progresses, the movements become faster, and the dancer must balance on one leg while moving the other. The dancers lift their legs higher as they near the end of the barre. All exercises at the barre are repeated with the left hand holding the barre and then with the right hand holding, so that the dancer’s leg muscles get equal work.

Mastering of the stability begins at the barre. During the exercises the body must stand straight on the leg, so that the dancer may release the hand which holds

the barre at any movement and not lose her balance. This serves as an introduction to the proper standing for the exercises in the centre.

While introducing positions of the feet, the feet on the floor should not rest on the big toe, but the weight of the body should be distrubed equally over the entire surface of the foot. A body which does not stand staright on the foot, but inclines toward the barre, will never gain aplomb and balance. As the work

93

4. oturum / 4. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

progresses, balance is practiced end of the combinations at the barre exercises. And before learning pointe work, a dancer must be able to maintain turn out while performing center combinations, hold a proper ballet position with straight back and good turnout, pull up properly in the legs, and balance securely in relevé.

Throughout this training process, it is the role and responsibility of the ballet instructor to help the aspiring young dancer learn what constitutes correct classical ballet technique, and how to execute it. Unlike many other physical activities, most sporting pursuits for example, dance does not have an obvious measurable external parameter to assess a dancer’s level of competency. The execution of correct classical ballet technique however is determined purely by the movement patterns and shapes the dancer makes with his or her body. This may be the movement of the upper and lower limbs in relation to the torso, or the movement trajectories of the whole body in the classroom or on the stage. Although it is widely understood that other characteristics also influence the perceived merits of a dancer, without correct and competent technique a classical ballet dancer will not gain employment in a professional capacity. Aspects such as: musicality; artistry; body shape and proportions; and the interpretive abilities; all influence an audience member’s opinion of the appeal of a classical ballet dancer. However, it remains the execution of correct technique that is the fundamental prerequisite for a successful professional classical ballet career, and so it is essential that these fundamental technical principles be clearly understood and meticulously mastered.

The training of dancers is both an aesthetic and scientific pursuit. Dance teachers train their students to develop both artistry and skill, relying on their innate understanding of the body moving through space.

At the conclusion of the first level, the pupils must have introduced the body control with technical competency of classical ballet technique. Possessing a general understanding of the classical aesthetic and how it relates to technical principles must be required for the pupils who have trained first level of the Vaganova Ballet Method. In summary, we can make the following conclusions:

• It has been proved that the quality of feet performance is a significant constituent part of the aesthetic and technical skills in ballet art and proper replacement of the body prevents the injuries.

• Traditional exercises of Vaganova Ballet Method includes the training with effective ways of improving performance quality and body development: strength of the feet, arms and back, joints and muscles flexibility, steadiness (aplomb) and coordination.

• Developing the aesthetic awareness of the art, understanding ballet theory, and perfecting technique are studied in this level. The review of basic exercises and terminology are vital to the consistency of technique. Concentration must be on body alignment, technical accuracy, increased movement vocabulary, and performance quality.

REFERENCES

Arabesque (ballet position). (2014-08-14). Retrieved from http://en.wikipedia.org/wiki/Arabesque_(ballet_position) #Vaganova.27s_four_arabesque_positions.

Clouser, J. (1994). The Grand Plié: Some Physiological and Ethical Considerations. Impulse, 83-86.Couillandre A, Lewton-Brain P, Portero P. (2008). Exploring The Effects Of Kinesiological Awareness and Mental

Imagery on Movement Intention in Performance of Demi-plié. J Dance Medi Science , 12(3):91-8.Craig, A. E. (2014). Principles of the Movement. Dance for the Stage I , 1.Gantz, J. (1989-90). Evaluation Of Faulty Dance Technique Patterns: A Working Model. kinesiol Med. Dance , 12:1-11.Grant, G. (2008). Technical Manual and Dictionary of Classical Ballet . New york: BN, 1.Grieg, V. (1994). Inside Ballet Technique: Seperating the Anatomical Fact from Fiction in the Ballet Class (p. xv). NJ:

Princeton Book.Kalichová, M. (2011). Biomechanical Analysis of the Basic Classical Dance Jump. World Academy of Science, Engineering

and Technology. 5:11-20.

94Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Kostrovitskaya, V. (2004). Second Lesson. 100 Lessons in Classical Ballet: The eight year program of Leningrad’s Choreographic School. New york: Limelight.

Krasnow, M. V. (2011). Dance Pedagogy: Myth Versus Reality. International Symposium on Performance Science , 285.Lawson, J. (1975). Teaching Young Dancers. New York: Theater Art Books.Lewton-Brain, P. (2009). Dynamic Alignment, Performance Enhancement. The IADMS Bulletin for Teachers , 8.Vaganova, A. (1969). Basic Principles of Classical. New york: Dover.Wilson, M. (2009). Applying Biomechanic Research in the Dance Studio. The IADMS Bulletin for Teachers , 1 :2, 11.

95

5. oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

ULUSAL MÜZİK KÜLTÜRÜ BİRİKİMİNE DAYALI BAŞLANGIÇ PİYANO EĞİTİMİNE İLİŞKİN ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİ (ANKARA İLİ ÖRNEĞİ)

OPINIONS OF TEACHERS ON BEGINNING PIANO EDUCATION DEPENDING ON NATIONAL MUSIC CULTURE AT VOCATIONAL MUSIC EDUCATION INSTITUTIONS (THE CASE OF ANKARA PROVINCE)

Özet

Bu araştırma ile, Ankara’daki mesleksel müzik eğitimi veren kurumlarda görevli piyano öğretmenlerinin ulusal müzik kültürüne dayalı başlangıç piyano eğitimine ilişkin görüşleri belirlenmiştir.

Araştırmanın evrenini, Ankara’daki mesleksel müzik eğitimi veren kurumlarda 2006-2007 Eğitim-Öğretim yılında görevli piyano öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırmada evrenin tümüne ulaşılabildiği için örnek-lem alınmamıştır. Bu araştırma kapsamında, piyano öğretmenleri için yapılanmış görüşme formu kullanıl-mıştır. Görüşme formu ile elde edilen bilgiler frekans ve yüzde kullanılarak tablolaştırılmıştır. Araştırma sonucunda, piyano öğretmenlerinin, başlangıç piyano eğitiminde kullandıkları kaynak kitaplara, başlangıçta kullanılabilecek kaynak kitaplarda ve yardımcı kitaplarda ulusal müzik kültürümüzün öğelerine yer verilmesi gerektiğine ve böyle bir kitabın nasıl olması gerektiğine ilişkin görüşleri saptanmıştır. Araştırmada, varılan sonuçlara dayalı olarak ortaya konulan öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Piyano, Ulusal müzik kültürü, Başlangıç piyano eğitimi.

Abstract

In the research, the opinions of piano teachers, who work at vocational music education institutions in Anka-ra, concerning the beginning piano education depending on national music culture are indicated.

The research is based on the piano teachers who have been working at vocational music education institu-tions in Ankara in 2006-2007 Academic year. Having gained all the research groups, there was no need to take sample. Structured interview documents have been used for the piano teachers in this research. The information gained by the interview document has been figured using frequencies and percentages. At the end of the research, the opinions of piano teachers about the beginner books they have been using recently are put forward and it has been determined that beginner books depending on our national music culture for the beginning piano education should be written according to views of piano teachers and ideas have been suggested about what aspects those books should have. Suggestions put forward are presented depending on the results at the research.

Keywords: Piano, National music culture, Beginner’s piano education.

Ceren GÖĞÜŞ*

* Öğr. Gör., Bülent Ecevit Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Zonguldak, [email protected]

96Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Kültür çeşitli öğelerden oluşur. “Bu öğelerden biri ve hatta en önemlisi de hiç şüphesiz sanat ve sanatın en önemli kollarından biri olan müziktir. Sanatın başlıca dallarından biri olan müziğin ise insan yaşamına nasıl ve ne zaman girdiğinin bilinmemesine rağmen konuşmadan bile eski olduğu düşünülmektedir”(Zeren,1998,s.1).

Bir kültür öğesi olan müziğin buraya kadar sayılan özelliklerine bakarak müziğin de bir kültürü olduğunu söyleyebiliriz. “Müzik kültürü, bireylerin ve toplumların kendi kendileriyle, birbirleriyle ve çevreleriyle müziksel iletişim ve etkileşimlerinin somut ve soyut öğelerden oluşan birikik ve örgütlenik süreç ve ürünlerini kapsayan bütündür” (Uçan,2005,s.299).

Her ulusun kendi yaşantısıyla ilgili masalları, efsaneleri, kahramanlık hikayeleri, vb. bulunmaktadır. İşte bu hikayelerin hepsi o ulusun kendi müzik kültürü içinde yerini bulur. Uluslar yaşam tarzlarını benliklerini, toplumlarına özel karakterlerini vb. ister istemez kendi müziklerine yansıtırlar. Türk müzik kültürünün kökleri tarih öncesine dayanmaktır. Tarih çağlarıyla birlikte sırasıyla Altay müzik kültürü, Orta-Asya müzik kültürü, Hun-Türk müzik kültürü, Gök-Türk müzik kültürü, Uygur, Karahanlı, Gazneli, Selçuklu ve Osmanlı müzik kültürleri ve en son olarak da Türkiye Cumhuriyeti müzik kültürüdür (Uçan,2005,s.336). Tüm toplumlardaki devrim ve değişimler başta olmak üzere toplumsal değerlerin, kültürün ve insan yaşamının en önemli yaşam gereksinimlerinin, insanlara özellikle çocuklara öğretilebilmesi için bir sisteme gereksinim duydukları düşünülebilir. Bu sistem eğitimdir.

“Ertürk’e göre eğitim bireyin davranışında kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir.” (Hesapçıoğlu,1998,s.33) Eğitim gelişimle içiçedir. Gelişim, “Organizmanın, hem nicel hem nitel boyutlarıyla, büyüme ve olgunlaşmasıyla birlikte ve belirli zaman dilimleri içinde çevre koşullarının ya da öğrenmelerin etkisiyle ve tüm bu değişkenlerin birbirleriyle devingen etkileşimleriyle birlikte değişmesinin ürünüdür” (Topses,2006,s.24). Piaget’in bilişsel gelişim kuramına göre 7-11 yaşlar somut işlem dönemi olarak adlandırılmaktadır. “Bu dönemde çocuklar sayı kavramlarını, ilişkileri, süreçleri vb. geliştirirler. Zihinsel olarak problemleri düşünme yeteneğini geliştirir ancak soyut değil somut objelerde düşünebilirler. Bu dönemde anlama yeteneği oldukça gelişir” (Charles,1999,s.3)

“Jerome Bruner’e göre somut işlem döneminde olan çocuklar ince ve kalın, uzun ve kısa, hafif ve kuvvetli, hızlı ve ağır sesleri ayırabilirler, nefesli, telli ve vurmalı gibi çalgı çeşitlerini sınıflandırabilir. Çocuk bu dönemde melodi, armoni, tempo ve vuruş gibi terimleri doğru olarak kullanır.” (O’Brien,1983,s.14)

Müzik eğitiminin en önemli alanlarından biri çalgı eğitimidir. Çalgı eğitiminde piyano, temel çalgı olarak kabul edilebileceğinden çok önemli bir yer tutar. Piyano eğitiminde de eğitimin her alanında olduğu gibi yöntemler vardır. Bu yöntemler, öğretmenler arası farklılık gösterebilen başlangıç kitaplarıyla başlar. Dünyanın birçok alanında başlangıç kitaplarında ulusal ezgilerin ağırlık gösterdiği görünmektedir.

AMAÇ

Piyano eğitiminin temelinde eğitimin her aşamasında olduğu gibi en önemli öğelerden biri olan öğretmenler bulunmaktadır. Öğretmenler çocuğa seçtikleri başlangıç kitaplarıyla piyano eğitimi vermekte ancak başlangıç aşamasında Türk ezgileri ve şarkılarıyla kitap olmadığı için öğretim yapamamaktadırlar.

Bu nedenle “Ankara’daki mesleksel müzik eğitimi veren kurumlarda görevli piyano öğretmenlerinin ulusal müzik kültürü birikimimize dayalı başlangıç piyano eğitimine ilişkin görüşleri” konusu bir problem olarak ele alınmıştır.

Ankara’daki mesleksel müzik eğitimi veren kurumlarda görevli piyano öğretmenlerinin ulusal müzik kültürüne dayalı başlangıç piyano eğitimine ilişkin görüşleri nelerdir?

Bu kapsamlı soruyu cevaplayabilmek için aşağıdaki sorulara yanıt aranacaktır:

1. Öğretmenlerin başlangıç piyano eğitiminde kullandıkları kaynak kitap/kitaplara ilişkin görüşleri nelerdir?

97

5. oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

2. Başlangıçta kullanılabilecek kaynak kitaplarda ulusal müzik kültürü birikimimizin öğelerine yer verilmesine ilişkin görüşleri nelerdir?

3. Öğretmen görüşlerine göre ulusal müzik kültürüne dayalı başlangıç piyano eğitiminde kullanılabilecek kaynak kitapların özellikleri neler olmalıdır?

YÖNTEM

Araştırmanın Deseni

Bu araştırma, Ankara’daki mesleksel müzik eğitimi veren kurumlarda çalışan piyano öğretmenlerinin ulusal müzik kültürüne dayalı başlangıç piyano eğitimine ilişkin görüşlerini belirlemek amacıyla oluşturulmuş betimsel bir çalışmadır.

Katılımcılar

Araştırmanın katılımcıları 2006-07 öğretim yılında Ankara’daki mesleksel müzik eğitimi veren kurumlarda çalışan piyano öğretmenleri ve araştırma için hazırlanan görüşme formunu yanıtlamaya gönüllü olan toplam 46 öğretmenden oluşmaktadır.

Veri Toplama Araçları

Durum tespiti yapılması planlanan araştırma için toplanan veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu yoluyla elde edilmiştir. Görüşme formunda açık uçlu sorulara yer verilmiştir. Hazırlanan görüşme formu, uzman görüşleri doğrultusunda düzenlenerek birebir olarak uygulanmıştır. Öğretmenlerin kullandıkları başlangıç kitapları şöyle belirlenmiştir. Herhangi bir başlangıç kitabı kullanmayan 1 kişi araştırma dışı bırakılmıştır.

Kitaplar Kullanım Sayısı

Denes Agay: Learning to Play Piano 37John Thompson: Easiest Piano Course 9J. Bastien Bastien’s Invitation to Music 5O. Beringer: Pianoforte Tutor 4F. Beyer: Scuola Preparatoria Del Pianoforte 7J. A. Burkard: Neue Anleitung Für das Klavierspiel 1S. Suzuki: Suzuki Piano School 1A. Nikolaev: Schola İgriy Na Forte Piano 3Anadolu Güzel Sanatlar Lisesi Piyano Hazırlık 3Bilkent Derleme 3Herhangi Bir Başlangıç Kitabı Kullanmıyorum 1

Veri Analizi

Araştırmada veri toplama araçlarıyla toplanan nitel veriler istatistiksel olarak çözümlenmiştir. Görüşme formunda yer alan maddelerden elde edilen veriler, içerik analizi yapılarak “frekans” (f) ve “yüzde” (%) kullanılarak tablolaştırılmış ve bulgular alt problem sırasına göre sıralanarak yorumlanmıştır.

BULGULAR VE YORUM

1. Öğretmenlerin başlangıç piyano eğitiminde kullandıkları kaynak kitap/kitaplara ilişkin görüşleri nelerdir?

Araştırmanın ilk alt problemine yanıt aramak için öğretmenlere yöneltilen soru açık uçludur. Buna göre öğretmenlerin yoğunlukla belirttikleri seçenekler ve frekansları aşağıdaki tablolarda görülebilir:

98Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Piyano Öğretmenlerinin Belirtilen Yaş Aralığında Başlangıç Seviyesindeki Öğrencileri İçin Kullandıkları Kaynak Kitapları Seçme Nedenlerine İlişkin Bulguları Gösteren Dağılım

Nedenler Frekans

Kendim aynı kitapla başladığım için 8İyi basamaklandırıldığını düşündüğüm için 6Orta do yöntemiyle başladığı için 15Çocuklara uygun olduğunu düşündüğüm için 13Çocukların sevdiği parçalar içerdiği için 3Sadece renkli ve resimli olduğu için 1

Öğretmenlerin büyük çoğunluğu “orta do” yöntemini kullandığı için tercih etmiştir. Öğretmenler ayrıca yeterli sayıda kitap olmadığını belirtmişler ancak kullandıkları kitapların iyi birer kaynak olduğunu, doğru duruş oturuş pozisyonlarını kazandırdığını söylemişlerdir.

Öğretmenlerin büyük çoğunluğu kullandıkları kitapların deşifre,teknik ve müzikal becerileri geliştirdiğini söylemişlerdir. Ayrıca öğretmenlerin 27 si bu kitaplarda sorunla karşılaşmamakta, 19 u ise karşılaşmaktadır. Sorunla karşılaşanların büyük çoğunluğu ezgisel olmayan eserlerden ve Türk eserleri olmamasından şikayet etmişlerdir.

2. Başlangıçta kullanılabilecek kaynak kitaplarda ulusal müzik kültürü birikimimizin öğelerine yer verilmesine ilişkin görüşleri nelerdir?

Araştırmanın ikinci alt problemine yanıt aramak için öğretmenlere yöneltilen soru açık uçludur. Buna göre öğretmenlerin yoğunlukla belirttikleri seçenekler ve frekansları aşağıdaki tablolarda görülebilir:

Öğretmenlerin 27’si Kullanmakta Oldukları Kaynak Kitap/Kitaplarda Öğrencinin Önceden Bilmediği Ezgilerle Karşılaştığında Güçlük yaşamadığını, 14’ü ise yaşadığını belirtmiştir. Güçlük yaşadığını belirten 14 öğretmenin 8’i yaşadığı güçlüğün en çok deşifre aşamasında olduğunu söylemiştir. Öğretmenlerin 40’ı kitaplarda öğrencilerin kulağında doğru kalmış eserler bulunduğunu belirtmişlerdir. Bu eserlerde öğrencilerde hangi öğelerin daha çabuk geliştiğine dair dağılım aşağıdaki gibidir.

Aşamalar Frekans

Deşifre 9Müzikal ifade 8EzberlemeTeknik Deşifre ve Müzikal İfade

711

Sadece severek çalışıyor 10Öğrenciye bağlı 4

Bu eserlerde öğrencilerde hangi öğelerin daha geç geliştiğine dair dağılım aşağıdaki gibidir.

Aşamalar Frekans

Deşifre 0Müzikal ifade 0EzberlemeTeknik Nota Okuma

085

Öğrenciye bağlı 27

99

5. oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Piyano öğretmenlerinin büyük çoğunluğu kullandıkları kitapların bizim kültürümüz içinde yaşayan çocuklar için uygun olmadığını ya da Türk eserleri olmadan kısmen uygun olarak düşünülebildiğini söylemişlerdir. Piyano öğretmenlerinin 34 ü kitaplarda ulusal eserler (çocuk şarkıları saymaca tekerleme vb) olmalı ve gerekli demişlerdir. bunun nedenlerine ilişkin dağılım aşağıdaki gibidir.

Aşamalar Frekans

Çocuğun kendi kültürünü tanıması için 7Öğrenmeyi kolaylaştırmak içinÇocuğun daha rahat motive olması için

1413

Gereksiz olduğunu söyleyen 4 kişinin 3 ü evrensel müzikle başlaması gerektiğini düşünürken 1 i de elindeki kitapların yeterli olduğunu söylemiştir.

3. Öğretmen görüşlerine göre ulusal müzik kültürüne dayalı başlangıç piyano eğitiminde kullanılabilecek kaynak kitapların özellikleri neler olmalıdır?

Araştırmanın üçüncü alt problemine yanıt aramak için öğretmenlere yöneltilen sorular açık uçludur. Buna göre öğretmenlerin yoğunlukla belirttikleri seçenekler ve frekansları aşağıdaki tablolarda görülebilir:

Öğretmenlerin büyük çoğunluğu yapılacak kitabın “orta do” yöntemi ile başlaması gerektiğini, teknik/deşifre ve müzikal becerilerini geliştirecek eserler içermesi gerektiğini söylemişlerdir. Ayrıca büyük bir çoğunluk yapılacak kitabın öğrencinin başarısına olumlu yönde etki edeceğini söylemiştir. öğretmenler ayrıca bu kitabın öğrencinin ulusal duygularını geliştireceğini de söylemişlerdir.

Öğretmenlerin konu ile ilgili eklemek istedikleri düşüncelerini gösteren dağılım aşağıdaki gibidir.

Görüşler Frekans

Ulusal ve Evrensel Müzik Kültürü Birikimleri Birlikte Kullanılmalıdır 12Renkli ve Resimli Olmalı 8Öğrencileri Motive Edici Olmalı 6Basamaklandırılması Çok İyi Yapılmalı 6Denenmesi Gerekli 4

SONUÇ

Araştırmanın sonucunda;

Öğretmenlerin büyük bir kısmı (7-11) yaş ve başlangıç seviyesindeki öğrencileri için “Denes Agay: Learning To Play Piano” kitabını kullanmaktadırlar. Öğretmenlerin büyük bir çoğunluğunun bu kitabı seçmesinin nedeninin ise “orta do yöntemi” ile başlaması, resimli ve renkli olması, diğer başlangıç kitaplarına göre daha iyi basamaklandırılmış olması ve çocuklar için daha eğlenceli olduğunu düşünmeleri olduğu görülmektedir.

Diğer başlangıç kitap/kitaplarını kullanan öğretmenlerin de bu kitapları seçmelerinin nedenleri aynı nedenlerden ileri gelmektedir. Bazı öğretmenler ise kendi başladıkları kitapla başlatmayı uygun görmektedirler.

Öğretmenlerin çok büyük bir kısmı yeterli kaynak kitap seçeneğinin olmadığını düşünmekte ancak kullandıkları kitap/kitapların öğrencinin ileride çalacağı eserlere iyi bir kaynak ve yol gösterici olduğunu düşünmektedir. Ayrıca öğretmenlerin büyük bir kısmı kullanmakta olduğu kitap/kitaplarda doğru duruş, tutuş, oturuş için kazandırmak istedikleri davranışların açıklandığını, bu açıklamaları içermeyen kitapları kullanan öğretmenlerin ise bu açıklamaların olması gerektiğini düşündükleri görülmektedir.

100

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Öğretmenlerin kullanmakta oldukları kaynak kitap/kitapların öğrencinin deşifre, teknik ve müzikal becerisini yeterince geliştirebilecek alıştırmalar, çalışmalar ve küçük ölçekli yapıtlar içermekte olduğu görülmektedir. Bu eserleri öğretirken öğretmenler genelde öğrenciye bağlı olarak sıraları değişmekle beraber motif motif/cümle cümle, ayrı ellerle, yavaş ama hatasız, tempolu ve hatalar için beklemeden yöntemlerini kullanmaktadır.

Öğretmenler kullanmakta oldukları kaynak kitap/kitaplarda genelde sorunlarla karşılaşmamakta ancak sorunla karşılaşan öğretmenler en çok sürekli fotokopi çektirmek zorunda olma sorunları olduklarını söylemişlerdir. Kaynak kitap seçeneğinin azlığı nedeniyle böyle bir sorunla karşılaşıldığı düşünülmektedir.

Öğretmenler ayrıca bu kaynak kitap/kitapları kullanarak yaptıkları bir yıllık eğitim sonunda aldıkları sonucun kazandırmak istedikleri davranışları karşılayabilmesinin ön koşulunun öğrencinin bireysel koşullarına bağlı olarak değiştiğini belirtmişlerdir.

Öğretmenlerin kullanmakta oldukları kaynak kitap/kitaplarda öğrencinin önceden bilmediği ezgilerle karşılaştığında güçlüklerin öğrencinin bireysel koşullarına bağlı olarak değiştiğini belirtmişlerdir. Önceden bilmediği ezgilerle karşılaştığında sorunla karşılaştığını belirten öğretmenler ise daha çok teknikte sorunlar yaşandığını belirtmişlerdir.

Öğretmenlerin kullanmakta oldukları kaynak kitap/kitaplarda öğrencinin önceden bildiği ve doğru olarak kulağında kalmış ezgiler bulunduğu ve bu parçalarla gerçekleştirilen öğrenmenin daha çabuk, kolay ve öğrenci için daha eğlenceli, severek gerçekleştiği görülmüştür. Ayrıca öğrencinin bu tür parçalarla karşılaştığında müzikal ifadenin daha çabuk geliştiği görülmektedir.

Öğretmenlerin büyük bir kısmının kullanmakta oldukları kaynak kitap/kitapların bizim kültürümüz içinde yetişen çocuklar için uygun olmadığını düşündükleri görülmektedir.

Öğretmenlerin büyük bir kısmının müzik eğitiminde (ses, işitme ve çalgı) ulusal müzik kültürü öğelerinin (çocuk şarkıları, tekerleme, saymaca, türkü, ninni v.b.) kullanılması gerektiğini düşündükleri görülmektedir.

Bunun nedenlerinin ise çocuğun daha rahat sevebileceğini ve daha kolay öğrenebileceğini düşünmeleri olduğu görülmektedir. Araştırmada bir çok yabancı uyruklu öğretmenle görüşülmüş ve onların bu soruya yanıt olarak “mutlaka yapılmalı” dedikleri görülmektedir.

Bunun nedeninin ise yurt dışında piyano öğretiminin başlangıç aşamasında böyle yapılmasından kaynaklandığı düşünülmektedir.

Öğretmenlerin bu kitabın izlemesini istedikleri yöntemin “orta do” yöntemi olduğu görülmektedir. Bu yöntemin seçilmesinin nedeninin öğrencinin ilk andan itibaren çift anahtar ve çift dizeği görmesini istemeleri olduğu anlaşılmıştır. Öğretmenler ayrıca kitabın renkli ve resimli olmasını istemektedirler.

Öğretmenlerin görüşleri doğrultusunda renksiz, resimsiz ve çift el başlamayan kitapların küçük yaştaki öğrenciler için uygun olmadığı kanısına varılmıştır.

Öğretmenlerin belirtilen yaş aralığındaki (7-11) ve başlangıç seviyesindeki öğrencinin deşifre, teknik ve müzikal becerilerini yeterince geliştirebilecek alıştırmalar, çalışmalar ve küçük ölçekli yapıtlar içermesi gerektiğini düşündükleri görülmektedir.

Öğretmenlerin çok büyük bir kısmının ulusal müzik kültürü birikimimize dayalı çocuk şarkıları, tekerleme, saymaca, türkü, ninni v.b. den oluşturulmuş bu kaynak kitap/kitaplar/yardımcı kitap/kitapların öğrencinin başarısına olumlu yönde etkisi olacağını düşündükleri görülmektedir.

Öğretmenlerin büyük bir kısmı ulusal müzik kültürü birikimimize (çocuk şarkıları, tekerleme, saymaca, türkü, ninni v.b.) dayalı oluşturulmuş bu kaynak kitap/kitaplar/yardımcı kitap/kitapların ulusal duygu ve ulusal bilincin gelişmesi konusuna yardımcı olacağını düşündüklerini belirtmişlerdir.

Öğretmenlerin büyük bir kısmı tamamen serbest bırakılmış olan eklemek istedikleri konu için böyle bir kitabın mutlaka yazılması gerektiğini ve birilerinin bunu yapması gerektiğini belirtmişlerdir.

101

5 . oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

ÖNERİLER

Seçilen kitaplarda öğrencinin iki anahtarla da aynı anda karşılaşması sağlanmalıdır. Kitapların öğrencinin yaşına uygun renkli ve resimli olmasına dikkat edilmelidir.Ülkemizdeki başlangıç kitaplarının sayısı artırılmalıdır.

Öğrenci önceden bilmediği ezgilerle karşılaştığında bu ezgi hakkında bilgilendirilmelidir. Öğrenci bildiği ezgilerle karşılaştığında daha rahat motive olabilir. Bu nedenle öğrenci çalgı eğitiminde bildiği ezgilerle karşılaştırılmalıdır. Öğrencinin bildiği ezgilerde özellikle nota okuma alışkanlığına dikkat edilmesi gerekmektedir.

Bizim kültürümüz içinde yetişen çocuklara daha uygun, Türk eserlerini de içeren bir başlangıç kitabı yazılmalıdır. Müzik eğitiminde (ses, işitme ve çalgı) ulusal müzik kültürü öğelerinin (çocuk şarkıları, tekerleme, saymaca, türkü, ninni v.b.) kullanılmalıdır. 7-11 yaş başlangıç piyano eğitiminde öğretim yöntemi olarak ulusal müzik kültürü öğeleri kullanılmalıdır. Çocuk şarkıları, tekerleme, saymaca, türkü, ninni vb. içeren başlangıç kitapları ve yardımcı kitaplar yazılmalıdır.

Bu şekilde yazılacak başlangıç kitapları “orta do” yöntemini izlemelidir. Kitapların içinde çocukların hoşuna gidecek resimler ve şekiller olmalıdır. Kitaplarda çocuğun nasıl oturacağına ve duracağına ilişkin fotoğraflar olmalıdır. Kitaplar için seçilecek parçalar okul müziğinden yararlanılarak hazırlanabilir. Kitapların basamaklandırılması iyi yapılmalı ve uzman görüşleri alınmalıdır. Konuyla ilgili çalışmalar yapmış olan diğer müzik eğitimcilerinin görüşleri de dikkate alınmalıdır. Kitaplar çocuğun deşifre, teknik ve müzikal becerilerini yeterince geliştirebilecek alıştırmalar, çalışmalar ve küçük ölçekli yapıtlar içermelidir.

Ulusal müzik kültürüne dayalı yazılması düşünülen kitaplar için hazırlanacak eserlerden yola çıkılarak daha küçük yaştaki çocuklar için de bir kitap hazırlanmalıdır, özellikle tekerleme ve saymacalardan yararlanılabilir.Çocuk şarkıları, tekerleme, saymaca, türkü, ninni vb. içeren başlangıç kitapları ve yardımcı kitaplar çocuğun kendi kültürünü tanıyabileceği eserlerden oluşmalıdır.

Kitap hem evrensel müzik kültürü birikiminden (evrensel çocuk şarkıları vb.) hem de ulusal müzik kültürümüzden yararlanılarak hazırlanmalıdır.

KAYNAKÇA

Charles, C. M. (1999). Öğretmenler İçin Piaget İlkeleri. (İkinci Baskı). İngilizce’den Çeviren: Gülten ÜLGEN. Ankara: Anı Yayıncılık.

Hesapçıoğlu, M. (1998). Öğretim İlke ve Yöntemleri Eğitim Programları ve Öğretimi. (Beşinci Baskı). İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.

O’brien, J., P. (1983). Teaching Music. New York: CBS College Publishing.Topses, G. (2006). Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. (İkinci Baskı). Ankara: Nobel Yayın DağıtımUçan, A.(2005). Türk Müzik kültürü. (İkinci Baskı). Ankara: Evrensel Müzikevi Yayınları. Zeren, A. (1998). Müzikte Ses Sistemleri. (İkinci Baskı). İstanbul: Pan Yayıncılık.

103

5 . oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

PİYANO EĞİTİMİNE YENİ BAŞLAYAN ÖĞRENCİLERİNKARŞILAŞTIKLARI PARMAK PROBLEMLERİ

FINGER PROBLEMS OF BEGINNER STUDENTSAT THE PIANO EDUCATION

Özet

Piyano eğitimi, çalgı eğitimi kapsamında müzik eğitiminin önemli boyutlarından birisidir. Bu süreçte piyano çalmak için temel teknik ve müzikal davranışlar kazandırılmaktadır. Piyano eğitiminin temel amacı uygun teknik yardımıyla eserlerin kendi temposunda ve doğru bir ifade ile çalınmasını sağlamaktır.

Çalışma sürecinde teknik açıdan yapılan yanlışlıklar çalmada etkin olarak kullanılan bedensel yapılarda ağrı, yanma, güçsüzlük, uyuşma, şişme gibi belirtilerle açığa çıkan tendon hastalıkları ve kas iskelet sistemini etki-leyen bedensel rahatsızlıklar oluşturabilmektedir. Piyano çalmada etkin olarak kullanılan bedensel yapılar-dan biri de parmaklardır.

Piyano eğitimine yeni başlayanlar için duruş,oturuş,nota okuma kadar parmak tekniğini oturtmak da zordur. Edinilen yanlış teknik sonucunda yukarıda belirtilen kas iskelet hastalıkları ile karşı karşıya kalınabilir.

Bu araştırmada piyano eğitimine yeni başlayan öğrencilerin karşılaştıkları parmak problemleri incelenme-ye çalışılmıştır. Bu genel amaç doğrultusunda öncelikle piyano eğitimine yeni başlayan öğrencilerin karşı-laşabilecekleri olası parmak problemleri ortaya konmuştur. Bu öğrenciler belirlenirken amaçlı örnekleme yönteminden yararlanılmıştır. Bu parmak problemlerinin olası nedenleri analiz edilmiş ve bu problemlerin aşılmasına yönelik çözüm önerileri sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Piyanoya başlangıç, Piyano eğitimi, Parmak problemleri.

Abstract

Piano education is one of the important aspects within the scope of instrument training. In this process, the basic techniques and musical behavior is acquired to play the piano. The main purpose of piano education is to be played the pieces at its own tempo and with an accurate statement by the appropriate technique.

Technical inaccuracies during the study period may create discomfort such as tendon diseases and physical disorders affecting the musculoskeletal system which is released with symptoms such as pain, burning, weak-ness, numbness and swelling. One of the physical structure which is used effectively to play the piano is also fingers.

It is difficult for the piano lessons beginners to accommodate the finger technique as seat position, posture and note reading. Improper technique can lead to musculoskeletal disorders.

In this research finger problems of students who started to play the piano have been studied. According to this general purpose firstly potential finger problems of students who started to play the piano have been intro-duced. Purposive sampling method was used to determining the students. The possible causes of these finger problems were analyzed and solutions for overcoming these problems have been proposed.

Keywords: Started to playing piano, Piano education, Finger problems.

Hacer MOHAN KÖMÜRCÜ*

* Öğr. Gör., Bülent Ecevit Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Zonguldak, [email protected]

104

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

1. GİRİŞ

1.1 Piyano Eğitimi

Piyano; geniş bir literatüre sahip olma, çoksesli kullanılma, eşlik çalgısı olma özellikleri ile hem bir eğitim alanı olarak hem de etkili bir eğitim aracı olarak, çalgı eğitiminde önemli bir yere sahiptir.(Yazıcı, 2013: 132) Piyano’nun çoksesli bir çalgı olması, eğitim alan kişilerin kulak eğitimlerini de gelişmektedir. Bu bakımdan piyano eğitim/öğretimi, müzik eğitimi programının en temel basamağıdır denilebilir. Piyano çalmak; akıl, beden ve duygular ile doğrudan ilişkili olduğu için öğrenciye kendisini ifade edebileceği müzikal davranışlar kazandırmaktadır.

Piyano eğitimi süreci, piyano çalmaya yönelik temel teknik ve müzikal davranışların öğrenilmesini kapsamaktadır. Bu süreçte başlangıç aşamasından itibaren doğru oturuş, el pozisyonu, klavye üzerindeki notaların yerlerini tanıma, nota okuma, ritim, tempo gibi temel unsurlarla, melodi, armoni, dinamikler, parmak, kol ve bedensel hareketlere bağlı çalış teknikleri ve müzikalite gibi pek çok temel teknik ve müzikal davranışları içeren bir eğitim sürecidir. (Babacan, 2010: 46)

Bunun için de sağlam bir piyano tekniğine sahip olmak gerekir. Teknik, piyano eğitiminin önemli ve vazgeçilmez boyutlarından birini oluşturur. Piyano eğitiminin doğru şekilde yürümesi ve gelişmesi için öğretmen ve öğrenci bu önemi kavrayıp gerekliliklerini yerine getirmelidir.

1.2. Piyano Eğitimine Başlangıç

Piyano eğitimi öğrencilerin duruş, oturma ve el pozisyonlarını öğrenmesiyle başlar. Piyanoda duruş ve oturma pozisyonu, taburenin yüksekliğinin çalan kişinin boyuna göre ayarlanması, vücut ağırlığının dengelenmesi, piyanoya olan uzaklık mesafesinin ayarlanabilmesi davranışlarının temelini oluşturur. El pozisyonu ise avuç

içi yüksekliği, parmakların uzunluğuna bağlı olarak doğal duruşu, bilek ve ön kolun paralelliği ile bütün olarak sağlayacak şekilde konumlandırılmalıdır.

Öğrencinin oturduğu piyano taburesinin piyanodan uygun bir uzaklıkta olması ilk şarttır. Öğrenci kendi fiziki yapısına göre bu uzaklığı ayarlayabilir. Piyanodan çok uzak veya yakın oturmak el ve kolları yanlış pozisyonlara zorlar.

Taburenin ön yarısına oturmak önemlidir. Bu şekilde kollarla birlikte vücut hafifçe öne eğilir böylece özgür hareket etme olanağı elde edilir.

Piyanoda oturulan taburenin yüksekliği de dikkat edilmesi gerekilen diğer unsurdur. Alçak sandalyede oturunca dirsekler klavye hizasının altına düşer, parmakların çalışması zorlaşır ve kolların ağırlığı bir yük haline gelir. Yüksek sandalyede oturunca da çalış sertleşir ve iyi bir ton elde edilmesi zorlaşır.

Piyano çalarken, sağ bacak sağ pedala yakın tutulur sol bacak ise tabanını yere değdirmeden, geride, taburenin sol ayağına yakın bir yerde tutulur . Bu pozisyon, beden dengesinin en dengede olduğu pozisyon olarak kabul edilmektedir.

Ayakları yere değmeyen küçük çocuklar için, ayaklarının altına konacak bir set, onların da taburenin ön kısmına oturmasını ve böylelikle vücut dengelerini sağlayabilmelerini kolaylaştıracaktır.

Dirseklerin vücuda çok yapışık ya da vucuttan çok ayrık olmaması gerekir. Bu iki durum da piyano çalan kişinin kendini sıktığının göstergesidir.

Çalışırken omuzları kaldırma, kamburlaşma, öne eğilme gibi yanlış duruşlar vücudun tüm dengesini bozar ve gerilim yaratır. Bazı öğrenciler notayı iyi görebilmek için yanlış duruş pozisyonlarına girebilirler.(Çimen, 2003: 179)

105

5 . oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

1.3 Piyano Çalma Tekniğinin Tarihçesi

Klavye tekniğinin ilk devreleri yalnız üç parmak çalma ile başlar.Bu parmaklar 2.3.ve 4. parmaklardır. J.S.Bach baş parmağı kullanmaya başlamış, iki veya daha fazla ses partilerini çalmaya mecbur kaldığı polifonik eserlerde büyük yardımını görmüştür.(Fenmen, 1947: 16) Piyano tekniğinin kurucuları kabul edilen Cramer ile Clementi her piyanistin eşit kuvvette on parmağa sahip olması gerektiği düşüncesini savunmuşlardır. Çalarken yalnızca parmaklar hareket etmeli, elin üstü düz kalmalı ve parmak uçları aynı hizada olmalıydı.Günümüzde bu tekniğe “Salt Parmak Tekniği” denilmektedir.(Küçük, 2002: 70) Dussek, dördüncü ve beşinci parmakların çarpık çalmamaları için elin başparmağa doğru hafifçe yatmasını tavsiye ederken Hummel, elin küçük parmağa doğru yatmasının başparmağa serbestlik sağlayacağını ileri sürmüştür.Clementi okulu Czerny’ye temel olmuştur. Artık icracılar sürat ve teknik heveslerini bir yana bırakarak derin sonoriteler ve ses renkleri aramaya başlamışlardır. İyi bir piyanist olan Beethoven piyanonun bir çok özelliğini ortaya çıkarmaya çalışmış bunu da eserlerine yansıtmıştır.Romantik dönemin iki büyük dehası Schumann ile Chopin piyano tekniğine farklı yaklaşımlar getirmişlerdir.Schumann parmakları arasında kuvvet eşitliği sağlamak amaçlı çalışmalarında 4. parmağını sakatlarken,Chopin insan elinin zayıf taraflarını görerek piyano tekniğini ona göre ayarlamıştır.20. yüzyıldan itibaren piyano tekniği konusuna tıp,fizik,psikoloji gibi bilim dalları dahil edilerek piyano çalmaya yardımcı aletlerden insan anatomisine yönelmeye başlanmıştır.

Artık piyano tekniği bir bilim dalı haline gelmiş, gevşeme,esneme,kısa adale dinlendirmeleri gibi rahat ve serbest hareketler içeren çalma tarzı gelişmiştir.

Günümüzde geçerli olan piyano tekniğinde her yaklaşımdan bir senteze varılmış,farklı ekoller zaman içinde elenip günümüze ulaşmıştır diyebiliriz.Buna göre el; ne Clementinin dediği gibi dümdüz,ne de elin içinde portakal tutuyormuş gibi anlatılmaya çalışılan yuvarlıkta bir eldir.Bu el tutuşu, el beşparmak konumunda iken parmakların her birinin bütün eklem yerlerinden dışa doğru hafif çıkıntı yapmasıyla olabildiğince doğal ve zorlamasız olmalıdır.

2. YÖNTEM

Araştırmanın amacı piyanoya yeni başlayan öğrencilerin parmak problemlerini saptamak ve bu problemlerin çözümüne ilişkin öneriler geliştirmektir. Bu genel amaç doğrultusunda aşağıdaki problemlere cevap aranmıştır.

• Piyano öğretmenlerinin, piyano çalmayı öğretirken başlangıç aşamasında karşılaştıkları parmak problemler nelerdir?

• Piyano eğitiminin başlangıç aşamasında karşılaşılan parmak problemlerine karşı ne tür çalışmalar yapılabilinir?

Araştırmada öncelikle kuramsal çerçeve oluşturulmuş ve piyano başlangıcında kullanılan farklı teknikler tarihsel bağlamda açıklanmıştır.

Araştırma kapsamında piyanoya yeni başlayan farklı yaş gruplarında 20 öğrenci gözlem yoluyla incelenmiş ve karşılaşılan problemler ayrı ayrı başlıklar halinde kategorileştirilmiştir. Öğrenciler random yoluyla seçilmiş ve parmak tekniklerine ilişkin unsurlar fotoğraflanarak belgelendirilmiştir. Bu parmak problemlerine sebep olan unsurlar açığa çıkarılmaya çalışılmış ve parmak problemlerinin ortadan kaldırılmasına yönelik öneriler sunulmaya çalışılmıştır.

3. PİYANO ÇALMAYA BAŞLANGIÇ AŞAMASINDA KARŞILAŞILAN PROBLEMLER

3.1. El Pozisyonu

Piyano çalma eyleminin insanın anatomik yapısına uygun olmadığı ve bu yüzden gerginlik ve ağrıların tam olarak önlenemediği düşünülürse, piyanistik elemanların piyano üzerinde en akılcı ve bilgili bir şekilde kullanılması gereği açıkça görülür. (Küçük, 2002: 72)

106

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Başparmağın dışındaki dört parmak avuç içine bağlandıkları yerler bakımından hemen hemen aynı hizadadırlar ve kendiliklerinden doğal bir kemer oluştururlar. Başparmak ise farklı güçlü yapısıyla dikkat çekicidir.

Bu bakımdan başparmağı avuç içinin dışında tutarak kurulacak olan bir dengede, ikinci ve beşinci parmaklar kemerin ayaklarını oluştururlar. Böylelikle başparmağın, kendiliğinden serbestliği sağlanmış olur. Parmakların eşitliğinin bir ölçüde sağlanması için ise elin kemer biçiminde düşünülmesi zorunludur. El dengesi oluştuğunda, el, beşinci parmak üzerinde doğrultulduğunda birinci ve ikinci parmaklar arasında doğal bir C harfi oluşur ve yine doğal olarak başparmak yanlamasına hafifçe dik duruma gelir.(Şen, 2002: 55)

3.2. Parmak Problemleri

Piyano çalarken parmakların, tuşlar üzerinde yanlış duruşu da performansı etkileyen önemli teknik problemlerden biridir. Bunlara sırasıyla değinecek olursak;

• Avuç İçini Piyanoya Yaslayarak Çalmak: Avuç içini piyanoya yapıştırarak çalmaya çalışmak parmakların hareket özgürlüğünü kısıtlayacaktır.

• Parmakları Uç Ekleminden Kıvırarak Basmak: Parmağın uç ekleminin yuvarlaklığını kaybedip içe çökmesi sonucu oluşan problemdir. Kırık basan parmakta kas devre dışı kalır. Kırık ekleme uygulanan güç ile sakatlanmalar oluşabilir. Parmak eklemlerine hakim olmak, çocuklarda zorken, yetişkinler bunu daha kolay başarabilmektedir.

• Başparmağın Dışa Doğru Kıvrılması: Elin kasılması sonucu ortaya çıkan ve zayıf parmaklardan kaynaklanan başparmağın dışa doğru kıvrılma problemidir.

• Başparmak Kemiğinin İçe Çökmesi ya da Dışarı Çıkması:Başparmağı sağa ve sola hareket ettiren kasların yeterince güçlü olmamasından kaynaklanır. Öğrenci başparmak dip eklemini kontrol edemeyebilir. Her basış sırasında içe doğru çökme ya da dışarı doğru çıkıntı görülür.(Artaç, 1999: 26)

• Tuşlara Tırnak ile Basmak: Parmakların tuşlara temas eden noktaları etli uç kısımları olmalıdır. Öğrencilerin tırnakları da kesinlikle uzun olmamalıdır.

• Bir Parmak Tuşlara Basarken Diğer Parmakların Tuşlardan Uzaklaşması: Eforlu ve parmak bağımsızlığından uzak olarak yapılan parmak hareketleri, enerjinin elde tek parmakta toplanmayarak diğer parmaklara dağılmasına neden our. Dıştan bakıldığında bu durum, bir parmak hareket halindeyken, diğerlerinin, özellikle de en yakınındaki parmakların aynı anda hareket ettirilişiyle de anlaşılır. Bu da sesin kalitesine doğrudan etki eder. (Şen, 2002: 60)

• Çalma Sırasında Serçe Parmağın Kalkması: Eğer, el dengesi güçlü parmaklar göz önüne alınarak kurulursa, kısa olan 5. parmak hafifçe havada kalkacağı için gerilecek ve havada kalacaktır.

• Serçe Parmağın Düz ya da Eğri Basması: Piyano eğitimine yeni başlayan öğrencilerin 5. parmakları güçsüz olduğu için 45 derecelik açıyla ya da parmağı düz şekilde basmalarını görmek mümkündür.

• Elin Çatısının Çökmesi: Böyle bir el tutuş şeklinde bileğin bükülüşü parmakların gerici kirişlerini gerilim altında bırakarak ilk parmak kemiklerinin gerilimini arttırır. Bu durum fizyolojik değildir ve parmakların vuruş gücünü çok büyük ölçüde azaltır. (Şen, 2002: 56)

• Yüzük Parmağı Güçsüzlüğü: Yüzük parmağı en az hareket özgürlüğüne sahip olan parmaktır. Çünkü, kirişleri üçüncü ve beşinci parmaklara bağlıdır. Bu da daha az bağımsız olmasına sebebiyet vermektedir.

4. SONUÇ ve ÖNERİLER

4.1. Sonuç

Piyano eğitimine başlangıç aşamasında öğrencilerin birçok farklı nedenden dolayı parmak problemleri yaşadığı görülmüştür. Bu problemler kalıcı parmak tekniği bozukluklarına dönüşmektedir. Parmak tekniği yanlış oturan öğrenciler kas ve eklem ağrıları yaşamaktadır. Piyano öğrencilerinin uzun vadede bu sıkıntıları yaşamamaları için bu problemi ortaya çıkaran unsurlar tespit edilmeye çalışılmıştır.

107

5 . oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Araştırma süresince öğrencilerde karşılaşılan parmak problemleri şunlardır;

• Çalma esnasında avuç içinin piyanoya yaslanması• Parmakların uç eklemlerinden kıvrılarak basılması• Başparmağın dışarı doğru kıvrılması• Başparmak kemiğinin dışarı doğru çıkması• Tuşlara tırnak ile basılması• Tuşlara düz basılması• Bir parmak tuşlara basarken diğer parmakların tuştan uzaklaşması• Çalma esnasında serçe parmağın kalkması• Serçe parmağın düz ya da eğri basması• El çatısının çökmesi• Yüzük parmağı güçsüzlüğü

4.2 Öneriler

Piyano çalarken yaşanan ağrı ve yorgunluklar kendini farkında olmadan sıkmaktan kaynaklanır. Bedensel gerginliğin giderilmesi için piyano çalmaya başlamadan önce çeşitli gevşeme egzersizleri yapılabilir.

Örneğin, önce kollar omuzdan serbestçe sallandırılır sonra dirsekler omuz hizasına gelene kadar kollar yavaşça kaldırılır. El ön kolun ucunda sallanan ağırlık gibi kalacaktır. Sonra kol birden serbest bırakılarak aşağı düşürülür.

Piyano çalmada duruş - tutuş pozisyonu, kol,el ve parmakların kullanımı insan vücudunun doğal yapısına uygun, doğal pozisyonda olmalıdır. Bu da her öğrencinin bireysel farklılıkları dikkate alınarak ve onun doğal yapısından hareket edilerek olur.

Özellikle piyano eğitimine geç yaşta başlayanlar için bu konu daha da büyük önem taşımaktadır. Çalışmaya başlamadan önce, yapılacak germe ve gevşeme egzersizleri ile tüm organlar ve kasların ısıtılması sağlanabilir.

Bir ayna karşısında çalışarak, bir arkadaş yardımıyla ya da kendini videoya çekerek, çalma esnasında duruş ve parmak pozisyonu kontrol edilip anında müdahale edilebilir ya da kişi kendi kendini denetleyebilir.

Vücudun ve kasların dinlendirilmesi çalışma kadar önemlidir.Her 45-50 dakikada 10 dakika ara verilerek yorgun kasların gevşetilmesi sağlanmalı ve bu arada da birkaç germe ve gevşeme egzersizi yapılmalıdır. Mesela,50 dakikalık bir çalışma sonunda ara verilerek oda içinde gezinilebilir, kolları sallayarak gevşeme hareketleri yapılabilir. Yeniden dikkatle doğru pozisyonda durmaya dikkat ederek çalışmaya başlamak pozisyonun doğru oturması açısından önemlidir.

Tuşları çok sert piyanolar yeni başlayan öğrencilerin el ve parmaklarında ağrılara, yanmalara ve sertleşmeye yol açabilir. Bu durumda çalgının kalitesi büyük önem taşır.

Çalgı eğitiminin en başında – ilerde karşılaşılabilecek teknik ve fiziksel problemler göz önüne alınarak- teknik eğitim verilirken kullanılan bedensel yapının tanıtılmasına yönelik eğitime de yer verilmelidir. Bu şekilde gereksiz efordan ve sakatlanmalardan uzak bir çalışma hayatı sağlanmış olabilir.

Kassal zayıflıkların giderilmesi gereklidir. Aksi taktirde zayıf parmaklar beden ile tuşlar arasında kalarak ezilecek ve müzikal ifadeyi bozacaktır. Bu nedenle kasların egzersiz ve jimnastikle güçlendirilmesi gereklidir.

Sadece piyanoda değil, piyano dışında da örneğin tv izlerken, araçlarda seyahat ederken vb yerlerde fırsat buldukça avuç içi boşluğunun yaşanması önerilebilir.

Öğrenci, piyano çalışmalarıyla birlikte kasları sertleştiren, esnekliğini kaybettiren, ellerin nasırlaşması gibi durumlara yol açan sporları da mümkün olduğunca yapmamaya çalışmalıdır. Ayrıca tek veya iki ele aşırı baskı yapabilecek ağır yükler kaldırmamalıdır.

108

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

KAYNAKÇA

Yazıcı, T. (2013) / Piyano Öğretiminde Karşılaşılan Sorunların Piyano Öğretmenleri Tarafından Değerlendirilmesi Sayfa:132 Cilt 1, Sayı 2

Babacan, E. (2010). Başlangıç Piyano Eğitiminde Algısal Öğrenme Stillerinin Uygulanabilirliği. Doktora Tezi. Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı, Konya.

Çimen, G. Çalgı Çalmaya Bağlı Fiziksel Rahatsızlıklar, Cumhuriyetimizin 80. Yılında Müzik Sempozyumu, 30-31 Ekim 2003, İnönü Üniversitesi, Malatya, Bildiriler, s. 175-180.

Fenmen, M. (1947). Piyanistin Kitabı. Kültür Kitapevi. İstanbulKüçük, A. (2002). Piyanistik Organlar ve Eforsuz Kullanımları. G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi Cilt 22, Sayı 3Baştuğ, S. (2002). Şen Piyano Tekniğinin Biyomekanik Temeli Pan Yayıncılık İstanbul Artaç, A. (1999) G.Ü.G.E.F. Müzik Eğitimi Bölümünde, Öğrencilerin Piyano Eğitimlerine Geç Yaşta Başlamalarından

Dolayı Karşılaştıkları Psikolojik ve Teknik Problemler İle Çözüm Önerileri Yüksek Lisans Tezi. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara

109

5 . oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

PİYANO EĞİTİMİNDE KULLANILAN TÜRK PİYANO ESERLERİNİN İNCELENMESİ

ANALYSIS OF TURKISH PIANO PIECESUSED IN PIANO INSTRUCTION

Özet

Eğitici, öğrenci, program ve materyaller piyano eğitiminin vazgeçilmez öğeleridir. Bu öğelerden yazılı mater-yaller, eğitim süreci dâhilinde kazandırılmak istenen teknik ve müziksel davranışları hedefleyen önemli araç-lardandır. Bu materyaller içerisinde, Türk müziği piyano eserleri geleneksel müziklerimizin dizi, ritim ve armonik uyumunu azami ölçüde içermektedir. Bu çalışmanın amacı; piyano eğitiminde kullanılan ve örnek-leme alınan Türk Piyano Eserlerini; 1) Ölçü göstergesi, 2) Dizi, 3) Temel piyano çalma teknikleri ve 4) Edis-yon öğeleri boyutlarında incelemektir. Araştırma sonucunda, piyano parçalarında en fazla; 1) Basit ölçülerin kullanıldığı, 2) Hüseyni dizisinin kullanıldığı, 3) Dizi-akor tekniğinin kullanıldığı ve 4) edisyon öğelerinden gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin kullanıldığı sonuçlarına ulaşılmıştır..

Anahtar Kelimeler: Türk piyano eserleri.

Abstract

Instructor, student, program and materials are indispensable components of piano education. One of these components written materials, which aim to acquire the required technical and musical behaviors within the educational process, is important tools. In these materials, Turkish music piano pieces include maximally integration of scale, rhythms and harmony of our traditional music. The aim of this study is to investigate 1) Time signature, 2) Scale, 3) Basic piano techniques, and 4) Edition components dimensions of sampled Turkish piano pieces which used in piano education. The study concluded that in the piano pieces mostly 1) Simple measures are used, 2) Huseyni scale is used, 3) Scale-chord technique is used and 4) Expressions-tem-po mark-articulations are used.

Keywords: Turkish piano pieces.

Ferit BULUT*Tolga GÜLER**Turgay TUNÇ***

* Doç. Dr., Niğde Üniversitesi, Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı, Niğde, [email protected]

** Bilim Uzmanı, M.E.B. Bor 100. Yıl Yatılı Bölge Ortaokulu, Niğde, [email protected]

*** Öğr. Gör., Bülent Ecevit Üniversitesi, Devlet Konservatuvarı, Zonguldak, [email protected]

110

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Piyano eğitimi, piyano çalabilmeye yönelik belirli bir program dâhilinde sistematik bir biçimde teknik ve müziksel davranışların kazandırılması, değiştirilmesi ve geliştirmesine yönelik bir süreçtir. Bu süreçte temel amaç, sağlam bir teknikle birlikte öğrencinin müzikal gelişimini sağlamaktır. Piyano eğitiminde kazanılan teknik be ceri, müziksel ifade gücüne erişmede bir araçtır. Esas olan müzikaliteyi geliştirmektir (Ertem; 2011: 646).

Öğrencilerin teknik becerileriyle birlikte müzikal becerilerinin gelişmesinde en önemli araç çalgıya yönelik olarak yazılan eserlerdir. Öğrencilerin sözü edilen becerilerinin geliştirilmesinde, çalgıya yönelik oluşturulan dağarcığın ve bu dağarcıktan seçilecek eserin büyük önemi vardır. Çünkü öğrencilerin istenen davranışları kazanabilmeleri bu eserleri icra etmeleriyle gerçekleşecektir (Bulut; 2008: 2). Pamir’e göre (1984: 4), piyano eğitimi süresince öğrencilere mümkün olduğu kadar farklı üsluplarda eserler icra ettirilerek piyano edebiyatı tüm zenginliği ile tanıtılmalıdır.

Bu bağlamda eğitici, öğrenci, program ve materyaller piyano eğitiminin vazgeçilmez öğelerdir. Kuşkusuz bu öğelerden yazılı materyaller, eğitim süreci dâhilinde kazandırılmak istenen teknik ve müziksel davranışları hedefleyen ve buna göre kurgulanan önemli araçlardır.

Bu materyaller içerisinde Türk müziği piyano eserleri de Türk bestecileri tarafından geleneksel müziklerimizin dizi ritim ve armonik uyumunu azami sunan yapıtlardır.

Batı’nın 500 yıllık birikimini, kısa sürede inceleme, öğrenme, özümseme ve özgün Türk ezgileriyle yoğurarak Batı tarzında Türk çoksesli müziğini oluşturma başarısını gösteren Türk bestecileri, öncelikle temel çalgı olan piyano için değişik yapıtlar bestelemişlerdir (Kahramankaptan; 2008: 3). Bu yapıtların yazılmasında, Türkiye’deki zengin halk müziği ezgileri, besteciler için önemli bir kaynak oluşturmuştur. Özellikle Türkiye’de halk dansı müziklerinin ritimsel ve ezgisel olarak zenginlik göstermesi Türk halk dansları müziklerine ilişkin piyano eserlerinin de çeşitlilik gösteren bir biçimde çoğalmasını sağlamıştır (Bulut; 2008: 3). Böylelikle Türk bestecileri, geleneksel Türk müziğinin, kendine özgü dizi, ritim ve ezgisel yapısını, büyük bir titizlikle işleyerek ortaya koydukları eserlerle piyano edebiyatına birbirinden farklı renkler sunmuşlardır.

Sun’a göre (1998: 4), “bu tür yapıtlar, geleneksel Türk müziği değerlerinden kaynaklanan, uluslararası müzik birikiminden yararlanan, her bestecinin kendi anlayışını yansıtan, çağdaş Türk müziği yapıtlarıdır… Bununla birlikte, bu tür müziklerde, çağdaş bir anlayışla, geleneksel Türk müziğinin ölçülerinden, biçimlerinden, makam dizilerinden de yararlanılmış; ortaya, geleneksel olmayan, yeni Türk müziği ürünleri çıkmıştır.”

Bu karakteristik renkler bir yandan piyano tekniğini geliştirirken diğer yandan da içerdiği kültürel öğeler kapsamında müziksel ifade becerisinin geliştirilmesini sağlamaktadır.

Bu nedenle piyano eğitiminde Türk piyano eserlerinin kullanılmasının;

1. Türk müziği ritmik yapının kavranması ve icrası,2. Tampere sisteme uyarlanmış Türk müziği makam dizilerinin tanınması ve icrası, 3. Bu makam dizilerinin çokseslilik bakımından işlenişinin tanınması ve icrası bakımından önem taşıdığı

düşünülmektedir.

Araştırmada bu önem doğrultusunda problem cümlesi şu şekilde oluşturulmuştur:

Problem Cümlesi

Piyano eğitiminde kullanılan Türk piyano eserlerinde yer alan eğitimsel özellikler nelerdir?

Alt Problemler

1. Türk piyano eserlerinde kullanılan ölçü göstergeleri hangileridir?2. Türk piyano eserleri hangi makamsal dizilerle yazılmıştır?

111

5 . oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

3. Türk piyano eserleri hangi temel piyano çalma tekniklerini içermektedir?4. Türk piyano eserlerinde yer alan edisyon ögeleri nelerdir?

Amaç

Bu çalışma Türk piyano eserlerinin eğitsel açıdan incelenerek, piyano eğitimine olan katkılarını bilişsel ve devinişsel açılardan ortaya konmayı amaçlamaktadır.

YÖNTEM

Bu araştırma betimsel türdedir. Örnekleme alınan eserlerin, belirlenen alt problemler doğrultusunda içerik analizi yapılarak veriler elde edilmiştir. Veriler frekans (f) ve yüzde (%) oranları belirtilerek tablolaştırılmıştır. Bu bulgulardan hareketle ilgili yorumlar yapılmıştır.

Araştırmanın evrenini piyano eğitiminde kullanılan Türk piyano eserleri oluşturmaktadır. Örneklem grubu olarak piyano eğitiminde sıklıkla kullanılan 16 Türk piyano eseri (kitabı) ilgili alan yazın taranarak ve uzman görüşü alınarak belirlenmiştir.

Örneklem gurubunu oluşturan eserler:

Duyuşlar (Ulvi Cemal ERKİN), Çocuk Parçaları (İlhan BARAN), Siyah ve Beyaz (İlhan BARAN), Yurt Renkleri 1 (Muammer SUN), Yurt Renkleri 2 (Muammer SUN), Yurt Renkleri 3 (Muammer SUN), Yurt Renkleri 4 (Muammer SUN), Gençler İçin I (İstemihan TAVİLOĞLU), Gençler İçin II (İstemihan TAVİLOĞLU), Piyano İçin On Parça (Necdet LEVENT), Piyanoda İlk Adımlar (Ertuğrul BAYRAKTAR), Türkünün Rengi (Erdal TUĞCULAR), Küçük Albüm (Ali KÜÇÜK), Piyano İçin Küçük Albüm (Aytekin ALBUZ), Günlerde Makamlar (Enver TUFAN), Özgün Makamsal Parçalar (Mehmet Serkan UMUZDAŞ).

Örneklem grubunu oluşturan bu eserler;

1. Ölçü göstergesi2. Dizi (Makamsal Dizi/Tonal Dizi/Diğer) 3. Temel piyano çalma teknikleri (Dizi, Akor, Arpej)4. Edisyon ögeleri (Parmak numarası, gürlük terimleri, tempo göstergesi, artikülasyon işaretleri)

boyutlarında ele alınmış ve incelenmiştir.

BULGULAR ve YORUM

Tablo 1’de Ulvi Cemal ERKİN’in Duyuşlar adlı eserinde 3 parçada basit ölçü, 1 parçada bileşik ölçü, 1 parçada aksak ölçü, 5 parçada karma ölçü ve 1 parçada serbest ölçü kullanıldığı; İlhan BARAN’ın Çocuk Parçaları adlı eserinde 2 parçada basit ölçü, 2 parçada bileşik ölçü, 2 parçada aksak ölçü, 3 parçada karma ölçü kullanıldığı; İlhan BARAN’ın Siyah ve Beyaz adlı eserinde 5 parçada basit ölçü, 3 parçada bileşik ölçü, 3 parçada aksak ölçü, 2 parçada serbest ölçü kullanıldığı; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 1 adlı eserinde 2 parçada basit ölçü, 3 parçada bileşik ölçü, 3 parçada karma ölçü kullanıldığı; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 2 adlı eserinde 1 parçada bileşik ölçü, 2 parçada karma ölçü kullanıldığı; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 3 adlı eserinde 4 parçada basit ölçü, 1 parçada bileşik ölçü, 1 parçada aksak ölçü, 3 parçada karma ölçü kullanıldığı; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 4 adlı eserinde 5 parçada basit ölçü, 2 parçada aksak ölçü, 3 parçada karma ölçü kullanıldığı; İstemihan TAVİLOĞLU’nun Gençler İçin I adlı eserinde 3 parçada basit ölçü, 1 parçada bileşik ölçü, 6 parçada aksak ölçü kullanıldığı; İstemihan TAVİLOĞLU’nun Gençler İçin II adlı eserinde 2 parçada basit ölçü, 1 parçada bileşik ölçü, 4 parçada aksak ölçü, 3 parçada karma ölçü kullanıldığı; Necdet LEVENT’in Piyano İçin On Parça adlı eserinde 6 parçada basit ölçü, 3 parçada bileşik ölçü, 1 parçada karma ölçü kullanıldığı; Ertuğrul BAYRAKTAR’ın Piyanoda İlk Adımlar adlı eserinde 7 parçada basit ölçü, 1 parçada bileşik ölçü, 1 parçada karma ölçü kullanıldığı; Erdal TUĞCULAR’ın Türkünün Rengi adlı eserinde 5 parçada basit ölçü, 11 parçada bileşik ölçü, 4 parçada aksak ölçü, 3 parçada karma ölçü kullanıldığı; Ali KÜÇÜK’ün Küçük Albüm adlı eserinde 8 parçada basit ölçü, 3 parçada bileşik ölçü, 4 parçada aksak ölçü, 1 parçada karma ölçü kullanıldığı; Aytekin ALBUZ’un Piyano İçin Küçük Albüm adlı eserinde 1 parçada basit ölçü, 3 parçada bileşik ölçü, 6 parçada karma ölçü

112

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tabl

o 1:

Tür

k Pi

yano

Ese

rler

inde

Yer

Ver

ilen

Ölç

ü G

öste

rgel

eri D

ağılı

mı T

ablo

su

Basi

t Ölç

üler

Bile

şik

Ölç

üler

Aks

ak Ö

lçül

er Ö

lçül

erSı

ra

Eser

ler

2/4

2/2

3/8

3/4

4/8

4/4

6/8

6/4

12/8

5/8

7/16

7/8

9/8

9/4

10/8

Kar

ma*

Serb

est*

*To

plam

Pa

rça

Sayı

1D

uyuş

lar (

Ulv

i Cem

al E

RKİN

)3

--

-1

--

--

--

-1

--

51

11

ocuk

Par

çala

rı (İ

lhan

BA

RAN

)-

2-

--

1-

-1

--

-2

--

3-

9

3Si

yah

ve B

eyaz

(İlh

an B

ARA

N)

31

1-

12

--

-1

1-

1-

--

213

4Yu

rt R

enkl

eri 1

(Mua

mm

er S

UN

)1

1-

--

21

--

--

--

--

3-

8

5Yu

rt R

enkl

eri 2

(Mua

mm

er S

UN

)-

--

--

-1

--

--

--

--

2-

3

6Yu

rt R

enkl

eri 3

(Mua

mm

er S

UN

)3

--

1-

-1

--

--

-1

--

3-

9

7Yu

rt R

enkl

eri 4

(Mua

mm

er S

UN

)2

--

3-

--

--

--

-2

--

3-

10

8G

ençl

er İç

in I

İste

mih

an T

AVİL

LU3

--

--

--

-1

--

-3

12

--

10

9G

ençl

er İç

in II

(İst

emih

an T

AVİL

LU)

11

--

-1

--

-2

1-

1-

-3

-10

10Pi

yano

İçin

On

Parç

a (N

ecde

t LEV

ENT)

3-

-3

-1

11

--

--

--

-1

-10

11Pi

yano

da İl

k A

dım

lar (

Ertu

ğrul

BAY

RAK

TAR)

23

-2

-1

--

--

--

--

-1

-9

12Tü

rkün

ün R

engi

(Erd

al T

CU

LAR)

41

--

-10

--

11

-1

2-

-3

-23

13Kü

çük

Alb

üm (A

li K

ÜÇ

ÜK

)8

--

--

3-

--

3-

--

1-

1-

16

14Pi

yano

İçin

Küç

ük A

lbüm

(Ayt

ekin

ALB

UZ)

--

-1

-3

--

--

--

--

-6

-10

15G

ünle

rde

Mak

amla

r (En

ver T

UFA

N)

2-

--

-3

1-

-1

--

--

--

-7

16Ö

zgün

Mak

amsa

l Par

çalar

(Meh

met

Ser

kan

UM

UZD

AŞ)

2-

-1

-4

1-

-1

-1

--

--

-10

TOPL

AM

379

111

231

61

39

22

132

234

316

8

Topl

am (f

) Top

lam

(%)

Topl

am (f

) Top

lam

(%)

Topl

am (f

) Top

lam

(%)

(f)

(%)

(f)

(%)

(f)

(%)

58 3

4,5

43 2

5,5

30 1

7,8

3420

,23

1,7

168

100

*Kar

ma:

Ese

rlerd

e ka

rşıla

şılan

bas

it, b

ileşik

ve

aksa

k öl

çü g

öste

rgel

eri.

**Se

rbes

t: Ö

lçü

göst

erge

siz v

eya

ölçü

çizg

isiz y

apıd

aki e

serle

r.

113

5 . oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

kullanıldığı; Enver TUFAN’ın Günlerde Makamlar adlı eserinde 2 parçada basit ölçü, 4 parçada bileşik ölçü, 1 parçada aksak ölçü kullanıldığı; Mehmet Serkan UMUZDAŞ’ın Özgün Makamsal Parçalar adlı eserinde 3 parçada basit ölçü, 5 parçada bileşik ölçü, 2 parçada aksak ölçü kullanıldığı görülmektedir.

Bunun yanında, incelenen parçalarda en fazla basit ölçü (%34,5) sonra bileşik ölçü (%25,5) daha sonra karma ölçü (%20,2) ve en son olarak da sırasıyla aksak ölçü (%17,8) ve serbest ölçü (%1,7) kullanıldığı gözlenmiştir.

Bu bulgulardan hareketle piyano için, basit ölçü, bileşik ölçü, aksak ölçü, serbest ölçü ve karma ölçü türlerinin tamamında parçaların yazıldığı söylenebilir. Basit ve bileşik ölçülerle yazılan parçaların, aksak ölçülerde yazılan parçalara oranla fazla olduğu görülmektedir. Aksak ölçülerin, Türk müziğinin karakteristik yapısını ortaya koyan önemli bir ritmik unsur olduğu göz önüne alındığında, aksak ölçülerle yazılan parçaların Türk piyano müziği repertuvarındaki zenginliği ve çeşitliliğinin, piyano eğitimi alan öğrencilerin Türk müziğinin ritmik yapısını kavramaları ve bu yapıya uygun icralarını geliştirmelerine olanak sağlayacağı düşünülmektedir.

Tablo 2.’de Ulvi Cemal ERKİN’in Duyuşlar adlı eserinde 7 parçanın Hüseyni dizisi, 2 parçanın Kürdi dizisi, 2 parçanın “Diğer” yapıdaki dizilerle yazıldığı; İlhan BARAN’ın Çocuk Parçaları adlı eserinde 6 parçanın Hüseyni dizisi, 2 parçanın Kürdi dizisi, 1 parçanın Rast dizisi ile yazıldığı; İlhan BARAN’ın Siyah ve Beyaz adlı eserinde 13 parçanın Hüseyni dizisi ile yazıldığı; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 1 adlı eserinde 7 parçanın Hüseyni dizisi, 1 parçanın Kürdi dizisi ile yazıldığı; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 2 adlı eserinde 1 parçanın Hüseyni dizisi, 2 parçanın “Diğer” yapıdaki dizilerle yazıldığı; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 3 adlı eserinde 3 parçanın Hüseyni dizisi, 1 parçanın Karcığar dizisi, 2 parçanın Segâh dizisi, 3 parçanın “Diğer” yapıdaki dizilerle yazıldığı; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 4 adlı eserinde 2 parçanın Hüseyni dizisi, 2 parçanın Hicaz dizisi, 1 parçanın Karcığar dizisi, 1 parçanın Hüzzam dizisi, 2 parçanın Rast dizisi, 2 parçanın “Diğer” yapıdaki dizilerle yazıldığı; İstemihan TAVİLOĞLU’nun Gençler İçin I adlı eserinde 8 parçanın Hüseyni dizisi, 2 parçanın Çargâh dizisi ile yazıldığı; İstemihan TAVİLOĞLU’nun Gençler İçin II adlı eserinde 6 parçanın Hüseyni dizisi, 2 parçanın Kürdi dizisi, 2 parçanın Sabâ dizisi ile yazıldığı; Necdet LEVENT’in Piyano İçin On Parça adlı eserinde 6 parçanın Hüseyni dizisi, 1 parçanın Hicaz dizisi, 2 parçanın Kürdi dizisi, 1 parçanın Rast dizisi ile yazıldığı; Ertuğrul BAYRAKTAR’ın Piyanoda İlk Adımlar adlı eserinde 6 parçanın Hüseyni dizisi, 1 parçanın Karcığar dizisi, 1 parçanın Kürdi dizisi, 1 parçanın “Diğer” yapıdaki dizilerle yazıldığı; Erdal TUĞCULAR’ın Türkünün Rengi adlı eserinde 8 parçanın Hüseyni dizisi, 4 parçanın Hicaz dizisi, 1 parçanın Karcığar dizisi, 2 parçanın Kürdi dizisi, 1 parçanın Zirgüleli Hicaz dizisi, 1 parçanın Sabâ dizisi, 2 parçanın Segâh dizisi, 1 parçanın Çargâh dizisi, 1 parçanın Nikriz dizisi, 2 parçanın “Diğer” yapıdaki dizilerle yazıldığı; Ali KÜÇÜK’ün Küçük Albüm adlı eserinde 13 parçanın Hüseyni dizisi, 1 parçanın Kürdi dizisi, 2 parçanın Nikriz dizisi ile yazıldığı; Aytekin ALBUZ’un Piyano İçin Küçük Albüm adlı eserinde 1 parçanın Hüseyni dizisi, 1 parçanın Kürdi dizisi, 8 parçanın “Diğer” yapıdaki dizilerle yazıldığı; Enver TUFAN’ın Günlerde Makamlar adlı eserinde 1 parçanın Hüseyni dizisi, 2 parçanın Hicaz dizisi, 1 parçanın Zirgüleli Hicaz dizisi, 1 parçanın Segâh dizisi, 1 parçanın Hüzzam dizisi, 1 parçanın Suzinak dizisi ile yazıldığı; Mehmet Serkan UMUZDAŞ’ın Özgün Makamsal Parçalar adlı eserinde 2 parçanın Hüseyni dizisi, 1 parçanın Hicaz dizisi, 1 parçanın Karcığar dizisi, 1 parçanın Kürdi dizisi, 1 parçanın Segâh dizisi, 1 parçanın Suzinak dizisi, 3 parçanın Nikriz dizisi ile yazıldığı görülmektedir.

Bunun yanında, incelenen parçalarda en fazla Hüseyni dizisi (%53,6) sonra sırasıyla “diğer diziler” (%12), Kürdi dizisi (%9), Hicaz dizisi (%6), Segâh dizisi ve Nikriz dizisi (%3,6), Karcığar dizisi (%3), Rast dizisi (%2,4), Sabâ dizisi ve Çargâh dizisi (%1,8), Zirgüleli Hicaz dizisi, Hüzzam dizisi ve Suzinak dizisi (%1,2) kullanıldığı gözlenmiştir.

Bu bulgulardan hareketle Türk piyano müziği repertuvarında tampere sistemde birbirinden farklılık gösteren birçok makam dizisinin kullanıldığı söylenebilir. Belirgin bir farklılıkla Türk piyano parçalarında en çok Hüseyni dizisinin kullanıldığı bunu Kürdi dizisi ve Hicaz dizisinin izlediği görülmektedir. Ayrıca “Diğer” boyutta ele alınarak incelenen Özel Dörtlü-Beşliler, Tonal yapı ve Karma özellik (yapısında

114

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tabl

o 2:

Tür

k Pi

yano

Ese

rler

inde

Kul

lanı

lan

Diz

i (M

akam

sal D

izi/T

onal

Diz

i/Diğ

er) D

ağılı

mı T

ablo

su

Diz

iler

Sıra

Eser

ler

Hüs

eyni

Hic

azK

arcı

ğar

Kür

diZi

rgül

eli

Hic

azSa

baSe

gah

Çar

gah

Hüz

zam

Suzi

nak

Nik

riz

Ras

tD

iğer

*To

plam

Pa

rça

Sayı

1D

uyuş

lar (

Ulv

i Cem

al E

RKİN

)7

--

2-

--

--

--

-2

11

ocuk

Par

çala

rı (İ

lhan

BA

RAN

)6

--

2-

--

--

--

1-

9

3Si

yah

ve B

eyaz

(İlh

an B

ARA

N)

13-

--

--

--

--

--

-13

4Yu

rt R

enkl

eri 1

(Mua

mm

er S

UN

)7

--

1-

--

--

--

--

8

5Yu

rt R

enkl

eri 2

(Mua

mm

er S

UN

)1

--

--

--

--

--

-2

3

6Yu

rt R

enkl

eri 3

(Mua

mm

er S

UN

)3

-1

--

-2

--

--

-3

9

7Yu

rt R

enkl

eri 4

(Mua

mm

er S

UN

)2

21

--

--

-1

--

22

10

8G

ençl

er İç

in -

I (İs

tem

ihan

TAV

İLO

ĞLU

)8

--

--

--

2-

--

--

10

9G

ençl

er İç

in -

II (İ

stem

ihan

TAV

İLO

ĞLU

)6

--

2-

2-

--

--

--

10

10Pi

yano

İçin

On

Parç

a (N

ecde

t LEV

ENT)

61

-2

--

--

--

-1

-10

11Pi

yano

da İl

k A

dım

lar (

Ertu

ğrul

BAY

RAK

TAR)

6-

11

--

--

--

--

19

12Tü

rkün

ün R

engi

(Erd

al T

CU

LAR)

84

12

11

21

--

1-

223

13Kü

çük

Alb

üm (A

li K

ÜÇ

ÜK

)13

--

1-

--

--

-2

--

16

14Pi

yano

İçin

Küç

ük A

lbüm

(Ayt

ekin

ALB

UZ)

1-

-1

--

--

--

-8

10

15G

ünle

rde

Mak

amla

r (En

ver T

UFA

N)

12

--

1-

1-

11

--

-7

16Ö

zgün

Mak

amsa

l Par

çala

r(M

ehm

et S

erka

n U

MU

ZDA

Ş)2

11

1-

-1

--

13

--

10

TOPL

AM

(f)

9010

515

23

63

22

64

2016

8

TOPL

AM

(%)

53,6

63

91,

21,

83,

61,

81,

21,

23,

62,

412

100

* Öze

l Dör

tlü-B

eşlil

er, T

onal

yap

ı ve

Kar

ma

özel

lik (y

apısı

nda

bird

en ço

k m

akam

diz

isi, g

eçki

ve

çeşn

i öze

lliği

gös

tere

n) g

öste

ren

dizi

ler.

115

5 . oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

birden çok makam dizisi, geçki ve çeşni özelliği gösteren) gösteren dizilerin de sayıca fazlalığı da dikkat çekmektedir.

Bu durum; (tampere sistemde yazılmış) müziğimizle ilgili melodik ve armonik bütün sorunların Hüseyni makamı dizisi kullanılarak çözüleceği, diğer makam dizilerinin kendisinde türeyebileceği ayrıca geleneksel Türk müziğindeki çoğu eserin bu diziyle oluşması (İlerici, 1981:1) nedeniyle / görüşlerinden hareketle Türk piyano müziği repertuvarındaki eserlerin Hüseyni makamı dizisiyle yazılmış olabileceği şeklinde yorumlanabilir.

Türk müziğinin karakteristik ezgisel yapısının oluşumunda önemli bir rolü olan diğer bir çok makam dizilerinin önemi göz önüne alındığında, bu dizilerle yazılan parçaların Türk piyano müziği repertuvarındaki zenginlik ve çeşitliliği piyano eğitimi alan öğrencilerin Türk müziğinin ezgisel yapısını kavramaları ve bu yapıya uygun icralarını geliştirmelerine olanak sağlayacağı düşünülmektedir.

Tablo 3.’de Ulvi Cemal ERKİN’in Duyuşlar adlı eserinde 1 parçanın dizi, 6 parçanın dizi-akor, 2 parçanın dizi-arpej, 2 parçanın dizi-akor-arpej tekniği içerdiği; İlhan BARAN’ın Çocuk Parçaları adlı eserinde 4 parçanın dizi, 4 parçanın dizi-akor, 1 parçanın dizi-akor-arpej tekniği içerdiği; İlhan BARAN’ın Siyah ve Beyaz adlı eserinde 9 parçanın dizi-akor, 1 parçanın dizi-arpej, 3 parçanın dizi-akor-arpej tekniği içerdiği; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 1 adlı eserinde 1 parçanın dizi-akor, 1 parçanın dizi-arpej, 6 parçanın dizi-akor-arpej tekniği içerdiği; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 2 adlı eserinde 1 parçanın dizi-akor, 2 parçanın dizi-akor-arpej tekniği içerdiği; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 3 adlı eserinde 4 parçanın dizi, 3 parçanın dizi-akor, 1 parçanın dizi-arpej, 1 parçanın dizi-akor-arpej tekniği içerdiği; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 4 adlı eserinde 1 parçanın dizi, 7 parçanın dizi-akor, 2 parçanın dizi-akor-arpej tekniği içerdiği; İstemihan TAVİLOĞLU’nun Gençler İçin I adlı eserinde 2 parçanın dizi, 3 parçanın dizi-akor, 2 parçanın dizi-arpej, 3 parçanın dizi-akor-arpej tekniği içerdiği; İstemihan TAVİLOĞLU’nun Gençler İçin II adlı eserinde 4 parçanın dizi, 2 parçanın dizi-akor, 2 parçanın dizi-arpej, 2 parçanın dizi-akor-arpej tekniği içerdiği; Necdet LEVENT’in Piyano İçin On Parça adlı eserinde 3 parçanın dizi, 6 parçanın dizi-akor, 1 parçanın dizi-arpej; Ertuğrul BAYRAKTAR’ın Piyanoda İlk Adımlar adlı eserinde 8 parçanın dizi, 1 parçanın dizi-akor; Erdal TUĞCULAR’ın Türkünün Rengi adlı eserinde 4 parçanın dizi, 9 parçanın dizi-akor, 2 parçanın dizi-arpej, 8 parçanın dizi-akor-arpej tekniği içerdiği; Ali KÜÇÜK’ün Küçük Albüm adlı eserinde 4 parçanın dizi, 12 parçanın dizi-akor; Aytekin ALBUZ’un Piyano İçin Küçük Albüm adlı eserinde 5 parçanın dizi-akor, 5 parçanın dizi-akor-arpej tekniği içerdiği; Enver TUFAN’ın Günlerde Makamlar adlı eserinde 1 parçanın dizi, 2 parçanın dizi-akor, 1 parçanın dizi-arpej, 3 parçanın dizi-akor-arpej tekniği içerdiği; Mehmet Serkan UMUZDAŞ’ın Özgün Makamsal Parçalar adlı eserinde 1 parçanın dizi, 5 parçanın dizi - akor, 1 parçanın dizi - arpej, 3 parçanın dizi - akor-arpej tekniği içerdiği görülmektedir. Bunun yanında, incelenen parçalarda en fazla dizi - akor tekniğinin (%45,2) sonra dizi – akor - arpej tekniğinin (%24,4) daha sonra sırasıyla dizi tekniği (%22) ve dizi - arpej tekniğinin (%8,3) kullanıldığı gözlenmiştir.

Bu bulgulardan hareketle Türk piyano müziği repertuvarında tampere sistemde yazılan eserlerde temel piyano tekniklerinin tamamının kullanıldığı ancak arpej tekniğinin diğer tekniğinin diğer tekniklere oranla az gözlendiği söylenebilir. Bu durumda piyano eğitiminde, Türk piyano eserlerinin Türk müziği dizi, akor ve arpej çalma tekniklerini kavramadaki yeri ve önemi çerçevesinde, arpej tekniği içeren eserlerin sayıca fazlalığının, Türk piyano eserlerindeki arpej tekniği davranışının kazandırılmasına yönelik olumlu katkı sağlayacağı yorumu yapılabilir.

116

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tabl

o 3:

Tür

k Pi

yano

Ese

rler

inde

Kul

lanı

lan

Tem

el P

iyan

o Ç

alm

a Te

knik

leri

Dağ

ılım

ı Tab

losu

Ölç

ütle

r S

ıra

Es

erle

rD

izi

Diz

i – A

kor

Diz

i – A

rpej

Diz

i-Ako

r-A

rpej

Topl

am P

arça

Sa

yısı

1D

uyuş

lar (

Ulv

i Cem

al E

RKİN

)1

62

211

ocuk

Par

çala

rı (İ

lhan

BA

RAN

)4

4-

19

3Si

yah

ve B

eyaz

(İlh

an B

ARA

N)

-9

13

13

4Yu

rt R

enkl

eri 1

(Mua

mm

er S

UN

)-

11

68

5Yu

rt R

enkl

eri 2

(Mua

mm

er S

UN

)-

1-

23

6Yu

rt R

enkl

eri 3

(Mua

mm

er S

UN

)4

31

19

7Yu

rt R

enkl

eri 4

(Mua

mm

er S

UN

)1

7-

210

8G

ençl

er İç

in -

I (İs

tem

ihan

TAV

İLO

ĞLU

)2

32

310

9G

ençl

er İç

in -

II (İ

stem

ihan

TAV

İLO

ĞLU

)4

22

210

10Pi

yano

İçin

On

Parç

a (N

ecde

t LEV

ENT)

36

1-

10

11Pi

yano

da İl

k A

dım

lar (

Ertu

ğrul

BAY

RAK

TAR)

81

--

9

12Tü

rkün

ün R

engi

(Erd

al T

CU

LAR)

49

28

23

13Kü

çük

Alb

üm (A

li K

ÜÇ

ÜK

)4

12-

-16

14Pi

yano

İçin

Küç

ük A

lbüm

(Ayt

ekin

ALB

UZ)

-5

-5

10

15G

ünle

rde

Mak

amla

r (En

ver T

UFA

N)

12

13

7

16Ö

zgün

Mak

amsa

l Par

çala

r(M

ehm

et S

erka

n U

MU

ZDA

Ş)1

51

310

TOPL

AM

(f)

3776

1441

168

TOPL

AM

(%)

2245

,28,

324

,410

0

117

5 . oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tabl

o 4:

Tür

k Pi

yano

Ese

rler

inde

Kul

lanı

lan

Parm

ak N

umar

ası,

Gür

lük

Teri

mle

ri, T

empo

Gös

terg

esi,

Art

ikül

asyo

n İş

aret

leri

Dağ

ılım

ı Tab

losu

Ölç

ütle

r

Sıra

E

serl

er

Artikülasyon işaretleri

Gürlük terimleri Artikülasyon işaretleri

Tempo göstergesi Artikülasyon işaretleri

Parmak numarasıGürlük terimleri Artikülasyon işaretleri

Parmak numarasıTempo göstergesi Artikülasyon işaretleri

Gürlük terimleriTempo göstergesi Artikülasyon işaretleri

Parmak numarasıGürlük terimleriTempo göstergesi Artikülasyon işaretleri

Toplam Parça Sayısı

1D

uyuş

lar (

Ulv

i Cem

al E

RKİN

)-

1-

--

10-

11

ocuk

Par

çala

rı (İ

lhan

BA

RAN

)-

--

--

9-

9

3Si

yah

ve B

eyaz

(İlh

an B

ARA

N)

--

--

-13

-13

4Yu

rt R

enkl

eri 1

(Mua

mm

er S

UN

)-

--

--

8-

8

5Yu

rt R

enkl

eri 2

(Mua

mm

er S

UN

)-

--

--

3-

3

6Yu

rt R

enkl

eri 3

(Mua

mm

er S

UN

)-

--

--

9-

9

7Yu

rt R

enkl

eri 4

(Mua

mm

er S

UN

)-

--

--

91

10

8G

ençl

er İç

in -

I (İs

tem

ihan

TAV

İLO

ĞLU

)1

-6

--

3-

10

9G

ençl

er İç

in -

II (İ

stem

ihan

TAV

İLO

ĞLU

)-

16

--

3-

10

10Pi

yano

İçin

On

Parç

a (N

ecde

t LEV

ENT)

--

--

-10

-10

11Pi

yano

da İl

k A

dım

lar (

Ertu

ğrul

BAY

RAK

TAR)

--

--

--

99

12Tü

rkün

ün R

engi

(Erd

al T

CU

LAR)

--

--

11

2123

13Kü

çük

Alb

üm (A

li K

ÜÇ

ÜK

)-

--

41

-11

16

14Pi

yano

İçin

Küç

ük A

lbüm

(Ayt

ekin

ALB

UZ)

--

--

-10

-10

15G

ünle

rde

Mak

amla

r (En

ver T

UFA

N)

--

--

--

77

16Ö

zgün

Mak

amsa

l Par

çala

r (M

ehm

et S

erka

n U

MU

ZDA

Ş)-

--

--

-10

10

TOPL

AM

(f)

12

124

288

5916

8

TOPL

AM

(%)

0,6

1,2

7,14

2,3

1,2

52,4

35,1

100

118

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 4.’te Ulvi Cemal ERKİN’in Duyuşlar adlı eserinde 1 parçada gürlük terimleri-artikülasyon işaretlerinin, 10 parçada gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; İlhan BARAN’ın Çocuk Parçaları adlı eserinde 9 parçada gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; İlhan BARAN’ın Siyah ve Beyaz adlı eserinde 13 parçada gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 1 adlı eserinde 8 parçada gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 2 adlı eserinde 3 parçada gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 3 adlı eserinde 9 parçada gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; Muammer SUN’un Yurt Renkleri 4 adlı eserinde 9 parçada gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin, 1 parçada parmak numarası-gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; İstemihan TAVİLOĞLU’nun Gençler İçin I adlı eserinde 1 parçada artikülasyon işaretlerinin, 6 parçada tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin, 3 parçada gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; İstemihan TAVİLOĞLU’nun Gençler İçin II adlı eserinde 1 parçada gürlük terimleri -artikülasyon işaretlerinin, 6 parçada tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin, 3 parçada gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; Necdet LEVENT’in Piyano İçin On Parça adlı eserinde 10 parçada gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; Ertuğrul BAYRAKTAR’ın Piyanoda İlk Adımlar adlı eserinde 9 parçada parmak numarası-gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; Erdal TUĞCULAR’ın Türkünün Rengi adlı eserinde 1 parçada parmak numarası-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin, 1 parçada gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin, 21 parçada parmak numarası-gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; Ali KÜÇÜK’ün Küçük Albüm adlı eserinde 4 parçada parmak numarası-gürlük terimleri-artikülasyon işaretlerinin, 1 parçada parmak numarası-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin, 11 parçada parmak numarası-gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; Aytekin ALBUZ’un Piyano İçin Küçük Albüm adlı eserinde 10 parçada gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; Enver TUFAN’ın Günlerde Makamlar adlı eserinde 7 parçada parmak numarası-gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; Mehmet Serkan UMUZDAŞ’ın Özgün Makamsal Parçalar adlı eserinde 10 parçada parmak numarası-gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin yer aldığı; görülmektedir.

Bunun yanında, incelenen parçalarda en fazla gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin (%52,4), sonra parmak numarası-gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin (%35,1), daha sonra sırasıyla tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin (%7,14), parmak numarası-gürlük terimleri-artikülasyon işaretlerinin (%2,3), gürlük terimleri-artikülasyon işaretlerinin (%1,2) ve parmak numarası-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin (%1,2), artikülasyon işaretlerinin (%0,6) kullanıldığı gözlenmiştir.

Bu bulgulardan hareketle Türk piyano müziği repertuvarında tampere sistemde yazılan eserlerde gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin edisyonlarda yer almasının piyano eğitiminde müziksel ifade ve yorumlama kavranması ve böylelikle niteliğinin artması açısından olumlu katkı sağlayacağı söylenebilir. Bunun yanında edisyonlarda parmak numaralarının kullanılmasının düşük oranda olması, Türk piyano eserlerinin deşifresi ve çalışılması aşamasında teknik açıdan doğru icraya yönelik güçlüklerin ortaya çıkmasına sebebiyet vereceği şeklinde yorumlanabilir.

SONUÇLAR ve ÖNERİLER

Sonuçlar

1. Parçalarda en fazla basit ölçü (%34,5) sonra bileşik ölçü (%25,5) daha sonra karma ölçü (%20,2) ve en son olarak da sırasıyla aksak ölçü (%17,8) ve serbest ölçü (%1,7) kullanıldığı gözlenmiştir.

2. Parçalarda en fazla Hüseyni dizisi (%53,6) sonra sırasıyla “diğer diziler” (%12), Kürdi dizisi (%9), Hicaz dizisi (%6), Segâh dizisi ve Nikriz dizisi (%3,6), Karcığar dizisi (%3), Rast dizisi (%2,4), Sabâ dizisi ve Çargâh dizisi (%1,8), Zirgüleli Hicaz dizisi, Hüzzam dizisi ve Suzinak dizisi (%1,2) kullanıldığı,

3. Parçalarda en fazla dizi-akor tekniğinin (%45,2) sonra dizi-akor-arpej tekniğinin (%24,4) daha sonra sırasıyla dizi tekniği (%22) ve dizi-arpej tekniğinin (%8,3) kullanıldığı,

119

5 . oturum / 5. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

4. Parçalarda en fazla gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin (%52,4), sonra parmak numarası-gürlük terimleri-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin (%35,1), daha sonra sırasıyla tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin (%7,14), parmak numarası-gürlük terimleri-artikülasyon işaretlerinin (%2,3), gürlük terimleri-artikülasyon işaretlerinin (%1,2) ve parmak numarası-tempo göstergesi-artikülasyon işaretlerinin (%1,2), artikülasyon işaretlerinin (%0,6) kullanıldığı sonuçlarına ulaşılmıştır.

Öneriler

Piyano eğitiminde kullanılmak üzere;

1. Aksak ölçülerle bestelenen Türk piyano parçalarının artırılarak repertuvar zenginliği ve çeşitliliğinin sağlanması,

2. Tampere sisteme uyarlanmış farklı makam dizilerini içeren parçaların artırılarak repertuvar zenginliği ve çeşitliliğinin sağlanması,

3. Türk müziği dizi, akor ve arpej çalma tekniklerini kavrama çerçevesinde arpej tekniği içeren eserlerin artırılması,

4. “İyi bir yorum tekniği kazanmak için belirlenen uygun parmak numaralarını kullanmak şarttır Ercan (2008: 46)”. Bu sebeple, teknik açıdan güçlüklerin yaşanmaması için Türk piyano eserlerinin edisyonlarında parmak numaralarına yer verilmesi önerilmektedir.

KAYNAKÇA

İlerici, K. (1981). Bestecilik Bakımından Türk Müziği ve Armonisi, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul-Türkiye, Ertem, Ş. (2011). “Orta Düzey Piyano Eğitimi İçin Repertuvar Seçme İlkeleri”, Kastamonu Eğitim Dergisi, Cilt:19, No:2,

645-652, Kastamonu Üniversitesi, Kastamonu-Türkiye, Bulut, F. (2008). “Piyano Eğitiminde Geleneksel Türk Halk Müziği kaynaklı Eserlerin Seslendirilmesine Yönelik

Oluşturulan Bir “Çoklu Analiz Modeli” ve Bu Modelin Öğrenci Başarısı Üzerine Etkileri”, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Güzel Sanatlar Eğitimi Anabilim Dalı Müzik Öğretmenliği Bilim Dalı, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara-Türkiye

Pamir, L; Çağdaş Piyano Eğitimi, Beyaz Köşk Yayınları, İstanbul-Türkiye, Tarihsiz.Kahramankaptan, Ş. (2008). “Piyano İçin Çocuk Parçaları”, Türk Çocuk Parçaları - Yeşim Gökalp - CD Kitapçığı, Ak

Müzik Yapım Org., Sun, M. (1998), Türk Müziği Makam Dizileri, Evrensel Müzikevi, Önder Matbaası, Ankara-Türkiye, Ercan, N. (2008), Piyano Eğitiminde İlke ve Yöntemler, Sözkesen Matbaası, Ankara-Türkiye

121

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

SINIF ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ 2. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN MÜZİK ÖĞRETİMİ DERSİNDEKİ ‘BLOK FLÜT ÇALMA’ UYGULAMASINA İLİŞKİN GÖRÜŞLERİ(ERCİYES ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖRNEĞİ)

2ND GRADE MUSIC CLASS STUDENTS’ VIEWSABOUT ‘PLAYING RECORDER’ IN THE DEPARTMENT OF PRIMARY SCHOOL TEACHERS (ERCIYES UNIVERSITY FACULTY OF EDUCATION)

Özet

Sınıf Öğretmenliği bölümlerinde, 2. sınıfta zorunlu olarak verilen müzik derslerine yönelik içeriği inceledi-ğimizde, konuların teori ve uygulama olmak üzere iki ana başlık altında ele alınabileceğini görüyoruz. Teori başlığı altında; temel müzik kuramlarına yönelik konular (nota isimleri, müzik tarihi, müzik türleri vb.), uygu-lama başlığı altında ise gerçekleştirilebilmesi için doğrudan müzik yeteneğine ihtiyaç duyulan uygulamalara yönelik konular (solfej okuma, dikte yapma, şarkı söyleme, çalgı (blokflüt) çalma vb.) yer almaktadır. ‘Müzik Öğretimi’ dersini alan öğrencilerin her yıl değişmesine rağmen, yürütülen derslerde, öğrencilerin özellikle sol-fej okuma, dikte yapma, şarkı söyleme ve çalgı (blokflüt) çalma uygulamalarında benzer tepkiler göstererek son derece kaygılı ve isteksiz olma durumları, bu alanda bazı problemlerin var olduğuna işaret etmektedir. Araştırmada;‘Müzik Öğretimi’ dersindeki ‘Blokflüt Çalma’ uygulamasına yönelik öğrenci görüşlerinin belir-lenerek, ortaya çıkan kaygı ve isteksizlik durumunun nedenlerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, sınıf öğretmenliği bölümü 2. sınıfta öğrenim gören toplamda 71 öğrenciye anket uygulanacak, elde edilen veriler ‘Müzik Öğretimi’ dersinin uygulama bölümünün işlevselliği ile ilişkilendirilerek önerilerde bulunulacaktır.

Anahtar Kelimeler: Sınıf öğretmenliği bölümü, Müzik öğretimi dersi, Çalgı eğitimi, Blokflüt eğitimi.

Abstract

When we examine the course contents of music class (compulsory) in the department of primary school teachers, we can see that topics can be grouped under two headings: Theory and Performance. Under the theory headline, there are basic information (name of the notes, history of music, types of music, etc.) about music. Under the performance headline, there are topics (solfeggio, dictation, singing and playing instruments (recorder) etc.) which require musical talent while performing. Despite students’ changes in 2nd music class every year, the students’ situations of being anxious and reluctant with similar negative response, especially on solfeggio, dictation, singing and playing instrument (recorder) applications indicates that there are some problems in this point. This research aims to determine the reasons of students’ situations of being anxious and reluctant on playing recorder applications. For this purpose, views will be taken by survey method from

Levent DEĞİRMENCİOĞLU*

* Yrd. Doç. Dr., Erciyes Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi Müzik Bölümü, Kayseri, [email protected]

122

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

1.1. İlköğretim Okullarında Müzik Eğitimi

Kırcıoğlu’nun Polat’tan (2005) aktardığına göre; İlköğretim kurumlarında müzik eğitimi, Milli Eğitim Bakanlığınca hazırlanan genel bir müzik eğitimi programıyla yürütülür. Herkes için gerekli ve zorunlu olan bu eğitimle, bireylerin ortak bir müzik kültürüne sahip olmaları amaçlanır (Kırcıoğlu, 2009: 5).

İlköğretim okulları için Milli Eğitim Bakanlığınca hazırlanan müzik dersi öğretim programında, ülkemizde yasayan belli baslı müzik türlerinin hepsine yer veren, milli birlik ve beraberliğimizi koruyan, pekiştiren ve geliştiren ortak temel müzik kültürü ve bunun gerektirdiği ortak bir müzik repertuarı kazanılması esas alınmıştır. M.E.B. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı 22.04.1994 gün ve 298 sayılı kararında belirtildiği üzere program, müzik dersinin, müziğin her boyutuyla ele alınıp gerçekleşmesini ve böylece çocuğun bilişsel, devinişsel, duyuşsal davranışlarıyla bir bütün olarak gelişmesini öngörmektedir. Tüm bu boyutları ile planlanacak bir okul müzik öğretimi; geliştirilmiş müzik öğretim programlarını, geliştirilmiş müzik öğretim araçlarını ve destekleyici ortamları, iyi yetişmiş müzik öğretmenlerini, uygulayıcı ve araştırıcı müzik uzmanları yetiştirecek yükseköğrenim kurumlarını gerekli kılmaktadır (Kartal ve Şahin, 2002: 106).

“İlköğretim kurumlarının yapısı ve ilköğretim çağı çocuğunun müziksel gelişimi birlikte göz önünde bulundurularak program, Birinci Devre (1.2.3. sınıf), İkinci Devre (4. 5. sınıf) ve Üçüncü Devre (6.7.8. sınıf) olmak üzere birbirini izleyen üç aşamadan oluşturulmuştur. Programda birinci devre müzik derslerinin sınıf öğretmenleri, 2. devre müzik derslerinin sınıf öğretmenleri veya müzik öğretmenleri, üçüncü devre müzik derslerinin ise müzik öğretmenlerince verilmesi esas alınmıştır” (Akkaş, 2005: 18).

1.2. Sınıf Öğretmenliği Bölümleri

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulusundan 1940’lı yıllara kadar yapılan ilkokul öğretmeni yetiştirmeye yönelik programlardan sonuç alınamaması, yeni programların geliştirilmesine sebep olmuştur. Sayıları 21 olan “Köy Enstitüleri” Türkiye’nin ilkokul öğretmeni ihtiyacını karşılamada önemli bir rol üstlenmiştir (Ercan, 2006: 6).

Köy enstitüleri 27.01.1954 tarihinde çıkarılan 6234 sayılı yasa ile kapatılmıştır (Öğretmen okulları ile birleştirilmiştir.). Bu arada müzik ağırlıklı sınıf öğretmeni yetiştirmek üzere ilköğretmen okulları içinde İstanbul’da ve Ankara’da açılan Müzik seminerleri, 1975’ten itibaren uygulamadan kaldırılmıştır. 1973’teçıkarılan 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu ile her kademedeki öğretmen adayının yüksek öğrenim görmesinin esas olduğu hükmü getirilmiştir. Bu dönemden sonra eski ilk öğretmen okullarının bir kısmı iki yıllık eğitim enstitülerine bazıları da dört yıllık öğretmen liselerine dönüştürülmüştür. İki yıllık Eğitim enstitülerinde 1. sınıfın 1. ve 2. yarıyıllarında ve 2. sınıfın ilk yarıyılında haftada ikişer saat müzik dersi yapılmıştır. 1982’den itibaren üniversitelere bağlanan bu kurumlar önce iki yıllık Eğitim Yüksek okullarına daha sonra Eğitim fakültelerine bağlı dört yıllık Sınıf Öğretmenliği bölümlerine dönüştürülmüştür. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 01.06.2000 gün ve 340 sayılı Kararına göre sınıf öğretmeni olarak atanabilmek için üniversitelerin Sınıf Öğretmenliği programını bitirmek gerekmektedir (Kırcıoğlu, 2009: 17)

1.3. Sınıf Öğretmenliği Bölümlerinde Okutulan Müzik/Müzik Öğretimi Dersleri

Milli Eğitim Bakanlığınca hazırlanan müzik dersi öğretim programı çerçevesinde, birinci devre müzik derslerini sınıf öğretmenlerinin verecek olması durumu, lisans düzeyindeki sınıf öğretmeni adaylarının

71 students in 2nd music class. Then students’ views will be correlated with applications in music class and some suggestions about functionality of music class will be present..

Keywords: The department of primary school teachers, Music class, Instrument training, Recorder training.

123

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

birinci devre müzik derslerini verebilecek düzeyde müzik eğitimi almasını zorunlu kılmıştır. Günümüzde, bu duruma bağlı olarak, eğitim fakültelerine bağlı sınıf öğretmenliği bölümlerinde 3. ve 4. yarıyıllarda haftada 3 saat (zorunlu) olmak üzere müzik/müzik öğretimi dersi verilmektedir. Bu dersler, ilgili üniversitelerin müzik öğretmenliği bölümünde, GSF müzik bölümlerinde ya da konservatuvarlarda görev yapan uzman hocalar tarafından yürütülmektedir.

Sınıf öğretmenliği bölümlerinde zorunlu olarak verilen müzik/müzik öğretimi dersine ilişkin web sayfasında yer alan içerikleri incelediğimizde; ‘dersin amacı’ bölümünde müziğin teorisi ve pratiklerine (solfej okuma, şarkı söyleme, blokflüt çalma vs.) ilişkin birçok uygulamanın öğretilmesinin hedeflendiğini görmekteyiz. Müzik/müzik öğretimi dersine yönelik hedefler, her ne kadar müziğin teorisinin ve pratiklerinin sınıf öğretmenliği öğrencilerine öğretilmesi merkezinde toplansa da, dersinin asıl amacının; birinci devre ilköğretim öğrencilerine bahsedilen teorik ve pratik bilgileri öğretebilecek sınıf öğretmenleri yetiştirebilmek olduğu unutulmamalıdır. Aşağıda, farklı fakültelerin sınıf öğretmenliği bölümlerinin web sayfalarında yer alan, müzik/müzik öğretimi dersine ilişkin hedeflerin ifade edildiği örnekler sıralanmıştır.

Dokuz Eylül Üniversitesi Sınıf Öğretmenliği Bölümü Müzik Dersi Hedefleri

Müziğin temel bileşenleri, temel müzik bilgileri; nota bilgi si, müzikte aralık kavramı, müzikte ritim kavramı, şarkı dağarcığı oluşturulması; Türkiye’de ve dünyada müzik tür ve biçimleri; geleneksel müzikten çağdaş müziğe geçiş, çalgı öğretimi, toplu çalma ve söyleme, eğitimde müziğin rolü, yaratıcılığı geliştirmede müziksel işitme.

(http://www.deu.edu.tr/UploadedFiles/Birimler/7310/sno%20ders%20i%C3%A7erikleri.pdf

Gazi Üniversitesi Sınıf Öğretmenliği Bölümü Müzik Dersi Hedefleri

Notaları bilir. Yalnız ve grupla blok flüt çalmasını bilir. Şarkı söyler.

(http://gbp.gazi.edu.tr/htmlProgramHakkinda.php?dr=0&lang=0&ac=16&FK=05&BK=12&ders_kodu=10500495)

Ege Üniversitesi Sınıf Öğretmenliği Bölümü Müzik Dersi Hedefleri

Öğretmen adaylarına, Milli Eğitim Bakanlığı müzik dersi programı doğrultusunda, müziğin çocuğun gelişimindeki yeri ve önemini kavratmak, bu konuda müzikle ilgili genel bilgilerini kazandırmak, basit bir çalgı aleti çalma ve nota okuma becerisi kazandırmak, ilköğretim düzeyinde öğretebileceği şarkı dağarcığı geliştirmek, müzik dersi branş öğretmenlerinin 1.2.3. sınıflarda müzik derslerine girmediği de dikkate alınarak; temel müzik bilgilerini kazandırmak; özellikle de ritim ve iç duyuş eğitimi ile ilgili çalışmalar yapmak.

(http://ebys.ege.edu.tr/ogrenci/ebp/course.aspx?zs=1&mod=1&kultur=trTR&program=2934&did=150148&mid=627567&pmid=15996)

Erciyes Üniversitesi Sınıf Öğretmenliği Bölümü Müzik Öğretimi Dersi Hedefleri

Müziğin temel bileşenleri, temel müzik bilgileri, nota bilgisi, müzikte aralık kavramı, müzikte ritm kavramı, şarkı dağarcığı oluşturulması, Türkiye’de ve dünyada müzik tür ve biçimleri, geleneksel müzikten çağdaş müziğe geçiş, çalgı öğretimi, toplu çalma ve söyleme, eğitimde müziğin rolü, yaratıcılığı geliştirmede müziksel işitme.

(http://egitim.erciyes.edu.tr/ders/index.php?yazi=144)

Karadeniz Teknik Üniversitesi Sınıf Öğretmenliği Bölümü Müzik Dersi Hedefleri

Öğretmen adaylarına müziğin çocuğun gelişimindeki yeri ve önemini kavratmak, bu konuda müzikle ilgili genel bilgilerini kazandırmak, basit bir çalgı aleti çalma ve nota okuma becerisi kazandırmak, ilköğretim düzeyinde öğretebileceği şarkı dağarcığı geliştirmek.

(http://www.katalog.ktu.edu.tr/DersBilgiPaketi/course.aspx?pid=35&lang=1&dbid=49217)

124

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Marmara Üniversitesi Sınıf Öğretmenliği Bölümü Müzik Dersi Hedefleri

Müziğin temel bileşenleri, temel müzik bilgileri; nota bilgisi, müzikte aralık kavramı, müzikte ritm kavramı, şarkı dağarcığı oluşturulması; Türkiye’de ve dünyada müzik tür ve biçimleri; geleneksel müzikten çağdaş müziğe geçiş, çalgı öğretimi, toplu çalma ve söyleme, eğitimde müziğin rolü, yaratıcılığı geliştirmede müziksel işitme.

(http://llp.marmara.edu.tr/course.aspx?zs=1&mod=1&kultur=trTR&program=17&did=6796&mid=8704&pmid=17&mufredatTurId=932001&organizasyonId=19)

Yukarıdaki örnek ders içeriklerinde yer alan teorik konular, alanı ne olursa olsun her öğrencinin kavrayabileceği türde bilgilerden oluşmaktadır. Pratik bölümündeki konular ise öğrencilerde belirli seviyede müziksel işitme yeteneğinin olmasını gerektiren konulardan oluşmaktadır. Sınıf öğretmenliği öğrencilerinin müziksel işitme yeteneğini ölçen sınavlarla değil de YGS puanları ile bu bölümlere alınıyor olmaları durumu, ders içeriklerindeki pratik bölümde ifade edilen konuların aktarılması noktasında birçok problemi beraberinde getirmektedir. Bu problemlerin en göze çarpanlarından birisi blokflüt çalma uygulamalarında ortaya çıkmaktadır.

Sınıf öğretmenliği bölümü 2. sınıf öğrencileri, müzik/müzik öğretimi dersindeki blokflüt çalma uygulaması için son derece isteksiz ve kaygılı davranışlar sergilemektedirler. Sınıf öğretmenliği bölümü 2. sınıfına, her yıl farklı öğrenciler gelmesine rağmen, derslerdeki blokflüt çalma uygulamasına ilişkin öğrencilerin isteksizliğinin ve kaygılı davranışlarının aynı derecede (yoğun) gözleniyor olması, bu noktada bazı sorunların olduğuna işaret etmektedir. Bu durum, aynı zamanda araştırmanında problem cümlesini ifade eden “Sınıf öğretmenliği 2. sınıf öğrencilerinin blokflüt çalma uygulamasına ilişkin isteksizliklerinin ve kaygılı davranışlarının nedenleri nelerdir?” sorusunu ön plana çıkarmaktadır. Araştırma kapsamında bu konu tartışılacaktır.

Bu araştırma, yukarıda ifade edilen problem cümlesine cevap olabileceği düşünülen, Erciyes Üniversitesi Eğitimi Fakültesi Sınıf Öğretmenliği Bölümü 2. sınıfında zorunlu olarak verilen ‘Müzik Öğretimi’ dersindeki ‘Blokflüt Çalma’ uygulamasına yönelik öğrenci görüşlerini tespit etmeyi amaçlamaktadır.

2. Yöntem

Araştırma var olan durumu ortaya koymayı amaçlayan, betimsel nitelikte bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini, Türkiye’deki Eğitim Fakülteleri’ne bağlı sınıf öğretmenliği 2. sınıf öğrencileri, örneklemini ise Erciyes Üniversitesi Eğitimi Fakültesi’ne bağlı sınıf öğretmenliği bölümü 2. sınıfta öğrenim gören 72 öğrenci oluşturmaktadır. 3 aşamadan oluşan araştırmanın ilk aşamasında, ifade edilen amaç doğrultusunda öncelikle literatür taraması yapılmış, konuya ışık tutabilecek kaynaklara ulaşılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında, sınıf öğretmenliği bölümü 2. sınıf öğrencilerinin müzik öğretimi dersindeki ‘Blokflüt Çalma’ uygulamasına yönelik görüşlerinin tespit etmek üzere, toplamada 2 sorudan oluşan bir anket hazırlanmıştır. Hazırlanan anket, Erciyes Üniversitesi Eğitim Fakültesi sınıf öğretmenliği bölümü 2. sınıfta öğrenim gören toplamda 72 öğrenciye uygulanmıştır. Araştırmanın 3. ve son aşamasında, uygulanan anketler değerlendirilmiş, elde edilen veriler frekans/yüzde dağılımı şeklinde tablolar üzerinde ifade edilmiştir. Tablolar, konuyla ilgili müzik öğretimi dersleri boyunca yapılan söyleşi ve gözlemlerin ışığında yorumlanmış, ulaşılan sonuçlardan yola çıkılarak müzik öğretimi dersindeki ‘Blokflüt Çalma’ uygulaması yeniden değerlendirilmiştir.

3. Bulgular ve Yorum

Bu bölümde, sınıf öğretmenliği bölümü 2. sınıf öğrencilerinin, ‘Müzik Öğretimi’ dersindeki ‘Blokflüt Çalma’ uygulamasıyla ilgili görüşlerine ilişkin bulgu ve yorumlara yer verilmiştir.

125

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 1: Katılımcıların cinsiyetine ilişkin dağılım

Katılımcıların Cinsiyeti F %Bay 14 19,5Bayan 58 80,5

Tabloda görüldüğü gibi, anket sınıf öğretmenliği bölümü 2. sınıfta öğrenim gören, 58’i bayan, 14’ü erkek olmak üzere toplamda 72 öğrenciye uygulanmıştır. Öğrencilerin tamamı anketi cevaplandırmıştır.

Tablo 2: ‘Müzik Öğretimi’ dersinde teorik bilgilerin öğretiminin yanında ‘Blokflüt Çalma’ öğretiminin de yapılmasını istiyor musunuz? sorusuna verilen cevaplara ilişkin dağılım.

F %Evet 20 27,8Hayır 52 72,2

Tabloda görüldüğü gibi katılımcılar, “Müzik Öğretimi dersinde teorik bilgilerin öğretiminin yanında ‘Blokflüt Çalma’ öğretiminin de yapılmasını istiyor musunuz?” sorusuna % 72,2 gibi yüksek bir oranla ‘Hayır’ cevabını vermişlerdir. Blokflüt çalma uygulamasına ilişkin olumsuz cevapların sayısındaki yüksek oran, bu konuda problemlerin olduğu görüşünü destekleyici niteliktedir.

Tablo 3: Sınıf öğretmenliği öğrencilerinin “Blok Flüt çalmayı neden öğrenmek istemediğinizi aşağıda verilen uygun seçenekleri işaretleyerek belirtiniz?” sorusu için işaretledikleri ifadelere ilişkin genel dağılım.

İfadeler F %1. Somut bir nedenim yok, sadece uğraşmak istemiyorum. 12 112. Müziğin her hangi bir alanı ile ilgili olmadığım için zorlanacağımı

düşünüyorum 19 17,5

3. Sınıf çoğunluğu istemediği için mecbur kalıyorum. 1 0,94. Sınıf ortamında, böyle bir uygulamayı gerçekleştirmeye çekiniyorum. 16 14,75. Blokflüt çalmayı öğrenebilmek için gerekli müziksel işitme yeteneğine sahip

olmadığımı, dolayısıyla zorlanacağımı düşünüyorum. 19 17,5

6. Kendi alanıma yönelik derslerim nedeniyle blokflüt çalmayı öğrenebilmek için yeterli çalışma zamanını bulamayacağımı düşünüyorum. 18 16,5

7. Blokflüt çalmayı öğrenebilmek için gerekli dudak, el, parmak yapısı vb. fiziksel özelliklere sahip olmadığımı dolayısıyla zorlanacağımı düşünüyorum. 4 3,7

8. Mesleki yaşantım boyunca blokflüt çalmanın işime yaramayacağını düşünüyorum. 11 10

9. Diğer 9 8,2TOPLAM 109 100

Bu soruda, sınıf öğretmenliği öğrencileri blokflüt çalmayı istememe nedenleri ile ilgili birden fazla ifade üzerinde işaretleme yapmışlardır. Bu nedenle, tablodaki frekans ve yüzde değerleri toplam cevap sayısı (109) üzerinden değerlendirilmiştir. Tabloda bütün olarak görülebilen ifadeler ve işaretlenme oranları, aşağıda ayrı ayrı değerlendirilerek yorumlanmıştır.

126

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 4: “Somut bir nedenim yok, sadece uğraşmak istemiyorum” ifadesinin işaretlenme oranına ilişkin dağılım.

1. İfade F %Somut bir nedenim yok, sadece uğraşmak istemiyorum. 12 11

Tabloyu incelediğimizde, öğrencilerin % 11 oranla “Somut bir nedenim yok, sadece uğraşmak istemiyorum” ifadesini işaretledikleri görülmektedir. Bu durum aslında tipik öğrenci psikolojisinin bir yansıması şeklindedir. Alanı ne olursa olsun öğrenciler, biraz çalışma gerektiren yeni bir uygulama karşısında, eğer seçim yapabiliyorsa; bir neden göstermeden çoğunlukla en kolay yol olan ‘uğraşmama’ seçeneğini tercih edebilmektedirler. Öğrencilerin bu nedenle % 11 gibi yüksek kabul edilebilecek bir oranla ilgili ifadeyi işaretledikleri düşünülmektedir.

Tablo 5: “Müziğin her hangi bir alanı ille ilgili olmadığım için zorlanacağımı düşünüyorum” ifadesinin işaretlenme oranına ilişkin dağılım.

2. İfade F %Müziğin her hangi bir alanı ile ilgili olmadığım için zorlanacağımı düşünüyorum. 19 17,5

Tabloyu incelediğimizde, öğrencilerin % 17, 5 en yüksek oranla “Müziğin her hangi bir alanı ile ilgili olmadığım için zorlanacağımı düşünüyorum” ifadesini işaretledikleri görülmektedir. Müziksel işitme yeteneği insanlarda doğuştan var olan bir yetenek türüdür dolayısıyla her insanda olması beklenmez. Müziksel işitme yeteneği olan bir insan, farkında olarak ya da farkında olmadan, yaşamının belirli bir döneminde müziğin herhangi bir alanına ilgi göstererek (şarkı söyleyerek, müzik dinleyerek, bir çalgıya ilgi duyarak, vb. şekilde) bu yeteneğini mutlaka dışa vurur. Bir insanın müziğin herhangi bir alanına ilgi duymaması, büyük ihtimalle o insanda müziksel işitme yeteneğinin olmamasının da bir göstergesi olarak kabul edilebilir.

Ders içinde öğrencilerle yapılan söyleşilerde, öğrencilerin kendi ilgi alanları ile ilgili somut tespitler yaptıkları gözlenmiştir. Bu noktadan hareketle, müziğin her hangi bir alanı ile ilgi olmadığını düşünen öğrencilerin, aynı zamanda müziksel işitme yeteneklerinin de olmadığı konusunda bir farkındalık içinde oldukları, bu nedenle de gerçekleştirmede zorlanacaklarını düşündükleri bir uygulama için ilgili ifadeyi en çok işaretledikleri düşünülmektedir.

Tablo 6: “Sınıf çoğunluğu istemediği için mecbur kalıyorum” ifadesinin işaretlenme oranına ilişkin dağılım.

3. İfade F %Sınıf çoğunluğu istemediği için mecbur kalıyorum 1 0,9

Tabloyu incelediğimizde, öğrencilerin % 0,9 ile çok düşük bir oranda “Sınıf çoğunluğu istemediği için mecbur kalıyorum” ifadesini işaretledikleri görülmektedir. Yapılan ankette, “Müzik Öğretimi dersinde teorik bilgilerin öğretiminin yanında ‘Blokflüt Çalma’ öğretiminin de yapılmasını istiyor musunuz” sorusu için ‘Evet’ seçeneğini % 27. 8 oranla 20 öğrenci işaretlemiştir. Güz dönemi başında, öğrencilere müzik öğretimi ders içerikleri ile ilgili bilgilendirme yapılırken ve dersi işlenişi sürecinde aynı soru öğrencilere sözlü olarak yöneltilmiş, derslerde blokflüt öğretiminin yapılmasını isteyen kişi sayısının 5 kişi civarında olduğu gözlenmiştir. Bu durum, öğrencilerin blokflüt çalma öğretimimin yapılması konusunda sınıf ortamında daha çekingen cevaplar verdiklerini göstermektedir. Ancak öğrencilerin açık şekilde gözlenen bu çekingenliklerini ankette % 0,9 çok düşük bir oranla ifade etmeleri çelişkili bir durum ortaya koymuştur.

127

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 7: “Sınıf ortamında, böyle bir uygulamayı gerçekleştirmeye çekiniyorum.” ifadesinin işaretlenme oranına ilişkin dağılım.

4. İfade F %Sınıf ortamında, böyle bir uygulamayı gerçekleştirmeye çekiniyorum 16 14,7

Tabloyu incelediğimizde, öğrencilerin % 14,7 ile yüksek kabul edilebilecek bir oranda “Sınıf ortamında, böyle bir uygulamayı gerçekleştirmeye çekiniyorum” ifadesini işaretledikleri görülmektedir. Birçok öğrencinin sınıf ortamında bildiği bir konuyu bile ifade ederken çekingen davranışlar sergilediğine kuşkusuz her eğitimci şahit olmuştur. Bu davranışların altında, çoğu zaman eğitimciden ya da arkadaşlarından gelebilecek olumsuz bir dönüte (söz, davranış, mimik vb. gibi) maruz kalma kaygısı yer almaktadır. Ders işlenişi süresince edinilen gözlemler de bu görüşü destekleyici niteliktedir. Dolayısıyla öğrencilerden özellikle ilgilerinin ve yeteneklerinin olmadığı bir alana yönelik uygulamayı, sınıf ortamında her hangi bir kaygı hissetmeden gerçekleştirmelerini beklemek yanlış olacaktır. Öğrencilerin bahsedilen kaygılara bağlı olarak blokflüt çalma uygulamasını sınıf ortamında gerçekleştirmeye çekindikleri düşünülmektedir.

Tablo 7: “Blokflüt çalmayı öğrenebilmek için gerekli müziksel işitme yeteneğine sahip olmadığımı, dolayısıyla zorlanacağımı düşünüyorum.” ifadesinin işaretlenme oranına ilişkin dağılım.

5. İfade F %Blokflüt çalmayı öğrenebilmek için gerekli müziksel işitme yeteneğine sahip olmadığımı, dolayısıyla zorlanacağımı düşünüyorum. 19 17,5

Tabloyu incelediğimizde, öğrencilerin % 17,5 ile 2. en yüksek oranda “Blokflüt çalmayı öğrenebilmek için gerekli müziksel işitme yeteneğine sahip olmadığımı, dolayısıyla zorlanacağımı düşünüyorum.” ifadesini işaretledikleri görülmektedir. Giriş bölümünde de ifade edildiği üzere Eğitim Fakülteleri’ne bağlı Sınıf Öğretmenliği Bölümü öğrencileri, bu bölümlere müziksel işitme yeteneğini ölçen sınavlarla değil YGS sınavı ile alınmaktadırlar. Dolayısıyla bazı öğrencilerin müziksel işitme yeteneğine sahip olmaları ya da olmamaları son derece doğal olacaktır. 2. ifadeyi yorumlarken, ders içinde öğrencilerle yapılan söyleşilerde, öğrencilerin kendi ilgi alanları ile ilgili somut tespitler yaptıklarından bahsetmiştik. Bu noktada müziksel işitme yeteneği açısından öğrencilerde oluşan farkındalığın, öğrencilerin blokflüt çalmayı öğrenme uygulamasında başarısız olama, dolayısıyla da zorlanma düşüncelerini destekleyen önemli bir unsur olduğu, bu nedenle ilgili ifadenin en yüksek 2. oranla işaretlendiği düşünülmektedir.

Tablo 8: “Kendi alanıma yönelik derslerim nedeniyle blokflüt çalmayı öğrenebilmek için yeterli çalışma zamanını bulamayacağımı düşünüyorum.” ifadesinin işaretlenme oranına ilişkin dağılım.

6. İfade F %Kendi alanıma yönelik derslerim nedeniyle blokflüt çalmayı öğrenebilmek için yeterli çalışma zamanını bulamayacağımı düşünüyorum. 18 16,5

Tabloyu incelediğimizde, öğrencilerin % 16,5 ile 3. en yüksek oranda “kendi alanıma yönelik derslerim nedeniyle blokflüt çalmayı öğrenebilmek için yeterli çalışma zamanını bulamayacağımı düşünüyorum.” ifadesini işaretledikleri görülmektedir. “Müzik eğitiminin boyutları, ses eğitimi, müziksel işitme eğitimi, müzik beğenisi eğitimi, yaratıcılık eğitimi ve çalgı çalma eğitimi olarak ele alınmaktadır” (Bilen, 1995: 14). Müzik eğitiminin hangi boyutu olursa olsun, hedef kişilerde istenilen davranışların kazandırılabilmesidir. Çalgı eğitimi boyutunda, istenilen davranışların kazandırılabilmesi noktasında bireylerde aranan en önemli üç unsur; müziksel işitme yeteneği, kişinin çalgısına ilişkin fiziksel uygunluğu ve çalgısına (çalışmak için) ayırdığı zaman olarak ifade edilebilir.

Özmenteş’in Schleuter’den (1997) aktardığına göre; Çalgı eğitimi, müzik eğitiminin boyutlarından biridir. Bir çalgıyı öğrenme süreci, çalgıyı çalma becerisini gösterebilmek için bir takım becerilerin sistematik

128

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

olarak kazanılmasından oluşmaktadır. Çalgıdan müzikal bir ses ve kendine özgü ifade elde edebilmek, önceden ya da doğuştan gelen müzikal yeteneklerle mümkün olabilmektedir. (Özmenteş, 2005:?). Müziksel işitme yeteneği, çalgı eğitiminde istenilen davranışların kazandırılma sürecini olumlu ya da olumsuz şekilde en fazla etkileyen unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla, bireylerdeki müziksel işitme yeteneği düzeyinin çalgı eğitiminde istenilen davranışların kazandırılma sürecini uzatıp-kısaltabileceğini söyleyebiliriz.

Öte yandan blokflüt basit bir okul çalgısı olarak bilinmektedir. Ancak, eğitiminin yapılabilmesi için diğer çalgıların (Keman, Ud, Viyolonsel, Bağlama vs.) eğitiminde olduğu gibi, bireylerde yukarıda ifade edilen müziksel işitme yeteneğinin olması beklenir. Müzik Öğretimi’ dersine yönelik ders kitabını incelediğimizde, blokflüt eğitimine ilişkin bölümde 14 adet dizi çalışmasının, 24 adet de küçük yapılı şarkının öğretilmesinin hedeflendiğini görüyoruz. Blokflüt eğitimi her ne kadar toplu olarak yapılsa da, sınıf sayısının 72 kişi olduğunu ve öğrencilerin müziksel işitme yeteneklerinin sınırlı olduğunu düşündüğümüzde, bu dizilerin ve şarkıların öğrenilme ortamlarının mecburen ders dışına taşacağını, öğrenim sürecinin de uzayacağını söyleyebiliriz. Ayrıca öğrencilerin kendi alanları dışındaki bir derse daha çok zaman ayırmaları beklenmeyen bir durumdur. Gelinen bu nokta, öğrencilerin gerekli zamanı ayıramama konusundaki kaygılarını desteklemektedir. Bu nedenle de ilgili ifadenin en yüksek 3. oranla işaretlendiği düşünülmektedir.

Tablo 9: “Blokflüt çalmayı öğrenebilmek için gerekli dudak, el, parmak yapısı vb. fiziksel özelliklere sahip olmadığımı dolayısıyla zorlanacağımı düşünüyorum.” ifadesinin işaretlenme oranına ilişkin dağılım.

7. İfade F %

Blokflüt çalmayı öğrenebilmek için gerekli dudak, el, parmak yapısı vb. fiziksel özelliklere sahip olmadığımı dolayısıyla zorlanacağımı düşünüyorum. 4 3,7

Tabloyu incelediğimizde, öğrencilerin % 3,4 ile çok düşük bir oranda “Blokflüt çalmayı öğrenebilmek için gerekli dudak, el, parmak yapısı vb. fiziksel özelliklere sahip olmadığımı dolayısıyla zorlanacağımı düşünüyorum..” ifadesini işaretledikleri görülmektedir. 6.ifadeye ilişkin yorumlarda da vurgulandığı gibi, çalgı eğitiminde bireylerin fiziksel yeterlilikleri de son derece önemlidir. Ancak blokflüt çalabilmek için diğer çalgılarda olduğu gibi bazı özel niteliklere (uzun parmaklar, dolgun parmak uçları, ince dudaklar, vs.) çok fazla ihtiyaç duyulmayabilir. Müzik Öğretimi dersinde bu güne kadar öğrencilere birçok uygulama yaptırılmıştır. Uygulamalar sırasında, öğrencilerin blokflüt çalmasına engel olabilecek herhangi bir fiziksel yetersizlik gözlenmemiştir. Bu nedenle öğrencilerin çok düşük bir oranla ilgili ifadeyi işaretledikleri, % 3,7’lik işaretlenme oranının ise daha önce gözlemlenemeyen bazı özel engellerden ya da kişisel yaklaşımlardan kaynaklanabileceği düşünülmektedir.

Tablo 10: “Mesleki yaşantım boyunca blokflüt çalmanın işime yaramayacağını düşünüyorum.” ifadesinin işaretlenme oranına ilişkin dağılım.

8. İfade F %

Mesleki yaşantım boyunca blokflüt çalmanın işime yaramayacağını düşünüyorum. 11 10

Tabloyu incelediğimizde, öğrencilerin % 11 ile yüksek sayılabilecek bir oranda “Mesleki yaşantım boyunca blokflüt çalmanın işime yaramayacağını düşünüyorum.” ifadesini işaretledikleri görülmektedir. İlköğretim okullarının 1, 2 ve 3. kademelerindeki müzik derslerine Milli Eğitim Bakanlığı’nca hazırlanan müzik dersi öğretim programı kapsamında sınıf öğretmenlerinin girmesinin esas alındığını, dolayısıyla da Sınıf Öğretmenliği bölümlerinde zorunlu olarak verilen ‘Müzik Öğretimi’ dersinin asıl amacının lisans döneminde öğrenilen bilgilerin ilköğretimin öğrencilere öğretilmesi olduğunu giriş bölümünde ifade etmiştik. Günümüzde farklı nedenlere (öğretmen yokluğu, öğretmenin nitelik açısından yeterli olmaması, müzik dersinin sınavlara yönelik kaygılar nedeniyle önemsenmemesi, buna bağlı olarak müzik derslerinde

129

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

farklı derslerin (Matematik, Fen, Türkçe vb.) yapılması vb. ) bağlı olarak, ilköğretim okullarının verilen müzik derslerinin çoğunluğu yapılamamakta, yapılanların da nitelikleri tartışılır durumdadır. Sınıf öğretmenliği öğrencileri ilköğretimden 2 yıl gibi çok yakın bir süre öncesinde ayrıldıkları için yukarıda ifade edilen durumu çok iyi hatırlamaktadırlar. Konuyla ilgili ‘Müzik Öğretimi’ dersi içerisinde yapılan söyleşilerde, birçok öğrenci, yukarıdaki nedenlerle aynı ya da benzer nedenlerden dolayı lisans eğitimi öncesinde müzik eğitimi alamadığını ifade etmiş, alanlarda derslerdeki nitelik sorununa dikkat çekmişlerdir. İlköğretimde müzik dersleri açısından böyle vahim bir durum söz konusuyken müzik dersi içerisindeki blokflüt çalabilmenin mesleki yaşantı süresince işe yaramayacağının düşünülmesi son derece doğaldır. Öğrencilerin bu nedenle ilgili ifadeyi yüksek bir oranla işaretledikleri düşünülmektedir.

Tablo 11: “Diğer” ifadesinin işaretlenme oranına ilişkin dağılım.

9. İfade F %Diğer 9 8,2

Tabloyu incelediğimizde, öğrencilerin % 8,2’si ankette verilen yapılandırılmış ifadelerin dışında kendi ifadelerini bildirmişlerdir. Bu ifadeler aşağıda sıralanmıştır.

1. Blokflütü ilköğretim okullarında müzik öğretmenlerinin öğretmesi gerekiyor.2. Blokflüt basit geliyor, daha nitelikli bir çalgı aleti çalmayı istiyorum. Müzik eğitiminde blokflütün

basit kaldığını düşünüyorum3. Gerekli imkânları bulamadım.4. Blokflüt çalmayı sevmiyorum.5. Gereksiz görüyorum.6. İllaki bir çalgı aleti öğrenmem gerekiyorsa bunun başka bir enstrüman olmasını isterdim.7. Sadece Blokflüt değil diğer çalgı aletlerinin de öğrenmek istiyorum.8. Güncel müzikler için diğer çalgı aletlerinin daha uygun olduğunu düşünüyorum.9. Sınıf blok flüt eğitimi için çok kalabalık.

Öğrenciler tarafından ‘Diğer’ seçeneği işaretlenerek, yazılan yukarıdaki ifadeler incelendiğinde, sadece bir öğrencinin 2 ifade, diğerlerinin ise birer ifade eklediği görülmektedir. Eklenen ifadelerden sadece 1, 4 ve 5. ifadelerin öğrencilerin blokflüt çalmama nedenlerini doğrudan yansıtan somut ifadeler olduğu, diğer ifadelerin ise dolaylı olarak çalmama isteğini yansıttığı ve tartışmaya açık ifadeler olduğu düşünülmektedir.

Sonuç ve Öneriler

Sınıf Öğretmenliği 2. sınıf öğrencilerinin Müzik Öğretimi dersindeki blokflüt çalma uygulamasına ilişkin görüşlerini tespit etmek amacıyla yapılan anketten ve ders süresince yapılan gözlemlerden elde edilen verilere göre;

• Öğrencilerin tamamının müziksel işitme yeteneğine ilişkin bir farkındalıkla hareket ederek, ilgili ifadeleri işaretledikleri sonucuna varılmıştır.

• Öğrencilerin % 72,2 oranında büyük çoğunluğunun ‘Müzik Öğretimi’ dersinde farklı nedenlerle blokflüt çalmak istemedikleri tespit edilmiştir.

• Sınıf Öğretmeliği 2. sınıf öğrencilerinin, ‘Müzik Öğretimi’ dersinde neden blokflüt çalmak istemediklerine ilişkin soruyu cevaplarken, en çok işaretlenme oranına göre sırasıyla 2. (% 17, 5), 5. (% 17, 5), 6. (% 16, 5), ve 4. (% 14, 7), ifadeler üzerinde yoğunlaştıkları tespit edilmiştir.

• Yoğun olarak işaretlenen 2, 5, 6 ve 4. ifadeler incelendiğinde, bu ifadelerin işaretlenme nedenleri arasındaki ortak unsurun öğrencilerin müziksel işitme yeteneğinin olmamasına bağlı olarak gelişen kişisel kaygılar olduğu tespit edilmiştir.

130

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

• Öğrenciler % 11 ile yüksek sayılabilecek bir oranda, Somut bir nedenim yok, sadece uğraşmak istemiyorum ifadesini (1. ifade) işaretlemişlerdir. Bu ifadenin yüksek sayılabilecek bir oranda işaretlenme nedeninin, yeni bir uygulama karşısında çalışmak ya da çaba göstermek istemeyen tipik öğrenci psikolojisine dayandığı tespit edilmiştir.

• Öğrenciler % 10 ile yüksek sayılabilecek bir oranda, mesleki yaşantıları boyunca blokflütün işe yaramayacağına işaret eden 8. ifadeyi işaretlemişlerdir. İfadenin yüksek sayılabilecek bir oranda işaretlenme nedeninin, öğrencilerin ilköğretim sürecinde gördükleri müzik derslerinde edindikleri gözlemlere dayandığı tespit edilmiştir.

Sınıf öğretmenliği öğrencileri, bu bölümlere her hangi bir müziksel işitme testine tabi tutulmadan doğrudan YGS puanlarıyla alınmaktadır. Dolayısıyla bu sınıflarda müziksel işitme yeteneği açısından farklı düzeylerde öğrencilerin bulunması son derece doğaldır. Bu noktadan hareketle, sınıf öğretmenliği 2. sınıf öğrencilerinin birçoğunun, müziksel işitme yeteneğinin olmamasına bağlı kaygılar ile ‘Müzik Öğretimi’ dersinde blokflüt çalma öğretiminin yapılmasını istemedikleri, araştırma sonuçlarının işaret ettiği ortak neden olarak karşımıza çıkmaktadır.

Yukarıdaki durum göz önünde bulundurularak, sınıf öğretmenliği bölümlerinde okutulan Müzik/Müzik Öğretimi ders içerikleri yeniden düzenlenmeli, blokflüt çalma uygulaması zorunlu tutulmamalıdır.

KAYNAKÇA

Akkaş, S. (2005). Müzik Öğretimi. Ankara. Anadolu Matbaacılık.Bilen, S. (1995). İşbirlikli Öğrenmenin Müzik Öğretimi ve Güdüsel Süreçler Üzerindeki Etkileri. İzmir. Yayınlanmamış

Doktora Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.Ercan, M. (2006). Eğitim Fakülteleri İlköğretim Bölümleri Sınıf Öğretmenliği Programı Son Sınıf Öğrencilerinin

ilköğretim 1. Devre Müzik Derslerine Yönelik Mesleki Alan Yeterliliklerinin İncelenmesi. Sivas. Yüksek Lisans Tezi. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

http://www.deu.edu.tr/UploadedFiles/Birimler/7310/sno%20ders%20i%C3%A7erikleri.pdf, Erişim Tarihi: 02.03.2014. Saat:14.55)

http://ebys.ege.edu.tr/ogrenci/ebp/course.aspx?zs=1&mod=1&kultur=trTR&program=2934&did=150148&mid=627567&pmid=15996, Erişim Tarihi: 04.03.2014. Saat:16.45)

http://egitim.erciyes.edu.tr/ders/index.php?yazi=144, Erişim Tarihi: 04.03.2014. Saat:19.23)http://gbp.gazi.edu.tr/htmlProgramHakkinda.php?dr=0&lang=0&ac=16&FK=05&BK=12&ders_kodu=10500495,

Erişim Tarihi: 04.03.2014. Saat:10.05)http://www.katalog.ktu.edu.tr/DersBilgiPaketi/course.aspx?pid=35&lang=1&dbid=49217,Erişim Tarihi: 05.03.2014.

Saat:09.35) Kartal, Ş.; Aksüt, M.(2002). I. kademede Müzik Derslerine İlişkin Öğretmen Görüşleri. Afyon: Afyon Kocatepe

Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Cilt 4. Sayı 2.Kırcıoğlu, Ç. S. (2009). Sınıf Öğretmenlerinin Müzik Dersi Öğretimine İlişkin Bilgi Düzeyleri, Öz Yeterlilik Algıları İle

Tutumlarının Belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Çanakkale. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Özmenteş, S. (2005). Müzik Eğitiminin Boyutları ve Çalgı Eğitimi. Malatya. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Sayı 9.

131

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Ek 1. Anket Soruları

AÇIKLAMA

Değerli öğrenciler;

Bu anket, sizlerin ‘Müzik Öğretimi’ dersindeki Blokflüt Öğrenme uygulamasına ilişkin görüşlerinize ulaşabilmek amacıyla hazırlanmıştır. Anketten elde edilecek veriler, 14-16 Mayıs 2014 tarihleri arasında Eskişehir’de yapılacak olan “Anadolu Uluslararası Sanat Eğitimi Sempozyumu”nda sunulacak bir bildiride kullanılacaktır. Bu nedenle ankete vereceğiniz cevaplar, araştırma açısından büyük önem taşımaktadır. Ankette elde edilecek bilgiler sadece bu araştırma için kullanılacak ve kişisel bilgiler saklı tutulacaktır.

1. ‘Müzik Öğretimi’ dersinde teorik bilgilerin öğretiminin yanında ‘Blokflüt Çalma’ öğretiminin de yapılmasını istiyor musunuz?

( ) Evet ( ) Hayır

2. Blokflüt çalmayı neden öğrenmek istemediğinizi aşağıda verilen uygun seçenekleri işaretleyerek belirtiniz. (Birden fazla seçenek işaretlenebilir)

• Somut bir nedenim yok, sadece uğraşmak istemiyorum. ( )• Müziğin her hangi bir alanı ille ilgili olmadığım için zorlanacağımı düşünüyorum. ( )• Sınıf çoğunluğu istemediği için mecbur kalıyorum. ( )• Sınıf ortamında, böyle bir uygulamayı gerçekleştirmeye çekiniyorum. ( )• Blokflüt çalmayı öğrenebilmek için gerekli müziksel işitme yeteneğine sahip olmadığımı, dolayısıyla

zorlanacağımı düşünüyorum. ( )• Kendi alanıma yönelik derslerim nedeniyle blokflüt çalmayı öğrenebilmek için yeterli çalışma zamanını

bulamayacağımı düşünüyorum. ( )• Blokflüt çalmayı öğrenebilmek için gerekli dudak, el, parmak yapısı vb. fiziksel özelliklere sahip

olmadığımı dolayısıyla zorlanacağımı düşünüyorum. ( )• Mesleki yaşantım boyunca blokflüt çalmanın işime yaramayacağını düşünüyorum. ( )• Diğer ( ) Nedenlerinizi maddeler halinde birkaç cümle ile belirtiniz.

1 ...................................................................................................................................................................................

2 ...................................................................................................................................................................................

3 ...................................................................................................................................................................................

4 ...................................................................................................................................................................................

5 ...................................................................................................................................................................................

Teşekkürler…

133

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

MÜZİK EĞİTİM POLİTİKAMIZ AÇISINDAN OKULLARDA MEVCUT MÜZİK DERSLERİ

CURRENT MUSICAL LESSONS IN SCHOOL CURRICULUM ACCORDING TO NATIONAL POLICY OF MUSICAL EDUCATION

Özet

Ülkemizde Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde gerçekleştirilen genel müzik eğitimine gereken önem ve değer verilmemektedir. Özellikle müzik eğitimi adına en uygun dönem olan okul yıllarında çocuklara gerekli eğitim verilememekte ve önemli fırsatlar da boşa gitmektedir. Okullarımızda verilen eğitimin önemli bir öğesi olan müzik eğitimi ile ilgili bugüne kadar pek çok müzik politikası benimsenmiştir. Cumhuriyetten günümüze 16 kez gerçekleştirilen Millî Eğitim Şûraları’nda müzik eğitimi ile ilgili pek çok program geliştirilip çeşitli karar-lar alınsa da ancak müzik eğitimi adına ne yazık ki yeterli mesafe alınamamıştır.

Bu çalışmada; Cumhuriyetten günümüze müzik eğitim politikaları doğrultusunda mevcut müzik eğitimimiz irdelenecektir. Yine eğitim şûralarında müzik eğitimi ile ilgili alınan kararların öğretim programlarına olan etkileri üzerinde durulacaktır. Ayrıca okullarda müzik eğitiminin genel sorunları da ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler: Müzik eğitimi, Müzik dersi, Müzik öğretmeni.

Abstract

In Turkey, needed interest and concern about musical education is not provided in the Ministry of Education. Especially, it is unfortunate that in the most proper period of musical education for children, proper attention is not provided and important opportunities are wasted. There are various policies accepted about musical education which is an important part of school education. During Ministry Education Councils, which took place 16 times since the establishment of Turkish Republic, although many plans and education programs has been created, unfortunately musical education couldn’t be developed enough.

In this study, musical education policies, which took place since the Turkish Republic has been established, will be considered. Additionally, musical training policies which are established in the Ministry Education Councils has impacts on the current musical education and it will be argued about. Apart from this, general problems of musical training in schools will be discussed.

Keywords: Musical training, Musical lesson, Musical instructor.

Arif DEMİR*

* Yrd. Doç. Dr., Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı, Ankara, [email protected]

134

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Müzik ve Müzik Eğitimine Genel Bir Bakış

Melodi ve armoninin bir ritim ile birleşmesi sonucu oluşan müzik, insanlarla birlikte hayvanlar ve bitkileri de etkilediği bilinmektedir.(Feridunoğlu, 2004:3). Yine duygu ve düşüncelerimizi ses yoluyla anlatma sanatı olan müzik (Alaner, 1996:13), toplumların gelişimi ve dönüşümü üzerinde de etkilidir. Başlı başına bir sosyolojik unsur olan müzik, insanlığın var oluşundan bu güne hep var olmuştur.

Müzik, tarih boyunca insanların en çok üzerinde fikir yürüttüğü konuların başında gelmektedir. İlkçağ filozofları, müziğin kaynağını içinde yaşadığımız evrende bulunan gezegenlerin doğal ritmik düzenine ve bunların kendi arasındaki uyumuna bağlamışlardır. Platon ve Aristoteles gibi Eski Yunan felsefecileri ile İbn-i Sina gibi İslam düşünürleri de müzik ile matematiğin ilişkisini devamlı vurgulayarak müziğin doğrudan insan ruhu ile birleşen yüce bir sanat olduğunu savunmuşlardır.(Eyüboğlu/Cingöz, 1971: 89–93).

Dünyada müziğin seyri ile insanlığın yaşam seyri arasında bir paralellik kuran Konfüçyüs’e göre ise, toplum ile müzik seviyesi arasında önemli bir bağ bulunmaktadır. Müziğin eğitsel rolü, son zamanlarda üzerinde en çok araştırma yapılan konulardan biridir. Gelişmiş toplumlar müziğin eğitsel rolüne hep inanmış ve müzik eğitimine gereken önem ve desteği vermişlerdir. Bugün artık insan yaşamında müziğin kapsamlı ve karmaşık birçok işlevi olduğu kesindir. Bireysel, toplumsal, kültürel ve ekonomik pek çok işlevi olan müzik etkili ve güvenli bir eğitim-öğretim aracı haline gelmiştir. Özellikle müzik-eğitim ilişkisi çok tartışılmış ve bu konu ile ilgili çok çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Yapılan pek çok araştırmalarda ise müziğin çocuklar ve yetişkinler üzerindeki etkileri, eğitim ve öğretimdeki yeri ve önemi vurgulanmıştır.(Yavuzer, 1999).

Müzik Eğitiminin Önemi ve Amacı

İnsan, müzikle sürekli etkileşim halindedir. Küçük yaşlarda başlayan bu etkileşim; müzik beğenisi, tercihi ve yetenek gelişiminde önemli bir rol oynamaktadır. Yapılan araştırmalarda müzik eğitimi alan öğrencilerle müzik eğitimi almayan öğrencilerin diğer derslerdeki başarı oranları arasında önemli ölçüde farklar tespit edilmiştir. Müzik eğitiminin çocuklara yalnızca müzikal bilgi ve beceri kazandırmadığı ayrıca kişilik oluşumu ile beraber sağlıklı ruh gelişiminde de önemli katkılar sağladıkları gözlemlenmiştir. İnsanı, tabiatı, toplumu ve ülkesini seven sağlıklı bir neslin yetişmesinde okullar ve burada verilen müzik eğitiminin önemi büyüktür.

Müzik eğitiminin bireysel olarak kişiye kazandırdıkları ile ilgili günümüzde pek çok araştırma yapılmıştır. Örneğin beyin ile ilgili araştırmalarda müzik eğitimi ile zeka gelişimi arasında paralellikler olduğu, beynin müzik aktiviteleri ile zenginleştirildiğinde zeka kapasitesinin geliştiği bilimsel olarak kanıtlanmıştır.(Sharp, 2003: 2). Yine 25.000 öğrenci üzerinde 10 yıllık bir süre ile yapılan bir çalışma sonucunda ise; sosyo-ekonomik kökeni ne olursa olsun müzikle uğraşan öğrencilerin, müzikle uğraşmayan öğrencilere göre daha başarılı oldukları ortaya çıkmıştır.(Catterall, 1997: 1).

Müzik eğitiminde amaç; çocuklarda dinleme yeteneğinin gelişmesini sağlamak, müzik yolu ile kendilerini, insanları ve doğayı tanıyıp sevmelerini sağlamaktır. Bunlara ilaveten kulak, ses ve çalgı eğitimi ile çocuklarda sağlam müzik kültürlerinin oluşmasını sağlamak ve bu vesileyle onların özgüvenlerini artırmak da müzik eğitimin diğer önemli amaçlarındandır. Başarılı, seçkin bir müzik beğenisi olan ve müzik kültürü donanımına sahip sağlıklı bireyler yetişebilmesi için müzik eğitimine büyük ihtiyaç bulunmaktadır.

Türkiye’de Müzik Eğitimi

Türkiye’de çok eskilere dayanan müzik eğitiminin temeli Selçuklular döneminde atılmıştır. Çok önemli gelişmelerin ve ilerlemelerin kaydedildiği Osmanlılar döneminde genel müzik öğretimi medreseler ile, özel müzik öğretimi belli tekkeler ve saraylarda; mesleki müzik öğretimi ise daha çok mehterhanelerde ve Enderun Okulları ile bazı tekkelerde yapılmıştır. Osmanlı döneminde daha çok dinsel ve geleneksel bir sisteme dayanan müzik eğitimi, Cumhuriyet’in kurulmasıyla birlikte laik ve evrensel bir zemine kaymıştır.(Say, 1996: 119).

135

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Cumhuriyet’in ilanı ile birlikte müzik öğretmenlerin yetiştirilmeye başlandığı Musiki Muallim Mekteplerinin dışında günümüze kadar birçok müzik öğretmeni yetiştiren öğretim kurumu açılmakla beraber üniversitelerin Müzik Eğitim Fakülteleri en son şekliyle müzik öğretmeni yetiştirmeye devam eden Yükseköğretim kurumlarıdır.

Ülkemizde Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde gerçekleşen genel müzik eğitimi, herkese yönelik olup sağlıklı ve dengeli bir yaşam için gerekli olan asgari bir müzik kültürü kazandırmayı amaçlamaktadır. Amatör müzik eğitimi; zevk için öğrenilen, ilgili, istekli ve müziğe yatkın olanların gerçekleştirdiği müzik eğitimidir. Bu tür müzik eğitimleri çeşitli dernek, vakıf, kurum ve kuruluşların himayelerinde bazı kültürel faaliyetler çerçevesinde gerçekleşmektedir. Mesleki (profesyonel) müzik eğitimi ise müziğin belli bir türünü ya da tamamı ile ilgili bir uğraşıyı uzmanlık alanı olarak seçen kişilere yönelik bir müzik eğitimidir. Konservatuvarlar, üniversitelerin müzik eğitim fakülteleri ve güzel sanat liseleri meslekî müzik eğitiminin yapıldığı üst kurumlardır.

Öğrencilere müziksel davranışlar kazandırma eğitiminin verildiği en önemli mekanlar okullardır. Yapılan araştırmalar göstermektedir ki, okul öncesindeki ve temel eğitim çağındaki çocukların öğrenme potansiyeli en yüksek seviyededir. Bu dönemlerde müzik, çocukların duygusal ve ritmik sezgilerini uyandırarak yaratıcılıklarını geliştirmekte ayrıca onların hayal dünyalarının genişlemesini sağlamaktadır. Ses çıkararak dünyaya gelen ve bu sesi geliştirdikçe kendini ifade edebilen çocuk için müzik, aslında sadece eğlence ve güzel vakit geçirme aracı olmayıp bir özgüven kaynağı ve aynı zamanda bir eğitim alanıdır.

Çocukların eğitimine özellikle müzik eğitimine önem veren devletler bu eğitimleri anne karnından başlatmakta ve öğretim programı sürecinin sonuna kadar da devam ettirmektedirler.(Say, 1996:29). Ülkemizde ise müzik eğitiminin yetersizliğinden dolayı müziğe ilgi duyan öğrenciler bu konuda bir şeyler yapmaya karar verdiklerinde genellikle yaş olarak geç kaldıkları görülmektedirler.(Filiz, 1987: 142–143). Oysa müzik eğitimi çok küçük yaşlarda başlaması gereken özel bir eğitimdir. Ancak ülkemizde bilinçli ve yönlendirici bir eğitim çevresi ve aile ortamı ne yazık ki asgari düzeydedir. Bu durumda ise okullarda verilen müzik eğitimi çok daha önem kazanmaktadır.

Okullarımızda daha çok dinleme esasına ve genel yapıya dayalı müzik öğretimi yapılsa da aslında bu eğitim öğrencilerin amatör ve profesyonel müzik eğitimi için temel oluşturmaktadır. Ancak okullarımızda müzik eğitiminin en uygun olduğu devrede çocuklara gerekli eğitim verilmediği için müzik eğitimi adına önemli fırsatlar ne yazık ki boşa gitmektedir.

Okullarda Mevcut Müzik Eğitim-Öğretim Durumu

Müzik eğitimi; ilk olarak 1924 yılında okul programlarında yer almış, 1930 yılından itibaren ise müzik dersi olarak uygulanmaya başlanmıştır. Müzik eğitimi programı 1924 yılında kent okullarında, 1948 yılında köy ilkokullarında, 1952’den itibaren genel lise programlarında uygulamaya konulmuştur.(Küçüköncü, 2004).

İlköğretim müzik dersi öğretim programı Milli Eğitim Bakanlığı’nca 1982 yılında hazırlanmaya başlanmış, 1990 yılında yeniden ele alınarak güncellenmiş ve son olarak 22.04.1994 gün ve 298 sayılı Talim Terbiye Kurulu kararıyla Bakanlıkça kabul edilip yürürlüğe girmiştir.(Bozkaya, 2001: 21).

Okullarımızda uygulanan mevcut yöntemlerle öğrencilerin müzik yeteneklerinin gelişmesi mümkün değildir. Bu konuda ortaya çıkan olumsuz sonuçların çoğu, dikkate alınmayan bireysel farklılıklar ve yüzeysel ölçme-değerlendirmelerden de kaynaklanabilmektedir.(Uçan, 16).

Modern eğitim sisteminde benimsenen anlayışa göre her öğrenci zeka yapısı ve öğrenme yöntemi açısından diğerinden farklıdır. Kimi sadece dinleyerek, kimi uygulayarak, kimi de araştırıp düşünmek gibi farklı yöntemlerle öğrenmektedir. Bu yüzden öğretmenin kişiliği ve derse yatkınlığı, dersin süresi, fiziksel imkanlar, proğramın mahiyeti ile öğrencilerin tutum ve yetenekleri de öğretim sürecine etki eden önemli konulardır. Öğrenme sürecinde dikkat edilmesi gereken hususlardan biri de bireylerin çevresiyle olan etkileşimini sağlayan duyu organlarıdır. Duyu organlarının çoğunu harekete geçirebilecek yöntemler öğrenmede bilgi, beceri ve başarıyı artırmaktadır.(Sanemoğlu, 2000: 388).

136

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Yapılan araştırmalardan anlaşıldığına göre, insanlar öğrendiklerinin % 95’ini görsel-işitsel duyularına hitap eden öğrenme ortamlarında gerçekleştirmektedir.(Çilenti, 1982: 54). Dolayısıyla müzik eğitiminde de öğrencinin aktif katılımını sağlayıcı yöntemler kullanılması ve öğrenme ortamı görsel-işitsel materyallerle desteklenmesi halinde öğrenme başarılı ve kalıcı hale gelebilmektedir.

Müzik ve diğer sanatsal etkinlikler için okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim okullarımızdaki fiziki ortam, tesis ve araç-gereçler ne yazık ki yetersizdir. İlköğretim okullarında spor ve sanata yönelik dersler 4. sınıftan itibaren verilmeye başlanmaktadır. Sanatla ilgili eğitimlerin ilköğretim 4. sınıftan itibaren verilmesi, yeteneklerin keşfinde ve bu yeteneklerin geliştirilmesinde geç kalınmış bir dönemdir. Ortaöğretim kurumlarında ise, yeni yönetmeliğe göre görsel sanatlar/müzik dersleri 1’er saat olacak şekilde düzenlenmiştir.

Sanat alanında meslek sahibi olmak isteyen öğrenciler, ortaöğretimde Anadolu güzel sanatlar liselerine ya da konservatuvarlara yönlendirilmektedirler. Bu okullardan Anadolu güzel sanatlar liselerinde sadece resim ve müzik alanlarında eğitim verilmektedir. Konservatuvarlarda ise ilk ve ortaöğretimde sadece müzik alanında eğitim verilmektedir.

Ülkemizde yeni başlayan bir uygulama olan müzik ilköğretim okulları da, sadece müzik alanında tam zamanlı sanat eğitimi vermektedir. Ortaöğretime ve üniversiteye geçiş için yapılan sınavlarda sanat kültürü hiçbir yer tutmamaktadır. Özel yetenek gerektiren görsel sanatlar, müzik ve beden eğitimi gibi dersler notla değerlendirilmektedir. Öğrenci velileri sportif, sanatsal çalışmalarına sınav ve not kaygısıyla önyargılı yaklaşmaktadır.

Müzik öğretmenlerine, ilgili alanlarda yeterli derecede hizmet içi eğitim seminerleri yapılamamaktadır. Sanat alanında rehberlik yapacak eğitim müfettişlerinin sayısı azdır. Okul öncesi öğrencilerinin müzik dersleri için branş öğretmenleri görevlendirilebilmelidir. Okullarda şiddet ve çeteleşme olaylarının hız kesmediği bir dönemde öğrencileri spor, resim, müzik gibi etkinliklerden uzaklaştıracak uygulamaların nasıl sonuçlar ortaya çıkaracağını tahmin etmek zor değildir.

Müzik Eğitim Politikamız

Cumhuriyet döneminde görülen müzik politikalarının özünü Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde başlayan politikalar oluşturmaktadır. Zira Saraylarda icra edilen Geleneksel Türk müziği, XVII. yüzyıl ve sonrasında Batı müziğiyle tanışmıştır. Bu tanışma ile örneğin Osmanlı müziğinin en önemli öğelerinden biri olan mehter müziği yerini, bandoya bırakmıştır. II. Mahmut döneminde, Yeniçeri ocağının kaldırılması ile mehter takımı da 1828’de kaldırılıp İtalya’dan getirilen Guiseppe Donizetti (Donizetti Paşa) tarafından bando kurulmuştur.(Paçacı, 1999: 10). Tamamen Batı müziği icra eden bir saray orkestrası kuran Donizetti, II. Mahmut için Mahmudiye, Abdülmecit için de Mecidiye marşlarını bestelemiştir.(Yalçın, 1999: 65). Bu marşlar makamsal motifler taşımakla birlikte batı müziği formunda bestelenmiştir. Yine saray ve konakların dışında tekkelerde dînî güfteler ve mistik icra özellikleri barındıran Tekke Müziği eski popüleritesini bu dönemde kaybetmeye başlamıştır. Dede Efendi’nin 3/4’ lük vals ritmini andıran ve melodi düzeni makamsaldan daha çok tonal olan “Gülnihal” adlı eseri bu dönem Batı müziği etkisiyle yazılan en iyi örnektir.(Fenmen, 1991: 53). Osmanlı’da Saray Müziğinin Batı müziğinden etkilenmesinde Batı müziği hayranları olan III. Selim ve II. Mahmud’un önemli rolleri olmuştur.

Ülkemizde resmi ve milli müzik politikaları Cumhuriyet dönemi ile başlayan modernleşme ile birlikte aslında toplumu dönüştürme çalışmalarının bir parçası olmuştur. Modernleşme aslında bilimsel olma, teknik seviye, demokratik yönetim ve liberal ekonomi olarak bilinmektedir.(Başak, 2004: 42). İngiltere, Fransa, Almanya gibi genellikle Batı ülkelerinde modernleşmeden anlaşılan sanayileşme iken Türk modernleşmesinden anlaşılan ise aslında bir batılılaşma hareketidir.(Bostancı, 2002: 100). Zira ülkemizde modernleşmeden anlaşılan şey bazen ılımlı bazen de geleneksel kültürel unsurlarımızı kıyasıya eleştirmektir.(Mardin, 1991: 9).

Müziğimizdeki geleneksel ve Batı müziği ayrımının doğması Cumhuriyet’in öncesine dayanmaktadır. Cumhuriyet sonrası ülkemizde, 1950’li yıllarda görülmeye başlanan ve 1970’lerde iyice kendisini hissettiren

137

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

bir müzikal dönüşüm gerçekleşmiştir. 1928’de İstanbul Konservatuvarı’ndan Türk mûsikîsi ve Geleneksel Türk mûsikîsi çalgılarını çalmanın öğretiminin kaldırılması ve 1934’te ise Türk Müziğinin radyolardan yasaklanması müzik eğitim politikamız açısından oldukça önemli gelişmelerdir.(Cangızbay, 2002: 122).

Günümüz müzik eğitim politikalarının temelini Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki Milli Müzik felsefesi ve çok sesli müzik faaliyetleri oluşturmaktadır. “Milli Müzik” anlayışının fikir babası, Ziya Gökalp’tir. Saray Müziği’ni Bizans ve Doğu Müziği olarak dışlayan Gökalp’e göre, bize ait olan müzik sadece halk müziğidir. Ancak Gökalp’e göre; halk müziği de tek sesli yapısı ile “milli müzik” olma açısından yeterli değildir. Halk müziğinin sahip olduğu motifler Batı müziği formunda armonize edilerek seslendirilmeli ve böylelikle yeni bir müzik inşa edilmelidir.(Metin, 2006: 12-13)

“Bugün, şu üç mûsikinin karşısındayız. Doğu mûsikisi, Batı mûsikisi ve Halk mûsikisi. Acaba bunlardan hangisi bizim için millidir. Doğu mûsikisinin hem hasta hem de gayrı milli olduğunu gördük. Halk mûsikisi milli kültürümüzün, Batı mûsikisi de de yeni medeniyetimizin müzikleri olduğu için her ikisi de bize yabancı değildir. Halk mûsikisi bize birçok melodiler vermiştir. Bunları toplar ve Batı müziğinin usûllerine göre armonize edersek, hem milli, hem de Avrupalı bir mûsikiye sahip oluruz.”(Gökalp, 1999: 146).

Çoksesli müziğin Osmanlı İmparatorluğu’ndaki kökleri 1826 yılında kurulan Mızıka-i Hümayun’a kadar uzanmaktadır. Çok sesli müzik çalışmalarında Türk Beşleri,1 Musiki Muallim Mektebi ve Türkiye’ye davet edilen Carl Orff, Bela Bartok, Josef Marx, Eduard Zuckmayer ve Paul Hindemith gibi önemli müzik adamları önemli görevler üstlenmişlerdir. Bu müzisyenler, halk müziği motifleri derlemeleri ve Türk Müziği armonisi oluşturma çalışmalarında bulunmuşlardır. Özellikle Ahmet Adnan Saygun ve Ulvi Cemal Erkin’in Halk Müziği motiflerini, Türk Müziği’nin melodik yapısına uygun birçok seslendirme sistemi ile milli müzik çalışmalarının önemli örneklerini oluşturmuştur. Yine bu dönemde okul müzikleri ve marşlar Milli Müzik görüşleri çerçevesinde bestelenmiş, Batı müziği eğitimi programlarda ağırlıklı yer tutmuştur.

Müzik Eğitim Politikaları Açısından Milli Eğitim Şuraları

Cumhuriyet döneminde eğitimle ilgili oluşturulan kurumların başında Telif ve Tercüme Heyeti gelmektedir. 1926 yılına kadar faaliyetlerini sürdüren Telif ve Tercüme Heyeti, hazırlanan ders kitaplarının öğretim programlarına uygun olup olmadığının incelenmesi, okul sayılarının artırılması çalışmaları ve bilimsel çalışmaları desteklemek gibi faaliyetleri yürütmüştür.(Gündoğdu, 2007: 17-20). Bu dönemde eğitime ile ilişkin çalışmalardan birisi de Maarif Kongreleridir. Kongrede; İlköğretim ve ortaöğretimdeki okul ve öğrencilerle ilgili sayısal veriler, öğretim programları, eğitim sisteminin ihtiyaçları gibi konular üzerinde durulmuştur. (Deniz, 2001: 11).

Millî Eğitim Bakanlığı’na ait en yüksek bilimsel danışma ve karar organı, Millî Eğitim Şûrasıdır. İlki 1939’da sonuncusu da 2014 yılında olmak üzere toplam 19 Milli Eğitim Şûrası gerçekleşmiştir. Millî Eğitim Şûrası, Millî Eğitim Bakanı’na bağlı olarak görev yapan, Millî Eğitim Sistemi’ni geliştirmek, eğitimin niteliğini yükseltmek, Millî Eğitim Teşkilatı içerisinde yer alan en yüksek danışma kuruludur. Sûra; tabiî üyeler, seçimle gelen üyeler, davetli üyeler ve müşahitlerden oluşmaktadır.

Millî Eğitim Şûraları, 75 yıllık deneyimi ve birikimi ile Türk Eğitim Sitemine yön vermişlerdir. Eğitim alanında en önemli danışma organı olarak gelenekselleşen şuralarda, eğitim sorunları tartışılarak çözümler üretilmiş ve eğitimle ilgili önemli kararlar alınmıştır. Ancak şûraların biçim, yapı, işlev ve işleyişiyle ilgili önemli sıkıntıları vardır. Bunlardan en önemlisi, şûraların yaptırım gücü olmamasıdır. Zira bu kurulda Türk eğitimi ile ilgili çok önemli karalar alınsa da bu kararları ancak tavsiye etmektedir. Bu karaların uygulama yetkisini elinde bulunduran kurum Milli Eğitim Bakanlığı’dır. Yapıldıkları dönemde görevde olan hükümeti oluşturan siyasal partilerin etkisinde kalmaları da şuralar ile ilgili diğer önemli bir sıkıntıdır. Zira şûra üyelerinin yapısı ağırlıklı olarak bürokrat ve yöneticilerden oluşmaktadır. Yine demokratik bir yapı ve işleyişe sahip olmamaları da şûraların önemli bir sıkıntısıdır. Çünkü şura üyelerin çoğunluğunu seçimle değil atamayla gelmektedir.

1 Milli Müziğin önde gelen aktörleri “Ahmet Adnan Saygun, Ulvi Cemal Erkin, Cemal Reşit Rey, Necil Kazım Akses ve Hasan Ferit Anlar” Türk Beşleri olarak adlandırılmışlardır.

138

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Başlangıçtan günümüze yapılan 19 adet Millî Eğitim Şûrasında, oluşturulan müzik merkezli komisyonların ve bu komisyonlarda müzik eğitimine yönelik alınan kararların oranının oldukça düşük olduğu görülmektedir. Yine Şuralarda müzik ve sanat eğitimcilerinin az sayıda yer aldığı ve temsil edilme oranının düşük olduğu gözlemlenmektedir. Örneğin; 1982, 1990, 1993 ve 1999 yıllarında yapılan Şûralarda ise müzik ile ilgili hiçbir komisyon kurulmamıştır.(Gündoğdu, 2007: 20). 1962, 1946, 1949’da yapılan Şûralara müzik ve sanat eğitimcisi üye sayılarının en yüksek yıllar olduğu yıllar, 1990 ve 1999 yıllarında yapılan Şûralarda ise en düşük katılımın olduğu yıllardır.(Gündoğdu, 2007: 26). Millî Eğitim Şûralarındaki toplam üye sayısının içinde yer alan müzik ve sanat eğitimcisi üye sayısının ortalama % 1 civarındadır. Yine 1988 ve 1996 yıllarında yapılan şûralarda alınan 3 karar dışında müzik müfredatına yönelik hiçbir kararın alınmadığı gözlemlenmektedir.(Millî Eğitim Şûrası, 1991; Gündoğdu, 2007: 29). 2010 yılında yapılan 18. Milli Eğitim Şurasında, ortaöğretim kurumları haftalık ders çizelgesinde Beden Eğitimi, Resim ve Müzik derslerinin ders saatlerinin azaltma kararı alınmıştır. Ayrıca müzik derslerine, okul öncesi eğitimden itibaren branş öğretmenleri girecek şekilde düzenlemeler yapılması ve öğrencilerin not yerine yeterli ya da geliştirilebilir gibi ifadelerle değerlendirilmeleri kararı alınmıştır.2

Sonuç ve Öneri

Müzik, insanın doğasında var olan bir yaratılış özelliğidir. Müziğin insanın gelişiminde çok önemli bir yeri olduğu bilinmektedir. Ülkemizde müzik eğitiminin bize ait değerlerimizle bütünleşmesi ve aynı zamanda bu eğitimin en üst seviyesine çıkarılması en önemli hedef olmalıdır. Bu yüzden başta okul öncesi olmak üzere ilkokul, ortaokul ve lise müzik eğitimimizin daha fazla geliştirilmesi ve etkinleştirilmesi gerekmektedir. Müzik eğitiminde istenilen hedeflerin gerçekleşmesi ise buna önem ve öncelik veren bir eğitim-öğretim yaklaşımıyla olacaktır. Bunun için başta müzik eğitiminin başında bulunan tüm idari mekanizmalar olmak üzere, üniversitelerin müzik bölümleri, konservatuvarlar, okullar ve öğrenci velilerine çok önemli görevler düşmektedir.

Müzik eğitimi açısından başlangıçtan günümüze pek çok politika benimsenmiştir. Selçuklular ve Osmanlılar döneminde din ve gelenek merkezli müzik eğitimi, Cumhuriyet’le birlikte birlikte laik ve evrensel bir düzleme kaymıştır. Son dönemlerde müzik alanında modernleşme ve millilik merkezli pek çok politika ortaya konmuştur. Halkı dışarıda bırakan ve geleneksel değerleri devre dışı bırakan bazı pozitivist politikaların yeterince başarılı olamadıkları görülmektedir. Müzik politikalarının belirlendiği en üst organ olan Millî Eğitim Şûralarında da müzik öğretim proğramlarına yönelik çalışmaların oldukça az olduğu dikkatlerden kaçmamaktadır. Zira başlangıçtan bu yana Milli Eğitim şuralarında müzik ve sanat eğitimcilerinin ya temsil sorunu yaşadıkları ya da müzik öğretim programlarına yönelik alınan kararların yeterince uygulanmadıkları da aşikardır. Bu nedenle sadece müzik eğitim, öğretim ve politikalarının belirlenip karara bağlanacağı müstakil birlikteliklerin yapılması gerekmektedir. Son derece ivedi ve gerekli olan müzik merkezli şûra, çalıştay, sempozyum, kongre vb. toplantılarda aşağıdaki bazı önem arz eden konuların sahasında uzman ilim, sanat ve devlet adamları tarafından karara bağlanıp ilgili makamlarca uygulanmaları gerekmektedir:

Müzik öğretmeni yetiştirme sistemi, Genel müzik eğitiminde düzenlilik ve süreklilik, Müzik programlarının çocukların bilişsel ve duyuşsal davranışlarıyla uyumu,Çocukların yaş, davranış ve gelişim dönemlerine uygun müzik eğitimi, Kitle iletişim araçları ve popüler kültür öğelerinin müzik öğretimine etkisi,Öğretmen ve öğrenci merkezli bir ders kitabının oluşturulması,Müzik ders kitaplarının içeriğinin yaş grupları ve ses özelliklerine uygunluğu,Geleneksel müzikleri dinleme ve icra etmenin önemi,Okullarda müzik dersleri için uygun enstrümanların seçimi ve eğitimi,

2 www. meb.gov.tr

139

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Okullarda idari yapının müzik derslerine yaklaşımı,Müstakil müzik derslikleri, ders kaynak, araç, gereç konuları,Okullarda müzik derslerinin statüsü ve haftalık müzik derslerinin artırılmasıMevcut müzik branş öğretmeni açıklarının giderilmesi,Müzik eğitiminin yetkin ve uzman kişiler tarafından denetlenmesi Müzikle ilgili hizmetiçi eğitim kurslarının nitelik ve nicelik olarak verimliliği.

KAYNAKÇA

Alaner, A.B. (1996) Tarihsel Süreçte Müzik, Anadol Yayıncılık, İstanbulBaşak, S. (2004) Kültür Olgusu Analizleri ve Üç Tarz-ı Siyaset, Odak Yayınları. AnkaraBostancı, M.N. (2002) Cumhuriyetimiz, Vadi Yayınları, AnkaraBozkaya, İ. (2001) Okul Ortamında Müzik, Özsan Matbaacılık, Bursa Cangızbay, K. (2002) Çok Hukukluluk, Laiklik ve Laikrasi, Liberte Yayınları, AnkaraCatterall, J. (1997) Regardless of Socio-Economic Backgrounds, Music Making Students Get Higher Marks In

Standardized Department of Education Database, Ucla Çetinkaya, Y. (1999) Müzik Yazıları, Kaktüs Yayınları, İstanbul Çilenti, K. (1982) Televizyonla Eğitim İlkeleri ve Türkiye’deki Uygulamalar, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri

Fakültesi Dergisi, Cilt: 15, Sayı: 2, Ankara Deniz, M. (2001) Millî Egitim Sûraları’nın Tarihçesi ve Egitim Politikalarına Etkileri, Süleyman Demirel Üniversitesi

Sosyal Bilimler Enstitüsü, IspartaFenmen, M. (1991) Müzikçinin El Kitabı, Müzik Ansiklopedisi Yayınları, AnkaraFeridunoğlu, L. (2004) Müziğe Giden Yol, İnkılap Yayınları, AnkaraFiliz, A. (1987) Müzik Eğitimimiz ve Sorunlarımız, Cem Yayınevi, İstanbulGökalp, Z. (1999) Türkçülüğün Esasları, MEB, İstanbul Gündoğdu, E. (2007) Millî Eğitim Sûraları’nda Ortaögretim Müzik Ögretimi Üzerine Alınan Kararların Ortaöğretim

Müzik Öğretim Programlarına Etkileri, Yüksek Lisans Tezi, BoluKüçüköncü, Y. (2004) “Türkiye’de Genel Müzik Kültürüne Etkileri Bakımından Cumhuriyet Döneminde Müzik

Eğitimi ve Müzik Öğretmenleri”, 1924-2004 Musiki Muallim Mektebinden Günümüze Müzik Öğretmeni Yetiştirme Sempozyumu Bildirisi, Isparta

Lavignac, A. (1932) “L’education Musicale”, Librarie Palegrave, ParisMardin, Ş. (1991) Türk Modernleşmesi, İletişim Yayınları, İstanbulMEB, Millî Egitim Sûrası, Millî Egitim Basımevi, İstanbulMetin, C. (2006) Türk Modernleşmesi ve İran, Hacettepe Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü,

Doktora Tezi, AnkaraPaçacı, G. (1999) “Cumhuriyetin Sesli Serüveni”, Cumhuriyetin Sesleri, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul Plato (1971), Devlet, (Çeviri: Sabahattin Eyüboğlu - M. Ali Cimgöz), Remzi Kitabevi, İstanbulSanemoğlu, N. (2000) Gelişim Öğrenme ve Öğretim, Gazi Kitabevi, Ankara Say, A. (1996) “Müzik Öğretimi”, Ali Uçan’ın Kaleminden Ülkemizde Müzik Öğretimine Genel Bir Bakış, Müzik

Ansiklopedisi Yayınları, AnkaraSharp, J. (2003) “Classrooms and Curriculum come alive with music”, Classroom Researchs, UtahUçan, A. Müzik Eğitimi Temel Kavramlar-İlkeler-Yaklaşımlar, Müzik Ansiklopedisi Yayınları, Ankara.Yavuzer, H. (1999) Çocuk Psikolojisi, Remzi Kitabevi, İstanbulwww. meb.gov.tr

141

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Giriş

Gelişim süreçlerinde kendilerini ve çevreyi tanımaya çalışan bireylereğitim ortamlarında planlı-programlı-eğitim almakta, ayrıca değişen topluluk kural ve yaşayışlarına uyum sağlayabilmek için destek almaktadır-lar. Sünbül’ e (1996)göre: Toplumun beklentisi olan ve kişisel çabayla öğrenilmesi güç olan birçok davranış vardır. Bireyler için uygun davranışları seçen ve eğitimi seçilmiş değerler üzerine kurma görevi olan önemli kurum okuldur (s.597).Okullarda bireylerin aldığı-alacağı eğitim; amaçlar ve kazanımlar, bilgilerin sunu-mu-uygulanması-tekrarı, öğretenlerin-öğrenenlerin tutumu, becerisi ve istekleri ile yakından ilişkilidir denilebilir.Bu noktada öğretme işinin temel sorumlusu öğretmenler devreye girmektedir.

MÜZİK EĞİTİMİ LİSANS ÖĞRENCİLERİNİN MÜZİK ÖĞRETMENLİĞİ MESLEĞİNE YÖNELİK TUTUMLARI

THE ATTITUDES OF PRE-SERVICE MUSIC TEACHERS TOWARDS MUSIC TEACHING PROFESSION

Özet

Müzik öğretmenlerinin ve müzik öğretmeni adaylarının mesleklerine olan tutumları,mesleklerini sevmeleri, başarı elde etmeleri ve ilişkili olarak ülkelerin müziksel gelişimi için önemli etkenlerden birisi sayılabilir.Müzik eğitimi anabilim dallarında eğitim alan müzik öğretmeni adaylarının müzik öğretmenliği mesleğine olan tutumlarının hangi düzeyde olduğunu belirlemeyi amaçlayan bu araştırma genel tarama modeli ile oluş-turulmuş betimsel durum saptayıcı bir çalışmadır.Araştırmagrubulisansbir, iki, üç ve dördüncü sınıf öğrencisi olan 118 müzik öğretmeni adayından oluşturulmuştur.Veriler SPSS 22 veri çözümleme programı kullanılarak çözümlenmiş; yüzde-frekans, Mann Whitney U ve Kruskall Wallis H testleri ile analiz edilmiştir. Öğrencilerin müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumlarının olumlu anlamda yüksek olduğu ortaya çıkmış ve bazı değişkenler açısından sonuçlar irdelenmiştir..

Anahtar Kelimeler: Öğretmenlik mesleği, Müzik öğretmenliği, Tutum.

Abstract

In-service and pre-service music teachers’ attitudes towards their profession, work satisfaction and perfor-mance can be considered as one of the crucial factor for a countrys’ musical development. The purpose of this study is to determine the attitudes of pre-service music teachers towards music teaching profession and a descriptive survey method was used for the research. The research group was constituted from 118 pre-service music teachers who are first, second, third and fourth year of Music Education. The data of the research was collected through the music teaching profession attitude scale. The data were analyzed using SPSS 22 data analysis program, and percentage and frequency,Mann Whitney U and Kruskal Wallis H tests were used to analyse the data. In the findings, the attitudes of pre-service music teachers towards their profession were displayed positive and the findings were interpreted in terms of certain variables..

Keywords: Teaching profession, Music teaching, Attitude.

Mehmet Şahin AKINCI*

* Öğr. Gör., Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Müzik Eğitimi Anabilim Dalı, Bolu, [email protected]

142

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Öğretmenler: çeşitli bilgileri temele alarak bireyin davranış, tutum, becerilerine ve toplumun yaşamına kalite katacak değişmelerin oluşmasına kılavuzluk eden (Şahin, 2003: 293; Semerci ve Semerci, 2004:138); eğitim sistemindeki amaçlara ulaşmada eğitim programı, fiziki koşullar, eğitim materyalleri ve diğerlerinin ötesinde belirleyici, etkileyici ve yönlendirici etkisi olan (Cömert, Demirtaş ve Özer, 2011:98; Çapa ve Çil, 2000: 69);görevlerini Türk Milli Eğitiminin amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak yerine getirmek-le yükümlü olançalışanlardır (Milli Eğitim Temel Kanunu, 3. kısım madde 43). Bireyi ailesine, yaşadığı topluma, ülkesine, dünyaya faydalı ve üretken hale getirmeyi amaçlayan eğitim sistemi içinde öğretmenin yeri tartışmasız önemlidir (Eldemir, 2011: 48).Öğretmenin öğrenci ve eğitim programlarını etkileme gücü diğer öğelere oranla daha yüksektir (Çetin, 2006:29).

Öğretmenlerin sosyal değerleri, toplumun beklentilerini, katkılarını, sorunlarını saptayarak öğrencilerin faydasına kullanabilmeleri; toplumla dengeli yaşam için eğitimsel yaşantıları düzenlemeleri(Sünbül, 1996: 603-604);sabırla ve özveriyle çalışarak sürekli kendilerini geliştirmeleri (Çiçek Sağlam, 2008: 60); öğren-cilerinde olumlu bilişsel, duyuşsal ve psikomotor davranış değişikliği oluşturabilmeleri; etkili öğretmenlik nitelikleri sayesinde neyin nasıl ve ne zaman öğretileceğini bilmeleri gibi stratejik bilgi ve deneyimlere sahip olmaları gerekmektedir (Çoban ve Doğan, 2009:159). Bu önemli sorumluluklardan dolayı öğretmen-lik uzmanlaşmayı ve profesyonelleşmeyi gerektiren bir meslek sayılmaktadır.

Öğretmenlerin temel uğraşıları olan öğrenciler okullarda farklı amaçları olan birçok ders almaktadırlar. Kendi alanlarında uzmanlaşmış öğretmenler milli eğitim ilkeleri çerçevesinde haftalık işlenme sayısı ve sınıf seviyelerine göre değişebilen derslerin öğretimini yapmaktadırlar. Müzik dersi de bu derslerden biri-sidir ve dersleri çoğunlukla müzik öğretmenleri yürütmektedir.

Müzik öğretmenliği: eğitimle ilişkilisosyal, kültürel, ekonomik, bilimsel ve teknolojik boyutlar çerçeve-sinde müzik alanında özel uzmanlık bilgisi, beceri ve yeterliğini temel alan akademik çalışma ve mesleki formasyondeneyimine dayanarak aktif şekilde müzik ders amaçlarına ilişkin davranış değişikliklerini oluş-turmaya çalışan, etkinlikler düzenleyip uygulayan, ders dışı etkinlikleri hazırlayan, yönetenprofesyonel statüde bir uğraş alanıdır. Ayrıca bir dal öğretmenliği olmasının yanında genel öğretmenlik bilgisini de içeren, bireyin ve toplumun mutluluk ve gelişimine olduğu kadar müziğin bir kültür öğesi olarak gelişi-mine de katkı sağlayanbir meslektir (Güdek, 2007: 5-6-49).Özel bir ihtisas alanı olan öğretmenlik mesleği Genel Kültür Eğitimi, Özel Alan Eğitimi ve Pedagojik Formasyon eğitimleri tamamlanarak yapılmaya baş-lanmaktadır (Bircan ve Sefunç, 2003: 221; Milli Eğitim Temel Kanunu, 3. kısım madde 43).

Kavcar (2002)’ e göre öğretmen yetiştirme, kapsamlı ve çok boyutlu bir konudur. Öğretmen adaylarının seçimi, hizmet öncesi eğitimi, uygulama dönemi ve bu dönemdeki izleme-değerlendirme çalışmaları, hiz-met içi eğitim gibi konular, tümüyle öğretmen yetiştirme kavramı içine girer (s.1).Öğretmenlik eğitiminin bir dalı olan müzik öğretmenliği eğitimi de bu mesleğe yönelen veya yöneltilen bireyleri müzik eğitimi ala-nında uzmanlaştırmayı amaçlayan etkin bir öğrenim sürecidir. Bu süreç genel olarak müzik öğretmenliği mesleğinin gerektirdiği yeterlik ve nitelikler üzerine kuruludur (Güdek, 2007: 21).Öğretmen yetiştirmenin ilk adımı öğretmen adaylarının seçiminde öğretmenlik mesleğini seven ve isteyen adayların seçilmesidir. Bundan dolayı öğretmen yetiştiren kurumlarda öğrenim gören öğretmen adaylarının öğretmenlik mesle-ğine ilişkin tutumları incelenmeli ve ortaya çıkan bulgular doğrultusunda olumlu tutumlarının geliştiril-mesi için çalışılmalıdır(Özder, Konedralı ve Zeki,2010:256).

Bireyin kişilik özellikleri, içinde yer aldığı toplumsal ve kültürel çevre, toplumsallaşma süreci, bilgi biriki-mi ve yaşam deneyimleri ile ilişkili olan tutum (İnceoğlu, 2010: 8) bilerek veya bilmeyerek insana, olaya, duruma, görüşe veya nesnelere tepkide bulunmak için öğrenilen bir durum-eğilimdir (Güdek ve Tufan, 2008:28, Demirel, 2003). Bireyin deneyim, bilgi, duygu ve güdülerine (motivation) dayanarak şekillen-dirdiği zihinsel, duygusal ve davranışsal bir tepki ön eğilim(İnceoğlu, 2010:13); özel görüşler ve durum-lara karşı sürekli yaklaşım ve tahmin edilebilir tepki; insanları veya nesneleri olumlu veya olumsuz yönde cevaplamak için bilgisel eğilimdir (Ahmad, 2008: 41).Bilgilerin çoğalması, gelişim hızı ve düzeyi değişen toplum, ilişkili olarak oluşan bireysel sorunlar ve yeni ihtiyaçlar nedeniyle bireylerin zeka, yetenek gibi zihinsel gelişimleriyle ilişkili olarak ilgi, tutum, yeterlilik gibi özelliklerinde de değişiklikler görülebilir (Büyükkaragöz, Sünbül ve Kesici, 1995:341).

Öğretmen yetiştirme sürecinde nitelikli öğretmen olmaya yönelikbireylerinmotivasyon ve ilgileri, eğitime ve alanlarına bakış açıları, tutumları ve yeterlik durumları öğretim programı ve maddi olanaklar kadar

143

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

belirleyicidir (Kurtuldu, 2010: 134; Piji Küçük, 2012:152). Öğretmenlik mesleği bilgi, beceri gibi bilişsel alan yeterlilikleriyle birlikte tutum ve davranış gibi duyuşsal alan yeterlikleri de gerektirir ve öğretmen adaylarının meslekle ilgili değer ve tutumları edinmeleri bilgi kadar gereklidir. Araştırmalar öğrencile-rin, öğretmenin tutum ve davranışlarından etkilendiğini göstermektedir. Öğrenciler; öğretmenin düşünsel tutumu, duygusal tepkileri, çeşitli alışkanlıkları ve bunları kapsayan kişiliğinden ve hatta genelde öğretme-nin anlattığı konudan ziyade konuya yaklaşımından ve olayları yorumlama biçiminden etkilenmektedir (Varış, 1988:118 akt. Çetin, 2006: 29-30).

Öğretmen yetiştirme programlarında eğitim alan öğrencilere mesleki olarak uygun davranışları göstere-bilmesi için gerekli bilgiler ve beceriler kazandırılmaya çalışılmaktadır. Öğretmenlik mesleğinin gerek-liliklerini daha etkili biçimde yerine getirebilme koşullarından biri de mesleğe yönelik tutumlarının olumlu olmasıdır denilebilir(Üstüner, 2006:112, Baykara Pehlivan, 2008:152).Bireyin iş doyumu yüksek ise işine karşı tutumu da olumludur, iş doyumunu sağlayamamışsa tutumu olumsuzdur (Robbins, 1994, akt. Üstüner, 2006:112). Bu bağlamda tutumlar insan davranışlarına yön verme gücündedir ve tutum-ların olumlu/olumsuz olması mesleki performansı da etkileyecektir (Seferoğlu, 2004: 413). Olumsuz tutumlar:beğenmeyici, reddedici davranışlar, öğrenciyi sevmeme, kendini geliştirmeme, heyecanlı-istekli olmama gibi durumlardır ve bu tutumlar başarıyı düşürür. Olumlu tutumlar ise başarı çabası, derse ve mesleğe olumlu ilgi,çocukları sevmek, öğretimin önemini görebilmek gibi durumlardır ve olumlu tutum-lar öğrenmeyi kolaylaştırarak programın etkililiğini sağlayabilecektir (Semerci ve Semerci, 2004:140).

Eğitim sisteminin en önemli öğesi öğretmendir. İyi-nitelikli eğitimi iyi ve nitelikli öğretmenler yapabilece-ğinden, ülkenin iyi geleceği için öğretmen yetiştirme ve öğretmenlik mesleği üzerinde gereğince durulma-lıdır (Çelikten, Şanal ve Yeni, 2005: 234; Semerci ve Semerci, 2004: 138).Öğretmenlikte başarılı olabilmek için mesleği şartsız kabullenip sevgiyle ve istekle yapmak büyük önem taşır (Çetin, 2006: 29, Çiçek Sağlam, 2008: 60). Öğretmenlik beceri ve bilgilerine yönelik inancı az olan öğretmen adayının mesleğini etkili şekil-de yapması da güç olabilecektir (Cömert, Demirtaş ve Özer, 2011:101). Nitelikli, yeterli öğretmen şüphe-sizdir ki programın hedeflerine ulaşmasında, öğrencilerin başarısında etkili olabilecektir (Büyükkaragöz ve Sünbül 1996).Nitelikli öğretmenin yetiştirilmesi, eğitim programı başarısı ve geliştirmesi için öğretmen adaylarının mesleğine ilişkin tutumlarının belirlenmesi ve olumsuz ise olumlu yönde değiştirilmesi zorun-lu ve önemlidir (Semerci ve Semerci, 2004:140, Güven ve Kaya: 2013:552).Müzik öğretmenliği mesleğiyle ilgili uygulamalar müzik öğretmenliği mesleğine karşı olumlu tutumlara yönlendirici olmalıdır (Güdek, 2007: 21-22).

Öğretmenlik mesleğine olan tutum üzerine birçok araştırma yapılmış ve sonuçları ile ilişkili olarak bulgu-lar ve öneriler sunulmuştur. Her araştırma tutumu farklı yönleri ile incelemekteve irdelemektedir. Bua-raştırmada ise: çevre, meslek, yaşam, gelecek,eğitim vb kavramların öğrenciler tarafından değişik bakış açılarıyla değerlendirebilmesi ve öğrencilerin farklı yetiştirilme geçmişlerine sahip olabilmeleri ihtimali nedeniyle cinsiyet değişkeni;bireylerin; sosyal-ekonomik-kültürel yaşantı deneyimlerinin eğitim aldığı kurumlardaki sınıf derecelerinin akışına göre değişebilmesi ihtimali nedeniyle sınıf değişkeni; öğrenci-lerin meslek seçimlerini bireysel olgunluk yetisine ulaşıp-ulaşamama, kararlılık-kararsızlık, kendi başına karar verip-verememe veya çevreden etkilenebilme, isteklilik-isteksizlik vb başka durumlarla ilişkilendire-bilmeleri ihtimaliyle mesleği seçme nedeni değişkeni; öğrencilerin yakınlarında ve çevresinde görebileceği memurluk-öğretmenlik mesleğine farkında olarak veya olmayarak gözlem-inceleme veya alışarak yakınlık kurması veya uzaklaşmış olabilmeleri ihtimali ile aile meslek durumları değişkenlerine bakılmıştır.

Araştırmanın Önemi

Araştırma;müzik öğretmeni adaylarınınmüziköğretmenliği mesleğine yöneliktutumlarını tespit etmeye çalışan araştırmaların kullandığı cinsiyet, sosyo-ekonomik durum ve lise mezuniyet durumları, araştırma grubundaki öğrencilerin sınıf seviyeleri değişkenlerine ek olarak ve farklı olarak mesleği seçme nedeni ve ailede memur/öğretmen olup olmama değişkenlerini de içermişve bu değişkenlerin sonuçlarını test etmeye çalışmıştır. Bu nedenle araştırmanın, konu ile ilgili yapılmış önceki çalışmalardan ayrılarak, okuyucuların konuya ve sonuçlarına farklı pencerelerden bakabilmelerineimkanı sağlayabilmesi açısından ek bir önem kazandığı söylenebilir.

Ayrıca sonuçlarıileilgili literatürekatkı sağlayabilmesi; elde ettiği bulgu, sonuç ve önerilerden yola çıkarak problemlerin çözümüne yönelik yeni düzenlemeler için fikirler sunabilmesi, konuyla ilgili ileriki zaman-

144

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

larda yapılabilecek olan yeni çalışmalara destek sunabilecek fikirler sunabilmesi ve bu sayede müzik öğret-meni adaylarının müzik öğretmenliği mesleğine ilişkin olumlu tutumlarının arttırılmasına-iyileştirilmesi-ne yardımcı olabilecek güncel fikirler sunabilmesi açısından önem taşımaktadır.

Araştırmanın Amacı

Bu araştırmada amaç: eğitim fakültesi müzik eğitimi anabilim dalı programlarında öğrenim gören müzik öğretmeni adaylarının müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumları ne düzeydedir belirlemek, bu tutumların bazı değişkenlere göre ilişkisini ortaya çıkarmak; araştırmanın sonuçlarına ve önemine ilişkin öneriler sunmaktır.

İlgili Araştırmalar

Güdek (2007)’in; Türkiye’deki farklı müzik eğitimi anabilim dallarında öğrenim gören 1102 birinci ve dördüncü sınıf öğrencisinden oluşturduğu örneklem grubunun müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumlarını belirleme amacıyla yürüttüğü araştırmasında birinci sınıf ve dördüncü sınıf öğrencilerinin müzik öğretmenliğine yönelik tutumları diğer sınıflara oranla yüksek çıkmış ve birinci sınıf öğrencilerinin dördüncü sınıf öğrencilerine oranla daha yüksek tutuma sahip olduğu tespit edilmiştir.Öğrencilerin müzik öğretmenliği mesleğine yöneliktoplam tutum puanlarının ortalamasının (xr =78,72) olması nedeniyle öğrencilerin müzik öğretmenliği mesleğine yönelik olarak olumlu tutuma sahip oldukları tespit edilmiştir.

Çiçek Sağlam (2008)’ ın; Harran Üniversitesi Müzik Öğretmenliği Bölümü’ nde öğrenim gören 110 öğrenci ile müzik öğretmenliği bölümü öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarını belirleme amaçlı yürüttüğü araştırmasında kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre öğretmenlik mesleğine yönelik tutum-larının daha olumlu olduğu görülmüş veüst sınıflara doğru gidildikçe öğrencilerin öğretmenlik mesleğine yönelik olumlu tutumunun arttığı, birinci, üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine olan tutumlarının olumlu olduğu fakat ikinci sınıf seviyesindeki tutumların diğer sınıflara nazaran daha düşük olduğu belirlenmiştir.Mesleği sevdiği için tercih edenlerin öğretmenliğe yönelik tutumunun daha olumlu olduğu görülmüştür.

Yöntem

Öğrencilerin görüşleriyle şekillenmiş olanbetimsel ve durum saptayıcı nitelikteki bu araştırmada genel tarama modeli kullanılmıştır. “Tarama modelleri, geçmişte ya da halen var olan bir durumu varolduğu şekliyle betimlemeyi amaçlayan araştırma yaklaşımlardır. Araştırmaya konu olan olay, birey ya da nesne, kendi koşulları içinde ve olduğu gibi tanımlanmaya çalışılır” (Karasar, 2009:77).

Araştırma Grubu

Çalışmanın araştırma grubunu 2013-2014 eğitim-öğretim yılında Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Müzik Eğitimi Anabilim Dalı’ nda tüm sınıf kademelerinden ulaşılabilen 118lisans öğrencisi (74 kız “% 62,7” ve 44 erkek öğrenci “% 37,3) oluşturmaktadır.Araştırmaya katılan öğrencilerin102 tanesi Güzel Sanatlar Lisesi (% 86,4) ve 16 tanesi de (% 13,6)diğer liselerden mezun olmuşlardır. 29’u birinci sınıf (%24,6), 33’ü ikinci sınıf (% 28), 27’ si üçüncü sınıf (% 22,9) ve 29 tanesi dördüncü sınıf (% 24,6) öğrenci-sidir. Öğrencilerin 67 tanesinin (% 56,8) ailesinde memur/öğretmen mesleğinde birey varken 51 tanesinde (% 43,2) yoktur. Ayrıca öğrencilerden 98 tanesi (% 83,1) öğretmenliği meslek olarak seçmelerindeki nedeni öğretme ve öğreterek faydalı olma istekleri olarak 20 tanesi (% 16,9) de başka nedenler olarak açıklamış-lardır.

Verilerin Toplanması ve Analizi

Araştırmada Güdek (2007) tarafından geliştirilen “sevgi ve adanmışlık” ve “değer” olmak üzere iki alt boyuttan oluşan 11’ i olumlu ve 8’ i olumsuz toplam 19 maddeli, “Müzik Öğretmenliği Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeği”gerekli izinle veri toplama aracı olarak kullanılmışveAbant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Müzik Eğitimi Anabilim Dalı’ nda izinle uygulanmıştır.Likert tipi (5’ li)olarak hazırlanmış olan ölçek, “Kuvvetle katılırım-5, Katılırım-4, Kararsızım-3, Katılmam-2, Asla katılmam-1” şeklinde derece-lendirilmiş veölçekte yer alan olumsuz maddeler tersten puanlanarak hesaplanmıştır.Ölçekte genel olarak alınabilecek en yüksek puanı 90 en düşük puanı ise 22 dir. Ayrıca boyutların her birisi için alınabilecek en yüksek puan 45 en düşük puan ise 11 dir.

145

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Ölçeğin uygulanmasıyla elde edilen veriler SPSS programına aktarılırmış ve verilerin faktör analizi için uygun olup olmadığı Kaiser-MeierOlkin (KMO) katsayısı ve Bartlett küresellik testi ile incelenmiştir. KMO katsayısı 0,918 ve Bartlettkürsellik testi değeri X2=1524,36 (df=153, p=0,000) verilerin faktör analizi-ne uygun olduğunu ve çok değişkenli normal dağılımdan geldiğini göstermektedir.

Tablo 1: Müzik Öğretmenliği Tutum Ölçeği Madde Yük Değerleri Analizi Sonuçları

Döndürülmüş Bileşenler Analizi

Bileşen

1 2SORU 15 0,783SORU 17 0,779SORU 3 0,770SORU 7 0,754SORU 13 0,739SORU 10 0,734SORU 1 0,673SORU 5 0,624SORU 2 0,329SORU 14 0,736SORU 6 0,735SORU 4 0,731SORU 9 0,695SORU 16 0,692SORU 18 0,673SORU 11 0,670SORU 12 0,670SORU 8   0,610

Ölçeğin temel faktörlerini teyit etmek amacıyla varimax rotasyonu yapılmış ve yapılan faktör analizi sonu-cunda madde yük değerleri kontrol edilmiş, 19 maddelik ölçekteki 19. madde her iki faktörde binişik oldu-ğundan çıkarılmış ve araştırmanın analizleri 18 madde üzerinden yapılmıştır.

Tablo 1incelendiğinde tutum ölçeğinin iki boyuttan oluştuğu görülebilmektedir.Ayrıca müzik öğretmenli-ği tutum ölçeği faktör analizi sonuçlarında “Değer Boyutu” ‘na ait açıklanan varyans 31,4; “Sevgi ve Adan-mışlık Boyutu”’ na ait açıklanan varyans ise 31,0 olarak elde edilmiştir. İki faktörün ölçeğe ilişkin açıkladık-ları Toplam varyans % 62, 5 olduğu ve ölçeğe ilişkin varyansın çoğunluğunu açıkladığı görülebilmektedir.Ölçekte bulunan 2. maddenin faktör yükü (.329) yeterli düzeyde olmamasına rağmen .30 eşik değerinden (Büyüköztürk, 2009:133) büyük olduğu için ölçekte kalmasına karar verilmiştir. Bu verilere dayanarak uygulanan ölçeğin faktör analizinin uygun olduğu, yapı geçerliğinin sağlandığı söylenebilir.

Her bir faktörün güvenirlik katsayıları için ise Cronbach’s Alpha değerleri hesaplanmıştır.Müzik Öğretmen-liği Tutum Ölçeği Güvenirlik Analizi Sonuçlarına göre 9 maddeden oluşan “değer boyutu” ndaCronbach’s Alpha sonucu .91; 9 maddeden oluşan “sevgi ve adanmışlık boyutu” ndaCronbach’s Alpha sonucu .91 ve ölçeğin genelinin Cronbach’s Alpha sonucu .94 olarak bulunmuştur. Bu bağlamda ölçeğin yüksek derecede güvenirliğe sahip olduğu görülebilmektedir.

Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutum sonuçlarının araştırmanın değişkenleri olan cinsiyete, mesleği seçme nedenlerine, aile mesleklerine ve bulundukları sınıf seviyesine göre normal dağı-

146

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

lım gösterip göstermediklerini belirlemek için Kolmogorov-Smirnov testi uygulanmış, sonuçların normal dağılım göstermemesi nedeniyle cinsiyete, mesleği seçme nedenlerine, aile mesleklerine göre tutumlarını belirlemek için Mann Whitney U Testi ve öğrenim görülen sınıf düzeyine göre anlamlı bir farklılaşma olup olmadığını tespit amacıyla Kruskal Wallis H testi uygulanmıştır. Sonuçların yorumlanmasında .05 anlamlılık düzeyi temel alınmıştır.

Sonuçlar

Öğrencilerin müzik öğretmenliği mesleğine yönelik toplam tutum puanları ortalaması xr =73,50 olarak elde edilmiştir (toplam madde: 18, n= 118, ss= 15, 018). Bu değer, ölçekten alınabilecek en yüksek puan-la karşılaştırıldığındamüzik eğitimi anabilim dalı öğrencilerinin müzik öğretmenliği mesleğine yönelik olumlu tutuma sahip olduklarına işaret etmektedir.

“Sevgi ve Adanmışlık” boyutu tutum puanları incelendiğinde ortalama puanın xr = 35,39 olduğu sonucuna ulaşılmıştır (toplam madde: 9, n= 118, ss= 7,7). Eldeedilen bu değer dikkate alındığında, ölçeğin “sevgi ve adanmışlık ” boyutuna ilişkin tutum puanlarının boyuttan alınabilecek en yüksek puana göre düşünül-düğünde yüksek olduğu, dolayısıyla öğrencilerin müzik öğretmenliği mesleğini sevdikleri ve bu mesleğe kendileriniadadıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Öğrencilerin “Değer” Boyutu Tutum Puanları incelendiğinde xr = 38,11 olduğu sonucuna ulaşılmıştır (toplam madde: 9, n= 118, ss= 8,1). Değerboyutuna ilişkin tutum puanları ortalamasının boyuttan alına-bilecek en yüksek puana göre düşünüldüğünde yüksek olduğu ve öğrencilerin müzik öğretmenliğimesle-ğine ilişkin tutumlarının verdikleri değerle ilişkili olarak olumlu yönde olduğu anlaşılabilmektedir.Ayrıca “Değer” boyutunun “Sevgi ve Adanmışlık” boyutuna göre daha yüksek ortalamaya ulaşmış olması öğren-cilerin müzik öğretmenliği mesleğini irdelerken daha çok “değer” boyutu ile ilişkilendirdiklerini ortaya çıkarmaktadır.

Bu araştırmada müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumların öğrencilerin cinsiyetine göre anlamlı fark gösterip göstermediği araştırılmıştır. Analizlere geçmeden önce ölçekten elde edilen puanların ger iki alt grupta (kız-erkek) normal dağılım gösterip göstermediği Kolmogorov-Smirnov testi ile test edilmiştir. Analiz sonucunda kız öğrencilerin grubunda normallik varsayımının sağlanmadığı (p<.05), erkek grubun-da ise sağlandığı (p>.05) belirlenmiştir. Her iki grupta da normallik varsayımının sağlanması gerektiğin-den analiz parametrik olmayan testlerden Mann Whitney U testi ile devam edilmesine karar verilmiş ve sonuçlar tabloda özetlenmiştir.

Tablo 2: Öğrencilerin Müzik Öğretmenliği Mesleğine İlişkin Tutumlarının Cinsiyet Değişkenine Göre U Testi Sonucu

Grup n Sıra Ortalaması Sıra Toplamı U pKız 74 64,82 4797

1234 0.28Erkek 44 50,55 2224

Tablo 2 incelendiğinde öğrencilerin öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumlarının cinsiyet değişkenine göre anlamlı farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Sıra ortalamaları dikkate alındığında kız öğrencilerin tutumlarının erkek öğrencilere göre daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Araştırmada müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumların öğrencilerin aile mesleklerine göre anlamlı fark gösterip göstermediği araştırılmıştır. Analizlere geçmeden önce ölçekten elde edilen puanların ger iki alt grupta (Ailesinde memur/öğretmen var veya yok) normal dağılım gösterip göstermediği Kolmogo-rov-Smirnov testi ile test edilmiştir. Analiz sonucunda ailesinde memur/öğretmen var olan öğrencilerin grubunda normallik varsayımının sağlanmadığı (p<.05),ailesinde memur/öğretmen olmayangrupta ise sağlandığı (p>.05) belirlenmiştir. Her iki grupta da normallik varsayımının sağlanması gerektiğinden ana-liz parametrik olmayan testlerden Mann Whitney U testi ile devam edilmesine karar verilmiş ve sonuçlar tabloda özetlenmiştir.

147

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tablo 3: Öğrencilerin Müzik Öğretmenliği Mesleğine İlişkin Tutumlarının Aile Mesleklerine Göre göre U Testi Sonucu

Grup n Sıra Ortalaması Sıra Toplamı U pMemur/Öğretmen Var 67 55,71 3732

1454 0.16Memur/Öğretmen Yok 51 64,48 3288

Tablo 3 incelendiğinde öğrencilerin öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumlarının aile mesleklerine göre anlamlı farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Sıra ortalamaları dikkate alındığında ailesinde memur/öğretmen olmayanöğrencilerin tutumlarının ailesinde memur/öğretmen olan öğrencilere göre daha yük-sek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Araştırmada müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumların öğrencilerin müzik öğretmenliği mesle-ğini seçme nedenlerine göre anlamlı fark gösterip göstermediği araştırılmıştır. Analizlere geçmeden önce ölçekten elde edilen puanların ger iki alt grupta (Öğretmek için/başka nedenlerle) normal dağılım gösterip göstermediği Kolmogorov-Smirnov testi ile test edilmiştir. Analiz sonucunda müzik öğretmenliği mesle-ğini öğretmek için seçen öğrencilerin grubunda normallik varsayımının sağlandığı (p>.05), müzik öğret-menliğini başka nedenlerle seçenleringrubunda ise sağlanmadığı (p<.05) belirlenmiştir. Her iki grupta da normallik varsayımının sağlanması gerektiğinden analiz parametrik olmayan testlerden Mann Whitney U testi ile devam edilmesine karar verilmiş ve sonuçlar tabloda özetlenmiştir.

Tablo 4: Öğrencilerin Müzik Öğretmenliği Mesleğine İlişkin Tutumlarının Müzik Öğretmenliğini Seçme Nedenlerine Göre U Testi Sonucu

Grup n Sıra Ortalaması Sıra Toplamı U p

Öğretmek için 98 66,26 6493318 0.0

Başka nedenler 20 26,40 528

Tablo incelendiğinde öğrencilerin öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumlarının müzik öğretmenliği mesle-ğini seçme nedenlerine göre anlamlı farklılık olmadığısonucuna ulaşılmıştır. Sıra ortalamaları dikkate alın-dığındamüzik öğretmenliği mesleğini öğretmek için seçen öğrencilerin tutumlarının müzik öğretmenliği mesleğini başka nedenlerle seçen öğrencilere göre daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Araştırmada müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumların öğrencilerin farklı sınıf seviyelerine göre anlamlı fark gösterip göstermediği araştırılmıştır. Analizlere geçmeden önce ölçekten elde edilen puanla-rın her sınıfta normal dağılım gösterip göstermediği Kolmogorov-Smirnov testi ile test edilmiştir. Analiz sonucunda farklı sınıflara göre normallik varsayımının sağlamadığı (p<.05) belirlenmiştir. Sınıflar bazında normallik varsayımının sağlanması gerektiğinden analiz parametrik olmayan testlerden Kruskal-WallisH-testi ile devam edilmesine karar verilmiş ve sonuçlar tabloda özetlenmiştir.

Tablo 5: Öğrencilerin Müzik Öğretmenliği Mesleğine İlişkin Tutumlarının Farklı Sınıflara Göre Kruskal-WallisH Testi Sonucu

Sınıf n Sıra Ortalama sd x2 P Anlamlı Fark1 29 64,9

3 12,454 .006 2-1, 2-2, 2-3 2-42 33 69,53 27 61,54 29 40,7

Tablo incelendiğinde öğrencilerin öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumlarının farklı sınıf seviyelerine göre anlamlı farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır (X2=12,454, n=118, p<.05). Sıra ortalamaları dikkate alındığında ise en yüksek tutum ortalamasının ikinci sınıflarda en düşük ortalamanın ise dördüncü sınıf-larda olduğu görülebilmektedir.

148

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Tartışma ve Öneriler

Araştırmada müzik öğretmeni adaylarının müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumlarının olumlu-yöndeyüksek olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Bireylerin sosyal, ekonomik ve teknolojik gelişmelerin de etkisiyle yaşamlarında değişikliklere gidebilecekleri bilenen bir gerçek olabileceği yargısıyla müzik öğret-menliği bölümlerini kazanıp okumaya başlayan öğretmen adaylarının da mesleki gelişim ve gelecek fikir-lerinde zamanla değişebilecek süreçlere girebilecekleri söylenebilir. Fakat çalışmanın bulguları mesleki değişim fikirlerinin genellikle görülmediğini ve öğrencilerin kendilerini bilinçli olarak öğretmen adayı-gördüklerinive bu yönde olumlu tutuma sahip olduklarını ve mesleğe değer verdiklerini göstermektedir.

Kız öğrencilerin müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumlarının erkek öğrencileregöre daha olumlu olduğu ortaya çıkmıştır.Sonucun bu şekilde alınmasında öğretmenlik mesleğinin düzenli çalışma saatle-rine ve sadece hafta içi çalışma sistemine sahip olmasının, mesai saatlerinin evli olan veya olmayan bayan öğretmenleredeuygun olmasının, gelecekte çocuk sahibi olmayı düşünenler için yaz tatili gibi uzun bir yeni doğan bakım süresişansı sunabilmesinin, şehir dışı gibi mecburi iş yolculukları olmamasının, ikamet ettik-leri yerde çalışma şartlarına sahip olunmasının, müzik öğretmenliği yapmayıp yine müziksel sunumların yapıldığı başka ortamlarda bulunmaları açısından erkek öğrenciler kadar rahat ve kolay şartlara sahip ola-mamalarınınöğretmenlikmesleğiniözendiriciliğininve tüm bu etkenleri düşünebilen kız öğrenci velilerinin özellikle çocuklarına öğretmen olma isteklerinden doğan teşviklerinin etkili olabileceği düşünülmekte ve kız öğrencilerin de bu uygun imkanları kullanarak öğretmenlik mesleğine karşı erkeklerden daha fazla olumlu tutuma sahip olabileceklerinin etkisi olabileceği düşünülmektedir.

Eğitim fakülteleri müzik bölümlerinde eğitim alıp öğretmen olma düşüncesi olan öğrenciler bu kararlarına kendi yetenekleri, ailelerinin istekleri, varsa aile, akraba, arkadaş çevresi veya uzak çevresinde gördüğü öğretmen/müzik öğretmeni kişileri örnek almaları, devlete bağlı bir kadro imkanını sağlayabilme isteği, müzik öğretmenlerinin isteği-yönlendirmesi, başka yükseköğretim bölümlerine girememe vb. sebeplerle ulaşabilmektedirler. Araştırmadaki öğrencilerin müzik öğretmenliği mesleğini kendi istekleri ile ve müziği öğrencilere öğretmek amacıyla seçmiş olmaları müzik öğretmenliğine olan olumlu tutumlarıyla ilişkilen-dirilebilecek bir sonuç sayılabilir.

Ailelerinde veya çevrelerinde memur/öğretmen olmayan ve bu açıdan çoğunluğa sahip olan öğrencile-rin ailelerinde memur/öğretmen olan öğrencilerden daha fazla olumlu tutuma sahip olmaları ilginç bir sonuç sayılabilir. Öğretmenlik mesleğine yakınlıkları bakımından daha az bilgi-deneyim-öngörü-düşün-ceye sahip olabilme durumlarına rağmenöğretmenlik mesleğine yönelik daha yüksek olumlu tutuma sahip olmalarının nedeni olarak öğrencilerin bu mesleğe ilişkin olumlu yönde isteklilikte olabilme durumları gösterilebilir.

Kruskal-Wallis H testi sonuçlarına dikkat edildiğinde öğretimin ilk yarısı olan birinci ve ikinci sınıfla-rın tutum ortalama puanları ile üçüncü sınıf ve özellikle 4. sınıf ortalama tutum puanlarına bakıldığında düşüş olduğu görülebilmektedir. Son sınıf seviyesine yaklaştıkça öğrencilerin müzik öğretmenliği mesleği-ne yönelik tutumlarının azalıyor olması üzerinde düşünülmesi gereken bir risk olmaktadır.Ortalamalarda yaşanan bu azalma durumuna ihtimal olarak; öğrencilerin aldıkları derslerin zorluk düzeyinin yükselme-siyle ilişkiliolarak çalışma zamanlarının mecburi artması, bu durumun öğrencileri bıkmışlığa-umutsuzluğa itebilmesi, yakın süreçlerde müzik öğretmenliği atama kontenjanlarının durumu ve ilişkili olarak öğren-cilerde soru işaretlerinin oluşması gibi sebeple öğrencilerin öğretmenlik mesleğine karşı olabilecek olan olumlu tutumlarının belirli bir süreç içerisinde olumsuz yönde gelişime sahip olabilmesi gösterilebilir.

Ölçek boyutlarının ortalama puan toplamlarına bakıldığında sevgi ve adanmışlık boyutunun değer boyu-tundan daha az toplam puana sahip olması da düşündürücü bir durum olabilir. Öğrencilerin müzik öğret-menliği mesleğine bakış açılarını/duygularını “sevgi ve adanmışlık”boyutuyladahaaz,“değer”boyutuyladaha fazla ilişkilendirmeleri onların müzik öğretmenliği mesleğineçoğunlukla“değer” kavramı ile yaklaştık-larını gösterecek bir sonuç sayılabilir. Ayrıca bu sonuç öğrencilerin mesleklerini yeterince sevip-sevememe kararsızlıklarına ve düşüncelerine sahip olabilecekleri fikrini deakla getirebilmektedir. Bu konu üzerine yeni araştırmalar yapılması-belirlenen problemlere yönelik çözümler bulunması, gerekli yerlerden fikirler alınması, öğretmen adayı olup okullarda uygulamalara giden ve çok kısa süre sonra öğretmen olacak olan müzik öğretmeni adaylarının meslek başlangıçlarında müzik öğretmenliği mesleğine karşı olumsuz-yeter-

149

6 . oturum / 6. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

siz tutumlarının varsa nedenlerinin tespit edilmesi ve olumlu yönde telafi edilmesi için gerekli çalışmalar yapılması gerekmektedir.

Öğretmen adaylarının ve öğretmenlerin yetiştirilmesi veya seçilmesi için en önemli geçiş noktalarından birisi müzik öğretmeni adaylarının ortaöğretim döneminde doğru seçilmesi aşamasıdır.Eğitimfakültele-rindeki müzik öğretmeni adaylarının büyük çoğunluğu güzel sanatlar liselerinin müzik bölümlerinden gelmektedir. Güzel Sanatlar Liselerinde eğitim alan öğrencilerin okullarında sahip oldukları tüm imkanlar ve imkansızlıklar öğrencilerin ileride çok büyük ihtimalle tercih edecekleri müzik öğretmenliği bölümle-rindeki başarı durumları dahil mesleğe karşı tutumlarını da olumlu-olumsuz etkileyebilecektir. Bu açı-dan Güzel Sanatlar Liselerindeki eğitimin tüm yönleriyle dikkatle tasarlanması ve uygulanmasının müzik öğretmenliği mesleğinin sağlıklı ilerleyebilmesine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.Bubakımdan ilk adım olarak Güzel Sanatlar Lisesi Müzik Bölümü öğrencilerinin müzik öğretmenliği mesleğine yönelik ilgi ve tutumlarının belirli seviyede tutulabilmesi için gerekli önlemler alınmalıdır. Üst aşama olan müzik öğretmenliği bölümü lisans öğrencilerini seçme ve devamında öğrencilik aşamalarından itibaren müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumlarının belirlenebileceği, çeşitli fikir alma-görüşme gerekirse yazılı düşünce yoklamalarının yapılmasının müzik öğretmenliği mesleğine karşı olumlu tutum ve düşüncelerin aktif tutulabilmesinde ve öğretmenlik mesleği açısından yeterli olabilecek ön olumlu tutumların oluşturu-labilmesinde etkiliolabileceği düşünülmektedir.

Müzik öğretmeni adaylarının müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumlarını önemli ölçüde etkileye-bilecek ders olan okul deneyimi ve öğretmenlik uygulaması derslerinin takibi için mümkün olduğunca öğretmenlik geçmişi olan veya milli eğitim kurumlarına, uygulamalarına ve işleyiş alanına hakimve dene-yimi olan öğretim elemanları görevlendirilmelidir. Bu sayede fakülte uygulama öğretim elemanlarının uygulama okulu yönetimi ve müzik öğretmeniyle daha kolay çalışmalar yapılabileceği, okul ve ödev takip-lerini daha etkili izleyebilecekleri, dersin amaçlarına daha kolay ulaşılabileceği ve öğrencilerin mesleğe daha etkili yönlendirilmiş olabileceği düşünülmektedir.

Müzik öğretmenliği lisans derslerinden olan öğretmenlik meslek bilgisi derslerinin müzik alan bilgileri ile yoğun şekilde ilişkilendirilerek öğrencilere sunulmasının, öğrencilerin bu derslerde yaratıcı etkinlik-ler yapıp sunumlarda bulunmalarının gelecekte uygulayacakları mesleki birikim vepratiklerini yeterli ve rahat biçimde kullanabilmelerinde yardımcı olabileceği düşünülmektedir. Bu sayede müzik bölümü lisans öğrencilerinin alan dışı dersleri olan öğretmenlik meslek derslerine karşı daha ilgili olabilecekleri ve bu derslerden aldıkları bilgi desteği ile müzik öğretmenliği mesleğine yönelik ilgi ve tutumlarını olumlu yönde ilerletebilecekleri düşünülmektedir.

Ortaöğretim eğitimini tamamlayan her öğrenci girmek istedikleriüniversite lisans bölümlerinin okul olanaklarını, bölümle ilgili varsa üniversitenin sunduğu olanakları belki de en önemlisi bölümün eğitim amacıyla ilişkili veya ilişkisiz mezuniyet sonrası sunabileceği tüm imkanları araştırmaktadır. Müzik eğiti-mi bölümünde eğitim alıp öğretmen olmak isteyen öğrenciler ve veliler de diğer öğretmenlik branşlarına göre çok az sayıda yapılan müzik öğretmeni atamalarını gördüklerinde doğaldır kişüphelenebileceklerdir. Öğrenciler müzik öğretmenliği bölümünü okumuş olsalar bile mezuniyet sonrası atanma ve atanamama durumlarında başka kurumlarda sağlıklı koşullarda ve yeterli maaş alarak çalışıp çalışamama durumlarını risk olarak görebileceklerdir.Bu durumlar gerek öğrencileri gerekse velileri müzik öğretmenliği mesleği-ne yönelik olumsuz tutumlara yönlendirebilecektir. Bundan dolayı üniversite ve milli eğitim bakanlığı-nın işbirliği içinde çalışıp mezuniyet sonrası yaşanabilecek problemleri görüşerek çözümler üretmeleri-nin, yaşanabilecek olumsuz gelişmeleri ve aday öğretmenlerin hem kendilerinin hem de ailelerinin müzik öğretmenliği mesleğine yönelik olumsuz tutumlarını mümkün olduğunca azaltabileceği düşünülmektedir.

KAYNAKÇA

Ahmad, M. (2008). Dictionary of Education.Pakistan:Atlantic Yayıncılık.Baykara P. K. (2008). Sınıf öğretmeni adaylarının sosyo-kültürel özellikleri ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları

üzerine bir çalışma. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,4 (2), 151-168.Bircan, İ. ve Sefunç, M. (2003). Eğitimin yönetsel temelleri. V. Sönmez,(Ed.), Öğretmenlik Mesleğine Giriş (3. Baskı)

içinde(211-243). Ankara: Anı Yayıncılık.

150

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Büyükkaragöz, S.,Sünbül A. M., S., Kesici, Ş (1995). Eğitim fakültesi öğrencilerinin yetenek ve ilgi düzeyleri ile üni-versite tercih sıralaması arasındaki ilişkiler, H.Ü. Eğitim Bilimleri kongre kitabı, 341-358.Erişim Tarihi: 08 Kasım 2013, http://tef.selcuk.edu.tr/salan/sunbul/.

Büyükkaragöz, S. ve Sünbül A. M. (1996). Öğretmen adayı öğrencilerinin öğretmenlik yeterlik düzeyleri, başarı düzey-leri, ve mesleki tutumları ile bunlar arasındaki ilişkiler. Dokuz Eylül Üniversitesi kongre kitapçığı  .Erişim Tari-hi: 08 Kasım 2013 http://tef.selcuk.edu.tr/salan/sunbul/.

Büyüköztürk, Ş. (2009). Sosyal Bilimler için Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem Akademi.Cömert, M., Demirtaş, H. ve Özer, N. (2011). Öğretmen adaylarının özyeterlik inançları ve öğretmenlik mesleğine ilişkin

tutumları. Eğitim ve Bilim, 36 (159), 96-111.Çapa, Y. ve Çil, N. (2000). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısın-

dan incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 18, 69 – 73.Çelikten, M., Şanal, M ve Yeni, Y. (2005). Öğretmenlik mesleği ve özellikleri. Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Ens-

titüsü Dergisi, 19 (2), 207-237.Çetin, Ş. (2006)Öğretmenlik mesleği tutum ölçeğinin geliştirilmesi geçerlik ve güvenirlik çalışması.Gazi Üniversitesi

Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı:18, s.28-37. Çiçek Sağlam A. (2008).Müzik öğretmenliği bölümü öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları. Yüzün-

cü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi, 5 (1). 59 69 http://efdergi.yyu.edu.trÇoban, A. E. ve Doğan, T. (2009). Eğitim Fakültesi öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları ile kaygı

düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi, Eğitim ve Bilim Dergisi, 34 (153), 157-168.Demirel, Ö. (2003). Eğitim Sözlüğü. Ankara:Pegem Yayıncılık.Eldemir, C. (2011). Müzik ve resim-iş eğitimi anabilim dalı öğrencilerinin öğretmenlik meslek bilgisi derslerine ilişkin

görüşleri: gazi üniversitesi örneği. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30 (1), 47-59.Güdek, B. ve Tufan E. (2008).Müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi. Türk Eğitim Bilim-

leri Dergisi, 6(1), 25-40.Güdek, B. (2007). Eğitim fakültesi müzik eğitimi anabilim dalı 1. ve 4. sınıf öğrencilerinin müzik öğretmenliği mesleğine

yönelik tutumlarının öğrenciye ait farklı değişkenler açısından incelenmesi. Yayınlanmamış doktora tezi, Gazi Üni-versitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Güven, A. ve Kaya, R. (2013). Tarih öğretmeni adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları. TheJournal of AcademicSocialScienceStudies, 6 (6), 549-566.

İnceoğlu, M. (2010).Tutum Algı İletişim(5. Baskı). İstanbul: Beykent Üniversitesi Yayınevi.Karasar, N. (2009). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.Kavcar, C. (2002). Cumhuriyet döneminde dal öğretmeni yetiştirme. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi

Dergisi, Cilt:35 Sayı:1-2.Kurtuldu, M. K. (2010). Müzik öğretmeni adaylarının mesleki yeterlik algılarının incelenmesi. Uluslararası Öğretmen

Yetiştirme Politikaları ve SorunlarıSempozyumu Bildiriler kitabı(134-139). II, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.Özder, P.,Konedralı, G. ve Perkan Zeki C.(2010).Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının

çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 16 (2), 253-275.PijiKüçük, D. (2012). Müzik öğretmenlerinin müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumları.Dicle Üniversitesi Ziya

Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 19, 151-161. Seferoğlu, S. S. (2004). Öğretmen adaylarının öğretmenliğe yönelik tutumları. XII. Eğitim Bilimleri Kongresi, bildiriler,

cilt 1, 413-423.Semerci, Ç. ve Semerci, N. (2004). Türkiye’ de öğretmenlik tutumları. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14 (1),

137-146.Sünbül, A. M. (1996). Öğretmen niteliği ve öğretimdeki rolleri, Eğitim Yönetimi Dergisi, 2 (4), 597-607.Şahin, A. E. (2003). Meslek ve Öğretmenlik. V, Sönmez(Ed.). Öğretmenlik Mesleğine Giriş (3. Baskı) içinde (276-322).

Ankara: Anı Yayıncılık.Üstüner, M. (2006). Öğretmenlik mesleğine yönelik tutum ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. kuram ve Uygu-

lamada eğitim yönetimi. kış, sayı:45, 109-127.Türk Milli Eğitimi Temel Kanunu. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013 http://mevzuat.meb.gov.tr/html/88.html

151

7 . oturum / 7. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

“İletişim, insanın varlık sürdürme biçiminin bir ürünü ve insanın varlık sürdürme biçimindeki gelişmelere göre değişimlere uğrayan insana özgü bir olgudur.” (Oskay, 2011: 1) Her ne kadar iletişim denilince aklımı-za insanlar arasında vuku bulan sözel bir süreç aklımıza gelse de iletişim yalnızca sözel bir süreç değildir. İnsanın günlük hayatında kullandığı bir çok araç ve gereç veya insanın bedeni de bir iletişim aracıdır.

“Beden, insanın insan olarak görünme aracıdır. Bu mânâda insanı insan kılan onun bedenidir. O nedenle denilebilir ki toplumsal bir varlık olarak insan, bedenle toplum sahnesine çıkar. Toplumsal ilişkiler, insan bedenlerinin topluma arzıyla gerçeklik kazanır.” (Okumuş,2009) Bir başka deyişle insan toplum sahnesine bedeniyle çıkar ve bedeni sayesinde topluma çeşitli mesajlar verebilir. Örneğin, üzerimizdeki kıyafet, saç ve sakal şeklimiz, bıyığımız, tenimizin rengi, boyumuz-kilomuz ve bunlar gibi aklımıza gelen bedene dair her şey bir başka bireye bizim siyasi görüşümüz, günlük alışkanlıklarımız, yaşımız, ırkımız, inandığımız din ve benzeri konularda mesaj ve bilgi verebilir.

REKLAM KARAKTERİSTİKLERİ BAĞLAMINDA DANS

DANCE, IN THE CONTEXT OF ADVERTISING CHARACTERISTICS

Özet

Dans en önemli iletişim araçlarından biridir. Dans farklı ülkelerde, farklı dilleri konuşan, farklı dinlere ina-nan insanlar için ortak bir buluşma noktası olabilir. Günümüzde de dans, insanlarda bazı duyguları harekete geçirmek için çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Dans geniş kitlelere hitap edebilme özelliğine sahiptir. Bu nedenle farklı bilim dallarına ve sektörlere konu olmaktadır. Bu makalede dansın görsel medyada, pazarlama sektörünün lokomatif unsuru olan reklamlarda, genellikle hangi reklam karakteristikleri bağlamında kulla-nıldığı ve izleyiciye hangi mesajları ulaştırmakta araç olduğu örneklerle incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Dans, Reklam, İletişim, Reklam karakteristikleri.

Abstract

Dance is one of the most important communication tools. Dance can be a common meeting point for people who lives in different countries, speaks different languages and who believe different religions. Today dance is used in various fields to activate some emotions of people. Dance has the ability to appeal to a wide audience. Therefore, it can be subject of different branches of science and industry. In this article, dance is evaluated by examples to check which messages that they convey for the audiences and under which advertisements characteristics they are structured in the visual media advertisement business.

Keywords: Dance, Advertising, Communication, Advertising characteristings.

Umut ERDOĞAN*

* Arş. Gör., Sakarya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Sakarya, [email protected]

152

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Bedenin bu özelliği dansta da kullanılabilir. Bedenin farklı halleri, bedene giyilen kıyafetlerin, takı ve akse-suarların kullanımı ve beden hareketleri ile topluma ve ya izleyicilere çeşitli mesajlar verilebilir.

Binlerce yıldır süregelen bir geleneğin yansıması olarak dans ve müzik insanoğlunun en önemli ortak nok-talarındandır. Bugün halen çeşitli kültürlerde, farklı dinlere mensup toplumlarda dans ve müziği geleneksel haliyle görmek mümkündür. Kültürler ve inanışlar farklı olsa da ortak nokta dans ve müziğin varlığı ve kullanımıdır. Dünyanın iki farklı ucunda yaşayan, kültürel ve tarihsel hiçbir bağlantısı olmayan, iki farklı insan aynı müziği beğenebilir ve aynı müzikte dans ile kendini ifade edebilir. Bir başka deyişle dans ve mü-zik birbirinden tamamen farklı, birbirini hiç tanımayan insanlar arasında bile bir ortak nokta yaratabilir. Bu özellikleriyle beden ve malzemesi beden olan dans , insanlar arasında sözlü iletişime ihtiyaç duymaksızın kullanılabilir bir iletişim aracıdır.

“Her türden sözlü, yazılı, basılı, görsel metin ve imgeleri içeren çok geniş iletişim araçlarını kapsayan bir kavramdır. Bu kavramın içine gazeteler, dergiler, kitaplar, broşürler gibi basılı, televizyon, sinema gibi gör-sel-işitsel ve radyo gibi işitsel kitle iletişim araçları girmektedir. Günümüzde bu kavrama internet, billboard benzeri yenileri de eklenmiştir (Mora: 2008). Medyanın temel işlevi haber ve bilgi vermektir. Günümüzde ise televizyon hem göze hem kulağa hitap etmesi açısından en önemli görsel medya aracı konumundadır. Görsel medya gücü ve yaygınlığı sebebiyle pazarlamanın da tüketiciye ve ya hedef kitleye ulaşmakta kul-landığı en önemli araçlardandır. Bu noktada karşımıza çıkan en önemli unsur da televizyon reklamlarıdır ki bu her yönüyle farklı bir uzmanlık alanıdır. Ürünün pazarlanmasının, hedef kitleye ulaşılmasının ve pazarlanabilirliğinin arttırılması için çeşitli yöntem ve stratejiler kullanılır.

Reklam iletişim sürecinde mesaj, kaynakla hedef arasındaki ilişkiyi sağlayan temel öğe konumundadır; bu nedenle de iletişim sürecinin merkezinde yer alır. Reklam mesajının nitelikleri, mesajın ikna edicilik dü-zeyini tanımlamaya yardım eder. Reklamlarda mesaj etkinliğinin sağlanmasıyla ilgili mesajın ne içerdiğin-den, hedef kitleye nasıl sunulduğuna dek birçok unsur dikkate alınmalıdır. Kuşkusuz bu unsurlar, mesajın ikna gücünü doğrudan etkiler. Özetle, bir reklam mesajının hedef kitlenin zihninde yarattığı duygusal tepki ya da zihinlerdeki kalıcılığı mesajın içeriği ile doğrudan ilişkilidir (Elden ve Bakır 2010).

Daha önce yapılan çalışmalarda cinsellik, mizah, korku, müzik vb. unsurlar reklam çekiciliği ve reklam karakteristikleri bağlamında incelenmiş ancak dans ile ilgili bir çalışma bu kapsamda yapılmamıştır. Dansı bir reklam çekiciliği olarak ele aldığımızda bunu müzikten ayrı olarak yapmak pek de mümkün değildir. Çünkü dans varsa ritim ve/veya müzik de vardır. Bu açıdan bakıldığında dans ve müziği bir reklam çekici-liği olarak birbirini tamamlayıcı iki unsur olarak ele alabileceğimiz gibi işlevsel, yapısal ve yarattığı etkiler vb. bakımdan ayrı ayrı da inceleyebiliriz.

Reklamlarda dans, reklamın birincil ya da destekleyici öğesi olarak kullanılabilir. Dans reklama dikkat çek-mek, izleyicide farklı etkiler yaratmak ve reklam mesajının akılda kalmasını sağlamak için kullanılabilir. Yapılan beden hareketleri ve kullanılan müzikler o marka ile bütünleşip reklam mesajının ve ürünün akılda kalıcı hale gelmesini sağlayabilir. Müziğin reklamlarda kullanımıyla ilgili yapılan araştırmalarda, “müzikli reklamlardaki argümanların, müzik kullanılmayan reklamlardakine oranla daha ikna edici bulunduğu” (Clow, Kenneth E. ve Baack, Donald: 2005, aktaran Elden ve Bakır, 2010) tespit edilmiştir.

Bu çalışma çoğunlukla Müge Elden ve Uğur Bakır tarafından cinsellik, mizah ve korkunun incelendiği “Reklam Çekicilikleri” adlı eserden esinlenerek yapılmıştır. Farklı sektörlerden rastgele seçilen yüz reklam üzerinden yürütülmüştür. İncelenen reklam çeşitlerinde dansın ve müziğin farklı çeşitleri görülmektedir. Reklamların vazgeçilmez bir parçası olan müzik farklı şekillerde kullanılmıştır. Bazı reklamlarda daha önce popüler olan şarkının üzerine reklamı yapılan ürünün kullanışlılığı ve çekiciliğini arttırabilmek için ürüne uygun sözler yazılarak popüler şarkıya uyarlanmıştır. Bazılarında ise popüler olan sanatçıların şarkıları ori-jinal şekli ile kullanılmıştır. Aynı durum dans için de geçerlidir. Kimi reklamlarda dans müziğin sözlerine göre uyarlanmış, kimi reklamlarda ise farklı dans türleri (tango, oryantal, halk dansları ve modern dans vb.) kullanılmaktadır. Dans ve müzik bir bütün halinde, reklam çekiciliğini izleyicilere en doğru mesajı vermek ve/veya ürünün akılda kalıcılığını, biricikliğini vurgulamak için kullanılmıştır.

153

7 . oturum / 7. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

İncelenen yüz reklamdan elli iki tanesinden dans unsuru kullanılmıştır. Dans kullanılan reklamlar dansın birincil unsur ya da destekleyici unsur oluşuna göre değerlendirilmiştir. Buna göre bu elli iki reklamdan yirmi bir reklamda dansın birincil unsur, otuz bir reklamda ise destekleyici unsur olarak kullanıldığı sap-tanmıştır.

Dansın birincil unsur olduğu reklamlara dair tablolar hazırlanmış ancak sayfa sınırı nedeni ile yer verile-memiştir. Dansın birincil unsur olduğu seçilen, incelenen reklamlarda on yedi farklı marka bulunmaktadır. İncelenen reklamlar arasında en çok dans kullanan markalar Sütaş (3 defa) ve Molfix (2 defa)’ dir.

Bu yirmi bir reklam anlatım formatlarına göre değerlendirildiğinde 4 farklı anlatım formatı tespit edilmiş-tir. Bunlar; yaşamdan kesit, animasyon, gösterim ve dramatizasyondur. Yaşamdan kesitte; gündelik yaşam-da ortaya çıkan çeşitli problemler ve durumlar yaklaşımlar gösterilir. Reklamı yapılan ürün ya da hizmet söz konusu problemler için çözüm önerisi olarak sunulur. Animasyon; reklam mesajlarının animasyon karakter, maskotlar aracılığıyla anlatıldığı formattır. Özellikle son yıllarda grafik ve animasyon teknoloji-lerindeki gelişmeler neticesinde yararlanan firma sayısı hızla artmıştır. Gösterim; reklamı yapılan ürünün ve hizmetin temel faydalarının ve kullanım biçimlerinin gösterildiği bu formatta temel amaç ürünün ya da hizmetin kalitesi ve özellikleri hakkında tüketicileri bilgilendirmek ve ikna etmektir. Bu format çoğunlukla televizyon ve basılı reklam ortamlarında rağbet görür. Dramatizasyon ise yaşamdan kesit formatına benzer, yaratılan bir hikaye içinde reklam mesajına yer verilmesidir. Amaç izleyiciyi anlatılan olaya çekmek ve rek-lama katılımını sağlamaktır (Elden ve Bakır, 2010).

Dansın birincil unsur olduğu yirmi bir reklamın bu formatlara göre dağılımı ise şu şekildedir.

Elli İki Reklamda Dans

Dansın Birincil Unsur Olmadığı 32

60%

Dansın Birincil Unsur Olduğu 21

40%

Yüz Reklamda Dans

Dans olmayan reklam

48%

Dans olan reklam

52%

154

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Reklam karakteristikleri açısından ise sekiz farklı kullanım etkisi gözlemlenmiştir.1

KAYNAKÇA

Elden, M. ve Bakır U. (2010) Reklam Çekicilikleri, Cinsellik, Mizah, Korku. İletişim Yayınları. İstanbul: Mora, N. (2008) Medya ve Kültürel Kimlik. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi. Cilt:5,Sayı:1. Yıl:2008, S. 5.Okumuş, E. (2009) Bedene Müdahalenin Sosyolojisi. Şarkiyat İlmi Araştırmaları Dergisi. Sayı: II. Oskay, Ü. (2011) İletişimin ABC’si. Der Yayınları. İstanbul

Anlatım FormatıDramatizasyon 2

9%

Gösterim 314%

Animasyon 629%

Yaşamdan Kesit 1048%

Reklam Karakteristikleri AçısındanMükemmellik 1

5%Seks 15%

Verimlilik 210%

Güzellik 29%

Gençlik Ruhu 314%

Popülerlik 314%

Rekabet 419%

Rekabet 419%

1 Reklam Karakteristikleri için Bkz. Ek-1 Tablo-1

155

7 . oturum / 7. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

EK-1 Tablo 1: Reklam Karakteristikleri (Kaynak: Elden ve Bakır, 2010)

Çekicilik İçerik

Macera Ürünü, gündelik hayattakinin çok üzerinde olağandışı bir ataklık, cesaret veya risk almayla özdeşleştirmek.

Güzellik Reklamda gösterilen modeller üzerinden ürünün kullanımının kişileri daha güzel ve yakı-şıklı yaptığını söylemek.

KolektivizmReklamda ürünü kullanırken gösterilen insanların bir gruba dahil olduğunu ve bu insan-ların birbirleriyle dayanıştıklarını, bunu da sağlayanın reklamı yapılan ürün olduğunu belirtmek.

Rekabet Rakiplere gönderme yapmadan ürünün bir ya da birden fazla üstün özelliğini sayarak ne kadar mükemmel olduğunu vurgulamak.

Mükemmellik Ürünün bir ya da birden fazla özelliğini sayıp söz konusu özellikleri, rakip markaların ürünlerinin özellikleriyle karşılaştırmak.

Kolaylık Ürünün kullanımının kolay olduğunu vurgulamak.Nezaket Ürünü kullanan tüketicilere yönelik dostluk ve kibarlık gösterilerinde bulunmak.Tasarruf Ürünün düşük fiyatını, indirimlerini, hediyelerini ve ödeme kolaylıklarını vurgulamak.Verimlilik Ürünün kapasitesinin satın alma amacını karşılayabilecek düzeyde olduğunu vurgulamak.

Neşe/Mutluluk Mutlu insanlar göstererek onların bu mutlulukları ürünü kullandıkları için yaşadıklarını, reklamı yapılan ürünü kullanmanın neşe ve mutluluk getirdiğini söylemek.

Aile Aile yaşantısına ilişkin görüntüler göstererek ürünün tüm aile üyeleri tarafından kullanı-labileceği ya da ürünün aileler için tasarlandığını söylemek.

Sağlık Ürünün bedeni güçlendireceğini, ona canlılık katacağını ve sağlıkla ilgili diğer konularda avantajlar sağlayacağını iddia etmek.

Bireysellik Ürünü kullanmanın öz güveni arttıracağını ve diğer insanlara bağımlı olmaktan kurtaracağını vurgulamak.

Boş zaman Ürün kullanmanın rahatlamaya yol açacağını söylemek, ürünü kullan nedeniyle ortaya çıkan ve hoşça vakit geçirilen boş zamanlara ilişkin görüntüleri göstermek.

Modernizasyon Ürünün yenilikçi olduğunun ve en son teknolojiyi kullandığının altını çizmek.

YardımseverlikDiğer insanlara karşılık beklemeden yardım etmenin ürünün vazgeçilmez bir pozitif özelliği veya karşılık beklemeden diğer insanlara yardım etmenin ürünü kullanmanın bir sonucu olduğunu iddia etmek.

Vatanseverlik Vatan sevgisinin, vatana olan bağlılığın ve onun için acı çekmenin olumlu bir şey olduğu-nu ve ürünü kullanmakla bu duygular arasında bir bağlantı olduğunu iddia etmek.

Popülerlik Çok sayıda insanın o ürünü tercih ettiğini, hatta o ürünün piyasada en çok tercih edilen ürün olduğunu vurgulamak.

Kalite Belli bir üstünlüğe atıf yapmadan ürünün ne kadar kaliteli olduğunun altını çizmek.

Güvenlik Ürünü kullanmanın güvenli olduğunu ve bunun kısa ya da uzun vadede herhangi bir zarar getirme olasılığının bulunmadığını vurgulamak.

Seks Ürünü kullanmanın cinsel cazibeyi ya da cinselliği yaşama şansını arttıracağını vurgulamak.

Gelenek Ürünün köklü, etkileyici bir tarihe sahip olduğunu söylemek ya da ürünü kullanmanın, değerleri ve inançları nesilden nesile taşımaya yardım ettiğini savunmak.

Zenginlik Ürün kullanımının kişiyi zengin yapacağını iddia etmek.

Bilgelik Ürünü kullanmanın bir kişiyi daha zeki yapacağını veya ürün kullanmanın belli bir akademik birikim gerektirdiğini söylemek.

Gençlik Ruhu Ürünü kullanmanın genç olarak hissetmeye ya da göstermeye neden olacağını iddia etmek.

157

7 . oturum / 7. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

KAYNAKÇADixon, S. (2007). DigitalPerformance : AHistory of New Media in Theater, Dance, Performance Art, and Installation.

Cambridge, MA, USA: MIT Press. http://site.ebrary.com/lib/ankarauniv/Doc?id=10185585&ppg=2Martin, J. (2004). Dance in Theory. Hightstown, NJ, USA: Princeton BookCompanyPublishers. http://site.ebrary.com/

lib/ankarauniv/Doc?id=10075101&ppg=2

KOREOGRAFİ - TEKST - KONTEKST İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

A RESEARCH ON THE RELATION BETWEEN CHOREOGRAPHY - TEXT - CONTEXT

Özet

Çağımızda koreografi, yeni anlam arayışları içerisinde olup, sanatçının kendisini daha özgür ifade edebildi-ği, özgün bir dil geliştirmesine imkân sağlayacak şekilde gelişim göstermektedir. Bu çalışmada koreografide tekstin yeri, tekst-kontekst ilişkisinin koreografide yansımalarının incelenmesi amaçlanmıştır.

Alanın büyüklüğünden dolayı özellikle çağdaş dans alanında koreografi üzerinde durulmuştur. Yapılan lite-ratür taramasında ve önemli koreografların eserlerinin görsel çözümlemelerinde, yeni koreografik dillerin nasıl üretildiği, tekst-kontekst ilişkisinin koreografide nasıl yapılandığına dair önemli bulgulara rastlanmıştır.

Tüm bu bulgular doğrultusunda koreografide tekstin birden fazla yönüyle kullanılarak, sanat eseri ile alımla-yıcı arasında yeni iletişim yollarının keşfine olanak sağladığı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Koreografi, Tekst, Kontekst, Çağdaş dans.

Abstract

Choreography in our era shows a slope of progression in the sense of the search for new meanings where the artist can express one self more openly and develop a genuine language. This work aims to research the effect of text in choreography and reflections of the relation within text and context in choreography.

Because of the wideness of the field, contemporary dance mostly took on the creation of a choreography. In the search within the literature and in the visual analysis of significant works of well-known choreographers, indications were derived from the questions; how is a new choreographic language created and how does the text and context relation get structured in choreography.

It has been lead to the conclusion that text in choreography is used multidirectionally to create an opportune way for the explorations of new communication ways between the art and the audience.

Keywords: Choreography, Text, Context, Contemporary dance.

Özgür Adam İNANÇ*

* Öğr.Gör., Ankara Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Sahne Sanatları Bölümü Modern Dans A.S.D., Ankara, [email protected]

158

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Bakhtin, M. M.;Holquist, M. (Editor). (1981) DialogicImagination : FourEssays. Austin, TX, USA: University of Texas Press, http://site.ebrary.com/lib/ankarauniv/Doc?id=10439450&ppg=6

Westley, H. (2008) Faux Titre, Volume 312: Body as MediumandMetaphor., Amsterdam, NLD: EditionsRodopi. http://site.ebrary.com/lib/ankarauniv/Doc?id=10380631&ppg=4

White, E. (2012) How to Read Theory: How to Read Barthes' Image-Music-Text.,London, GBR: PlutoPress. http://site.ebrary.com/lib/ankarauniv/Doc?id=10603343&ppg=2

Berger, J. (2005). Görme Biçimleri. Metis Yayınevi, İstanbul.Mitoma, J. (Editor) &Zimmer, E. (Text Editor) &Stieber, D. A. (DVD Editor). (2002). EnvisioningDance on Film and

Video. New York, NY, USA: Routledge, Taylor&FrancisGroup.Pavis, P. (2000). Gösterimlerin Çözümlemesi. Dost Kitabevi, Ankara.Maletic, V.(2011)Approachesto Semiotics [AS]: Body - Space - Expression: The Development of Rudolf Laban's

Movementand Dance Concepts.Meuchen, DEU: Walter de Gruyter. http://site.ebrary.com/lib/ankarauniv/Doc?id=10598474&ppg=5

159

7 . oturum / 7. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

“Aslında herkes dahidir. Ama siz kalkıp bir balığı, ağaca tırmanma yeteneğine göre yargılarsanız, tüm haya-tını aptal olduğuna inanarak geçirir.”

Albert Einstein

Ne yazık ki geçmiş mirasımızla gelen, sistem içinde sistemsizlik, kurumsal ve yönetimsel bazda vizyon ve misyon eksikliği pek çok konuda olduğu gibi eğitim sisteminde de halen hissedilmektedir. Bu çalışmada Devlet Konservatuvarları Türk Halk Oyunları Bölümü özelinde bu sorun ele alınarak, olası çözüm yolları aktarılmaya çalışılmıştır.

TÜRKİYE’DE TÜRK HALK OYUNLARI BÖLÜMLERİ ÖZELİNDE ÖĞRETİM PLANLARI VE DERS İÇERİKLERİNİN İNCELENMESİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

THE ANALYSIS OF TEACHING PLANS AND THE CONTENTS OF THE LESSONS ON THE BASIS OF TURKISH FOLK DANCE DEPARTMENTS IN TURKEY AND SOLUTION SUGGESTIONS

Özet

Ülkemizde Türk halk oyunları bölümü ilk olarak 1984 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi’nde daha son-ra sırasıyla 1988 de Gaziantep Üniversitesi’nde, 1989’da Ege Üniversitesi’nde, 2001’de Sakarya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı bünyesinde Türk Halk Oyunları Bölümü kurulmuştur. Günümüzde 6 farklı üniversi-tede öğrencisi olan Türk Halk Oyunları bölümü mevcuttur. Bu bölümlerin tamamında farklı öğretim planları ve ders içerikleri mevcuttur. Bu farklılıkların yarattığı avantaj ve dezavantajlar mevcuttur. Bu çalışma ile öğretim planları ve ders içerikleri belirlenirken dikkat edilmesi gereken hususlar tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Türk Halk Oyunları Bölümü, Öğretim planı, Ders içeriği.

Abstract

In our country the first Turkish Folk Dance department established at Istanbul Technical University in 1984. After that Turkish Folk Dance departments established at Gaziantep University in 1988, at Ege University in 1989 and then at Sakarya University in 2001. Today 6 different universities have students in Turkish Folk Dance department. All of these departments have different instructional plan and course contents.

These differences creates some advantages and disadvantages. In this study, teaching plans and course con-tent to identify the issues that need to be considered have been determined.

Keywords: Turkish Folk Dance Department, Instructional plan, Course contents.

Umut ERDOĞAN*

* Arş. Gör., Sakarya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Türk Halk Oyunları Bölümü, Sakarya, [email protected]

160

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Ülkemizde hali hazırda öğrenci kabul eden altı adet konservatuvarın Türk Halk Oyunları bölümü vardır. Bu konservatuvarlar, İstanbul Teknik Üniversitesi, Gaziantep Üniversitesi, Ege Üniversitesi, Sakarya Üni-versitesi, Dicle Üniversitesi ve Giresun Üniversitesi bünyesinde yer almaktadır. Kağıt üzerinde kurulu olan ancak öğretim elemanı sıkıntısından dolayı öğrenci alamayan farklı üniversitelerdeki bölümler de mevcut-tur.

Öğrencisi bulunan bölümlerin ders planları incelendiğinde hali hazırda verilen dersleri;

1. Müziksel dersler2. Hareket Temelli dersler3. Teorik dersler

olarak sınıflandırmak mümkündür.

Ders planlarında yer alan derslerin isimleri tamamen aynı ya da kısmen farklı olsa da ders içerikleri baka-mından dersler birbirine oldukça yakındır.

1. Müziksel Dersler: Bu başlık altında konservatuvar öğrencilerinin aldığı Türk Halk Müziği, Türk Sanat müziği, Müziksel İşitme Okuma ve Yazma, Batı Müziği, Çalgı, Piyano, Ritim Bilgisi, Müzik Repertuarı dersleri ve Türk Oyun müziği gibi dersler yer almaktadır.

2. Hareket Temelli Dersler: Bu başlık altında Türk Halk Oyunları Repertuar dersleri (Zeybek, Halay, Horon, Karşılama v.s.), Bale, Antreman Bilgisi ve Cimnastik, Dans Tiyatrosu ve Doğaçlama v.s. gibi dersler yer almaktadır.

3. Teorik Dersler: Bu başlıkda ise Halk Bilimi, Araştırma Metod ve Teknikleri, Alan Araştırması, Makyaj, Kostüm, Koreoloji, Hareket Notasyonu, Antropoloji gibi dersler yer almaktadır.

Ders planlarında yer alan bu derslerin verimlilikleri öğretim elemanın akademik çalışmaları, deneyimi ve öğrencinin potansiyeli ve ilgisine göre değişkenlik gösterebilmektedir. Ders verimliliklerini etkileyen daha önemli faktör ise konservatuvarların bünyesinde bulundukları senato kararlarının eğitim üzerindeki etkileridir. Ülkemizde bir çok üniversitemizde devam eden Bologna Süreci ve Kalite süreçleri kapsamında yapılan çalışmalar ve bu doğrultuda alınan kararlar eğitim öğretim süreçlerine olumlu ve olumsuz etkiler yapabilmektedir.

Örneğin; Sakarya Üniversitesi senatosu geçtiğimiz yıllarda aldığı bir kararla dönemlik ders sayısını üniver-sitenin Tıp Fakültesi dışındaki tüm birimleri için 5 ders ile sınırlandırmıştır. Bu 5 ders, birinci sınıfda tama-mı zorunlu ve bunlara ek olarak zorunlu üniversite dersleri, 2. Sınıfta 4 zorunlu 1 seçmeli, 3. Ve 4. Sınıfta ise 3 zorunlu 2 seçmeli ders olarak uygulanması kararı verilmiştir. Ayrıca 4. sınıfdaki seçmeli derslerin bir tanesini üniversitenin farklı bölümlerinden seçilmesi uygulaması başlatılmıştır. Bu düzenlemedeki amaç; öğencilere “bilimsel çalışmalar ve sosyal faaliyetler için daha fazla boş vakit yaratmak” olarak belirtilmiştir.

İlk etapta kulağa hoş gelse de uygulanabilirlik ve verimlilik açısından üniversitenin her eğitim biriminde aynı etkiyi yaratmayacağı aşikârdır. Konservatuvar olarak bu karara uymak için oldukça detaylı bir çalışma yapmamıza rağmen uyumun sağlanması bir hayli zor oldu. Bir çok ders ya kaldırıldı ya da bir başka ders ile birleştirilmek zorunda kalındı. Çünkü bölümün vizyon ve misyonu doğrultusunda öğrenci çıktıları ala-bilmek için olmazsa olmaz dersler mevcuttur. Bu açıdan bakıldığında belirli derslerden vazgeçmek duru-munda kalmak ve ya dersleri birleştirerek ders saatini düşürmek zorunda kalmak verim açısından olumsuz sonuçlar doğurmaktadır.

Tıp Fakültesi gibi bazı birimlere tanınan ayrıcalıklar gerektiğinde Sanat okullarına da tanınmalıdır. Bu ayrı-calıklar yapılırken birimlerde görevli öğretim üyeleri sayıları üzerinden değil, birimlerin vizyon ve misyon-ları doğrultusunda eğitim yapabilmelerine olanak sağlanması göz önünde bulundurulmalıdır.

Ayrıca ders planları oluşturulurken yukarıda da bahsettiğimiz vizyon ve misyonun belirlenmesi çok önem-lidir. Bu hususu Türk Halk Oyunları bölümü özelinde düşündüğümüzde, Halk oyunların alanında faaliyet gösteren amatör topluluklardan, derneklerden, kurs faaliyetlerinden farkımız ne olacak? sorusunun cevabı

161

7 . oturum / 7. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

net bir şekilde verilebilmelidir. Türk Halk oyunları bölümlerinin hedefi öğrencinin hâli hazırda 10 olan oyun repertuar sayısını 20’ye çıkartmak olmamalıdır. Öğrencilerin bunu derneklerde belki de konservatu-varlardan daha iyi bir seviyede, geleneksel dans hocalarından öğrenebilecekleri unutulmamalıdır.

Bu noktadan hareketle genel olarak ve özelde de Türk Halk Oyunları bölümlerince dikkat edilmesi gereken husular şunlardır.

Genel olarak;

1. Başta Yüksek Öğretim Kurulu olmak üzere Üniversite Senatoları, özel yetenek sınavları ile öğrenci alan sanat ve spor alanındaki bölümlere genel uygulamalar konusunda tölerans göstermeli ve bu kurumla-rın, yöneticilerinin koyduğu misyon ve vizyonları doğrultusunda eğitim yapabilmeleri için destek olun-malıdır. Yüksek öğretim kurumu ve üniversite yönetimlerinde görev alan kimi akademisyenler sanat ve spor anlayışlarını “Oh ne güzel hoplayıp zıplayıp / çalıp söyleyip / karalayıp çizip lisans diploması alıyorsunuz” zihniyetinin ötesine taşımalı ve ya bu zihniyetin ötesindeki akademisyenler bu görevlere getirilmelidir.

2. Özel yetenek sınavları ile öğrenci alan kurumların akademisyenlerinin de “özel yetenekli” olması, bilim-sel bilgi üretme ve araştırma yetisine sahip olması şartı, Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Kurumu’nca yapılan merkezi sınavlarda alınan puan şartlarının önüne konmalıdır.

3. Sanat ve Spor ile ilgili akademik eğitim veren bu kurumlar “Bizim kurum olarak bu alanda faaliyet gös-teren kurs, dernek ve amatör topluluklardan farkımız ne olacak?” sorusunu kendilerine sık sık yönelt-melidir.

4. Hem yurtiçinde hem yurtdışında ilgili alanlardaki yönetimsel ve bilimsel gelişmeler takip edilmeli kurumlar kendini gerektiğinde revize edebilmelidir.

Türk Halk Oyunları bölümü özelinde ise;1. Bu bölümün lisans düzeyinde akademik eğitim veren bir bölüm olduğu unutulmamalı ve öğrencilerin

“bilimsel bilgi”nin ne olduğu ve nasıl elde edilebildiği konusunda bilgi sahibi olması gerekir.2. Ders planları oluşturulurken disiplinlerarası ve çok disiplinli çalışmalar yapılabilmesine imkan sağlan-

malı ve öğrenci bu hususa teşvik edilmeli. 3. Eğitim öğretim tek bir kaynak referans alınarak, ezberci bir şekilde değil, sorgulayıcı ve araştırmacı

şekilde yürütülmelidir. 4. Diğer dernek ve kurslardan farklı olarak öğrenci dans repertuarı birikiminin yanında koreolojik, antro-

polojik, sosyolojik ve folklorik bilgileri de edinebilmelidir.5. Yine dernek ve kurlardan farklı olarak bir halk oyunları bölümü öğrencisi müzik ve ritim bilgisine sahip

olmalı. En az bir enstruman ve halk oyunlarının en önemli eşlik sazı olan asma davul çalabilmelidir. 6. Öğrencilere ileride uzmanlaşabilecekleri alanlar ile ilgili anahtarlar vererek, seçim yapma şansı tanın-

malıdır. 7. Öğrencilerin derslerdeki başarı grafikleri takip edilmeli ve gerekli durumlarda revizyon yapılmalıdır.

Örneğin; Sakarya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı olarak 2011 yılına kadar Kulak Eğitimi ve Solfej, Türk Halk Müziği ve Türk Sanat Müziği dersleri 1. Sınıfın 1. Dönemi başlayıp 4 yıl boyunca birlikte yürütülmek-teydi. Öğrenci başarı listeleri incelendiğinde en büyük problemin çoğunlukla müzik derslerinde yaşandığı görülmekteydi. Buradan hareketle bir revizyon çalışması içerisine girildi. 2006-2011 yılları arası mezun olan 83 öğrencinin transkriptleri incelendiğinde müzik derslerinden en yüksek başarının Türk Halk Müziği dersinde %89, ikinci sırada Kulak eğitimi ve Solfej (Müziksel İşitme okuma ve yazma olarak değişti) dersin-de %56 ve son olarak Türk Sanat Müziği dersinde %51 olarak gerçekleştiğini tespit edilmiştir. Bu noktada bu derslerin hepsinin aynı anda değil belirli bir sıra ile verilmesi gerektiğine karar verildi. 1. Sınıfda sesleri, aralıkları, notaları, porteyi ve değiştirici işaretleri öğrenerek deşifre yeteneğini edinebilmesi sadece Müzik-sel İşitme Okuma ve Yazma dersi ve bunu destekleyeceğini düşündüğümüz Piyano dersine ders planında yer verildi. 2. Sınıfta ise başarı oranı daha yüksek olan ve halk oyunları ezgileri ile olan yakınlığından öğren-

162

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

cilerin kulak dolgunluğunun daha fazla olduğu Türk Halk Müziği dersi ve bunu destekleyici olarak Türk Oyun Müziği dersine; ve 3. Sınıfta ise Türk Sanat Müziği dersine yer verildi. Bunun sonucunda yaptığımız gözlemde ise bu başarı oranındaki makasın giderek kapandığı memnuniyetle tespit edilmiştir.

Sonuç olarak;ilk etapta ideal ders programına ulaşabilmek amacıyla yapılan bu çalışmanın sonuna gelin-diğinde, aslında “ideal ders programı”na ulaşmanın hata olduğunun farkına varılmıştır. Çünkü bu “ideal” yalnızca benim idealim olacaktır. Dolayısıyla bölümler kendi vizyon ve misyonları doğrultusunda ders programlarını oluşturmalıdır. Bu durum da kurum yöneticilerinin vizyon sahibi kişiler olmalarıyla doğru orantılıdır. Yöneticiler yalnızca titrlere, samimiyet ilişkilerine vb. bakılarak değil, kişinin bilgi birikimi, tec-rübesi ve vizyonu da göz önünde bulundurularak yapılmalıdır.

Ayrıca ders içerikleri de değişken olabilir. Çünkü; hali hazırda sosyal bilimler alanı dinamik bir alandır. Bu alandaki bilgileri belirli bir formüle bağlamak, değişmeyen kurallar ve tanımlamalar yapmak neredeyse imkânsızdır. Bu sebeple ders içerikleri “Kime göre? ve Neye göre?” sorusuna verilen cevaba paralel bir değişkenlik gösterebilir. Bu noktada genellemelerden kaçınılarak, öğrenciye “anahtar” niteliğinde bilgiler verilip, öğrencinin bu anahtar ile farklı kapılar açabilmesine; araştırma ve geliştirme olanaklarının sağlan-masına özen gösterilmesinin en hisabetli yöntem olacağı düşüncesindeyim. Bununla birlikte özellikle sanat alanlarındaki “nitelikli” akademik personel sıkıntısından ötürü uygulanan, “eldeki öğretim elemanının kapasitesine göre” ders planlaması yapılmamalıdır. Tam tersine, “vizyon doğrultusunda, öğretilmesi uygun görülen derslere göre” nitelikli öğretim elemanları kurumlara kazandırılmalıdır. Bir başka deyişler, eldeki öğretim elemanları “işe yarar” hale getirmek üzerine yürütülen yönetim politikalarından vaz geçilerek; vizyon, misyon ve öğrenci odaklı yönetim politikaları uygulanmalıdır.

163

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Son yıllarda Türkiye’de gerçekleşen ülke tanıtımına katkı sağlamayı hedefleyen prestijli organizasyonlarda veya birçok farklı organizasyonlarda (düğün vb.) Mevlevilik tarikatının sanatsal imgesi semazen figürünü ve törensel boyutu olan sema ayinini kullandıklarını görmekteyiz. Bu bağlamda sema ayini başlangıcındaki mecrasının dışında, birçok farklı platformda hem Türkiye’de hem de dünyanın farklı ülkelerinde karşımı-za çıkmaktadır.

Sema ayinin bu gününü anlatmaya başlamadan önce dününü anlatmak ve anlamanın daha doğru olacağını düşünmekteyiz. Dününü anlamak için de öncelikle Hz. Mevlana’yı anlamak ve ölümünden sonra onun yolu olarak kurulan Mevlevilik tarikatının adab ve usulüne değinmemiz gerekmektedir.

Hz. Mevlana 30 Eylül 1207 tarihinde bugünkü Afganistan sınırları içerisinde Belh Şehrinde dünyaya gelmiş ve asıl adı Muhammed’dir. Celaleddin ise dedesi Hüseyin Hatibi’nin lakabıdır. Mevlana ve Rumi kendisine sonradan verilen isimlerdendir. İslam dünyası içerisinde Mevlana kelimesi önemli zatlar için kullanılır ve efendimiz manasını taşımaktadır. Ancak Mevlana Celaleddin isimleri özel isim halini almıştır. Rumi ismi-

SEMA AYİNİNDEN SEMA GÖSTERİSİNE

SEMA RITE TO SEMA SHOW

Özet

Mevlevilik 13.yy sonlarında Mevlana Celaleddin Rumi tarafından kurulan Konya merkezli ve zamanla bütün Osmanlı coğrafyasında vücut bulan İslam ortaçağına ait mistik bir kültürdür (Işın, 2007).

Çalışmamızda Mevlevilik tarikatının sanatsal imgesi olan semazenin siyasi erk tarafından kullanımı ve sanatçı algısıyla semazen imgesi yorumlanmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Mevlevi, Sema, Semazen.

Abstract

Inthelate 13th century, Mevleviye was founded by Maulana Celaledin Rumi, Mevleviye is a mystic culture that belongs to Islamic Medival. Itwas Konya-basedand in time was embodied through Ottoman geography.

Inourstudy, we try to interpret both whirling dervish (semazen), that is an artistic image to Mevlevi Sect, which was used by political power and the ımage of whirlingdervish in the perception of an artist.

Keywords: Mevlevi, Sema, Semazen.

Kerem Cenk YILMAZ*

* Öğr. Gör., Sakarya Üniversitesi, Devlet Konservatuvarı, Sakarya, [email protected]

164

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

ni alması ise Diyar-i Rum diye anılan Anadolu da Konya ya yerleşmesiyle ve hayatının büyük kısmını bu şehirde geçirmesi sebebiyle aldığı düşünülmektedir (Konukçu, 2011: 11).

Mevlana’nın, Celaleddin lakabının dışında Hüdavendigar lakabıyla da anıldığı görülmektedir. Şefik Can bu durumu, “Mesnevi şerhlerinin bazısında ondan, Mevlana Hüdavendigar diye bahsedilir” diyerek ifade etmektedir. “Mevlana’ya ve babasına yarım asra kadar hizmette bulunan Sipehsalar’ın yazdığı hem üsta-dım, efendim, merhum Midhat-i Bahari Hazretleri, hem Ahmed Avni merhum, hem de Tahsin yazıcı tarafından Türkçeye tercüme edilen Menakıp kitabında Hüdavendigar tabiri sık sık geçmektedir” diyerek Celaleddin ve Mevlana lakaplarının dışında başka bir lakabına da dikkat çekmektedir (Can, 1997: 31).

Ünü, Anadolu coğrafyasını aşıp tüm dünyada hoşgörüyü belki de en güzel ifade eden Mevalana Celaleddin-i Rumi için, Özellikle Rumi lakabı için çeşitli ırkçı görüşlerde ortaya atılmaktadır. Ermetin’in de belirttiği gibi, “Panayotopulos’un “Benzersiz Mevlana” adlı eserinde; “Mevlana Celaleddin-i Rumi …Adı bu! Efen-di anlamına gelir Mevlana sözcüğü. Rumi’nin de Rum kültürünü benimsemiş kimse anlamına geldiğini tahmin edersiniz” (Panaoyotopulos, 2003), şeklindeki açıklamaları büyük bir değerin kendinden başka bir kültürde ortaya çıkmasına karşın duyulan ırkçılığın doğal bir neticesidir” sözleriyle Mevlana’nın dini kültürünü hiçe sayarak başka unsurlara bu hoş görüyü ve fikirleri bağlamak, son derece yanlış olacaktır diyerek ifade etmektedir (Ermetin, 2009: 12)

Mevlana’nın yaşadığı dönemde Mevlevilik diye bir tarikat yoktur ve ölümünden sonra ortaya çıktığı görül-mektedir. Mevlevi Mevlana’ya mensup olan kişi anlamına gelmektedir. Mevlana yoluna bağlanan, Mevle-vilik yoluna giren kişiye Mevlevi denilmektedir (Top, 2001:28). Mevlana’nın ölümünden sonra onu seven-ler, dostu olan Hüsammeddin Çelebi etrafında toplanmış ve sonrasında Mevlana’nın oğlu Sultan Veled Posta oturmuştur. Mevlevilik tarikatını Konya dışına çıkmasına büyük katkıyı ise oğlu Ulu Arif çelebi sağlamıştır (Kara, 2006).

Mevlevilik, ortaya çıktığı dönemde ve takibinde, Anadolu’nun çeşitli yerlerinde açılan Mevlevihanelerle nüfus bulmuştur. Kuruldukları şehirlerin sosyal ve kültürel hayatlarına önemli katkıda bulunmuşlardır. Fiziksel yapısı bakımdan iki şekilde görülmektedir. Asitane denilen içerisinde çile çıkarılabilen büyük Mevlevihaneler ve zaviye denilen, daha küçük boyutta olan Mevlevihaneler bulunmaktadır (Haksever, 2012, 29-46).

Mevlevilik bir tarikattan ziyade, bir kültür ve sevgi yoludur. Ancak Mevlevilikte de diğer tarikatlarda oldu-ğu gibi çeşitli kurallar bulunmaktadır. Diğer tarikatlarda olduğu gibi Mevlevilikte de Şeyh, Mürid, Seyr-ü Sülükü , zikri çilesi (ve Semaı da) bulunmaktadır. Yine başka tarikatlarda olduğu gibi “adab” denilen uyul-ması gereken kurallar bulunmaktadır. Mevlana’nın ölümün ardından kurulan Mevlevilik tarikatı adab ve usulünü Mevlana zamanından gelen makam çelebileri ve Mevlana’nın yol arkadaşları ile oluşturmuştur. Son şeklini ise 16. yy da almıştır (Top,2001: 31).

Mevlana’nın Farsça yazmış olduğu Mesnevisi, Mevlana’nın felsefesini ortaya koyduğu en önemli eseridir. 6 ciltten oluşan Mesnevi Mevleviler için Kuran-ı Kerim den sonra öğrenilmesi gereken bir eserdir ve Mev-leviler için son derece önemlidir (Keskin, 2006: 36).

Mevleviliğin en önemli unsurlarından biri olan Sema ayini töreni yada mukabelesi gibi değişik şekillerde ifade edilmektedir. Sema Gölpınarlı’nın tanımına göre, musiki nağmelerini dinlerken vecd halinin yaşan-masıyla vecdin hareketlerle vücut bulması şeklinde gerçekleşir ( Gölpınarlı, 2006: 59). Hüseyin Top ise semayı, “Mevlevi literatüründe sema ritim ve musiki eşliğinde yapılan, sağdan sola kalbin etrafına çark atıp dönerek icra edilen bir nevi ibadettir” diyerek ifade etmektedir (Top, 2001: 78).

Anadolu coğrafyasında inancın içerisine girmiş müzik ve dans, insan ve ibadeti birleştirici özelliği ile kar-şımıza çıkmaktadır. Bu bağlam da İnsan, Sema ile Allah’a ulaşmada dans ve müziği yardımcı olarak kul-lanmaktadır.

Birçok kaynağa göre Sema ayini Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hayattayken Şemsin teşvikleriyle dönme şeklinde başlamıştır. Kısa zamanda çok beğenilen bu durum bir manada dini bir eğlence halini almıştır. Önceleri toplu halde dönülen sema ayinleri Mevlana’nın bulunduğu medresede, Hüsameddin çelebinin

165

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

evinde ılgında devrin ileri gelenlerinin evinde ve Sadreddîn-i Konevî’nin medresesinde düzenleniyordu. Onun herhangi bir heyecan uyandıran hâli, bir sözü veya bir kerâmeti gibi hâl ve hareketler, başta kendisi olmak üzere toplu halde bir semâ‘a vesile oluyordu. Mevlânâ’nın vefatından sonra Hüsameddîn Çelebi tarafından, cuma namazını müteakip, Kur’an okunduktan sonra icra edilmesi bir gelenek hâlini aldığı görülmektedir (Uludağ, 1999: 365-366).

Sema ayinine hareket odaklı baktığımızda dönmek üzere kurulduğunu görürüz. Dönme hareketleri birçok toplumda kendi inanışları içerisinde, insanın vecde kapılmasıyla müzik ve ritimle görülmektedir. Örneğin şamanizimde, şamanın davulu ile ateş etrafına dönerek, transa geçmesi ve Afrikalı kabilelerde görülen ritim ile taransa geçme hallerini göstermek mümkündür. İnsanoğlunun bu bağlamda kültürel performans-larında, tarihi süreci içerisinde her daim ritim ve müzik ile ettiği danslarla inandığına ulaşmaya çalıştığı söylenebilir.

Mevlevi inancına göre yaşadığımız âlemdeher şey dönmektedir. “Kâinatta tabiatta dönmededir. Dünya dönmede, aylar, yıldızlar dönmede, atomlar, elektronlar, dönmede sema etmedeler. Tabiatın ve insanoğ-lunun doğasına nakşedilmiş bu dönme hali, ritim ve musiki eşliğinde ve zaman akışı içerisinde ya mistik bir kimlik kazanmış veya farklı şekil ve görüntüler çerçevesinde değişik duyguları kamçılayıcı bir özelliğe bürünmüştür” (Top, 2001: 78).

Sema ayinini yapan Mevlevilere semazen denilmektedir. Yaşadığı âlemde her şeyin dönmesiyle paralellik gösteren bu dönme hareketlerinde en büyük fark, semazenin dönerken aşkla dönmesidir.

Sema ayininde semazenler özel kıyafetler giyerler. Bunlar;

1. Tennure2. Destegül3. Elif-i nemed4. Hırka5. Sikke

(Keskin, 2006: 37). “Mevlevi, varlığından ölmüş, benliğini öldürmüştür. Mevlevi’nin başındaki külahı mezar taşı, hırkası kabridir. Ney taksimi sürun üflemesidir. Daire şeklindeki sema hanenin sağ kavsi “görü-nen âlem, sol kavsi de, bu âlemin özü ve manası olan görülmeyen âlemdir” (Top, 2001:137).

Sema töreni, H.Hüseyin Top’un Mevlevi usul ve adabı adlı kitabında, Celeleddin Bakır Çelebi’nin kaleme aldığı ve sema töreni ve selamlamaların mahiyetini anlatan risalesindeki belgeler referans alınarak açıkla-maya çalışılacaktır.

“Sema töreni, insanın miracını, manevi yolculuğunu temsil eder. Sema kulun hakikate yönelip aşkla yücel-mesi, benliğini terk ederek, Hakk’ta yok oluşu ve olgunluğa ermiş bir kâmil olarak tekrar kulluğuna, bütün yaradılışa, bütün yaratılanlara yeni bir anlayışla, sevgi ve hizmet için dönüşüdür. Sema’zenin başındaki sikkesi nefsinin “mezar taşı”, üstündeki tennuresi nefsinin kefenidir. Sema’a başlarken hırkasını çıkararak, ma’nen hakikate doğar, orada yol alır, ilerler. Sema’a başlarken kolları çapraz bağlı, görünüşte “Bir” raka-mını temsil eden, Allah’ın birliğine (tevhide) şehadet eden sema’zen, sema ederken, kolları açık, sağ eli dua edercesine göklere, kerem-i ilahiyi almağa hazır, sol eli ise yere dönüktür. Hakk’tan aldığı ma’nevi ihsani, Hak gözüyle baktığı halka ulaştırılmasıdır. Sağdan sola, kalbin etrafında dönerek, bütün insanları ve bütün yaradılışı sevgiyle, aşkla kucaklar.

İnançlarımıza göre insan sevilerek, sevmek için yaratılmıştır. Hz. Mevlana: “Bütün aşklar, ilahi aşka köp-rüdür.” Buyurur….Evet tatmayan bilmez.

Sema’töreni altı bölümdür:

Birinci Bölüm: Aşkı temsil eden, peygamber efendimiz(Nas)’in methiyesiyle, “Na’t-ı Şerif’le başlar. O’nu methetmek, O’nu yaratan Allah’ı ve O’ndan önce teşrif eden bütün peygamberleri(AS) methetmektir.

166

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

İkinci Bölüm: Kudüm sesi; Allah’ın (C.C) kainat’a “Ol = Kün” emri.

Üçüncü Bölüm: Bu mehdiyeyi bir ney taksimi izler. Herşeye can veren nefesi, nefha-yıilahi’yi ifade eder.

Dördüncü Bölüm: Sema’zenlerin birbirine selam vererek, bir peşrevle, üç kere tekrarlanan dairevi yürüyü-şüdür. Buna “Sultan Veled Devri” adı verilir. Şekillerin, bedenlerin gizlendiği, can’ıncan’a selamıdır.

Beşinci Bölüm: Sema’ayinidir. Dört selamdır. Her selam sonunda sema2zen göğsüne kollarına çapraz bağ-layarak, görünüşüyle “Bir” i temsil eder. Bu duruş Allah’ın birliğine şehadettir.

1. Selam; İnsan’ın bilgiyle hakikat’a doğarak Allah’ını ve kendi kulluğunu idrak etmesidir.2. Selam; İnsanın yaratılıştaki azameti müşahede ederek, Allah’ın büyüklüğü ve kudreti karşısında hay-

ranlık duymasıdır.3. Selam; insanın hayranlık duygularında, aşka dönüşmesiyle, aklın aşka kurban oluşudur.4. Selam; Sema’zenin ma’nevi yolculuğunu, mi’racını tamamlayıp kaderine razı olarak, yaradılıştaki vazi-

fesine, kulluğuna dönüşüdür.

Altıncı Bölüm: Sema’Töreni Kur’an-ı Kerim tilavetiyle ve bilhassa, Bakara suresindeki “Ve lillahilmeşri-kuvelmağribu, fe eynematüvellüfesemmevechullah, innellahevasi’unâlim.= Doğu da, batı da Allah’ındır. Hangi tarafa dönerseniz, Allah’ın yüzü oradadır. Çünkü Allah, her yeri kaplar, geniştir, bilendir. Ayetinin okunmasıyla bütün peygamberlerin, bütün insanların bir Fatiha ve duayla son bulur” (Top, 2001: 135-136).

Sema törenlerinde adab ve usul görüldüğü üzere önemli bir konudur ve değişimi gelişimi gibi bir durum pekte mümkün değildir. Ancak konu muzunda esasını teşkil etiği gibi sema ayini olarak başlayan ve bütün dünyaya İslam’ın hoşgörüsünü tanıtan bu törenin günümüzde ayinden gösteriye dönüşüm süreci göz-lemlenmektedir. Birçok resmi ya da özel organizasyonda Mevleviliğin sanatsal imgesi olan sema ayinin kullandığı görülmektedir.

Sanatın toplumlar üzerinde oluşturduğu etki onun özelliklerinin belki de en önemlilerinden biridir. Bu bağlam da sanatçı vermek istediği mesajı yaptığı sanatsal çalışmada rahatlıkla toplum üzerine iletebilmek-tedir. Çünkü sanatın iletişim boyutuyla da son derece etkili olduğu söylenebilir. Sema gösterileri son yıl-larda sanatçıların özellikle resmi organizasyonlarda sıklıkla başvurdukları bir konu olarak karşımıza çık-maktadır. Türkiye’nin sanatsal yüzü özellikle içerisinde çeşitli sema gösterilerinin de bulunduğu çalışmalar olarak yapıldığı söylenebilir.

İlk olarak uluslararası arenada Anadolu Ateşi Dans Grubunun Fire Of Anatolia adlı dans gösterisinde semazenleri sahnede kullanıp sahne teknikleriyle sahne de havalandırması yani uçurması sema gösterileri-nin yaygınlaşma sürecinin başı olarak düşünülebilir. Anadolu Ateşi’nin bu dans performansında sema gös-terisi yapması birçok kişi ve kurum tarafından eleştirilmişti. Zamanla birlikte Anadolu Ateşi’nin benzer-leri grupların da ortaya çıkması ve çalışmalarında sema gösterilerini ön plana çıkardıklarını görülmüştür. 2000 li yılların başından itibaren büyük bir yükselişle sema artık birçok organizasyonda dans gruplarının muhakkak kullandıkları ve her yeni organizasyonda bir öncekinden daha kapsamlı daha fazla sayıda sema-zenin döndürüldüğü, gelişmiş sahne teknolojileriyle de daha görsel bir şölen haline geldiği sema gösterile-rine dönüşmüştür.

Bunların bazıları;

2005 Universiade 2005 açılış gösterisi(Mercan Dede Ney ve Semazen Gösterisi)

1. Kültür Başkenti İstanbul tanıtım videosu2. 2011 Erzurum Kış Olimpiyatları açılış töreni(Anadolu Ateşi semazen gösterisi)3. 25 Nisan2011 1. Dünya Çocuk Oyunları açılış töreni4. 25 Temmuz 2011Karadeniz Oyunları açılış töreni5. 2013 Kutlu Doğum Haftası açılış töreni

Bunlardan önemli olanları olarak örnek verilir.

167

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Ancak sema törenlerine büyük ilginin sadece geçtiğimiz 20 yılla sınırlı olmadığını görmekteyiz. Mevlevilik tarih sahnesine çıkmasının ardından hem kuruluğu Konya’da hem de başka şehirlerde kurulan Mevleviha-neler vasıtasıyla yaygınlaştığını görmekteyiz. Kurulduğu Selçuklular döneminde ve Osmanlılar döneminde her daim siyasi erkle ilişkilerinin iyi olduğu görülmektedir. Özellikle İstanbul’da kurulan Mevlevihanelere Osmanlı padişahlarının da uğrayarak sema törenlerini izledikleri bilinmektedir. Birçok yabancı seyyahın-da özellikle Mevlevilik ve Sema Törenine merek ederek incelediği ve dünyaya tanıttığı kaynaklara göre görülmektedir.

Cumhuriyet döneminin başlangıcında1925’te tekke ve zaviyelerin kapatılmasına kadar Mevlevilik ve ayin-sel boyutu sema törenleri kendi tarihi içerisinde kesintisiz olarak devam etmiştir. Bu kapatmalardan sonra 1926 sadece başta Konya olmak Üzere birçok Mevlevihane’nin müze haline dönüştüğünü görmekteyiz. Bu durumun da o günkü şartlarda Mevlevilik tarikatına verilen bir ayrıcalık düşüncesi tartışmalarını da beraberinde getirmektedir. Mustafa Kemal Atatürk 20 Mart 1923 te Konya’daki Mevlevihane’yi ziyareti sırasında dergâhın ziyaretçi defterine Konya’nın asırlardır süren ışığın kalbi ve Türk medeniyetinin ana kaynaklarından biri olduğunu ifade eden övücü cümleleri yazmıştır. Mevleviliği Müslümanlığın Türk ana-nesine nüfus edişinin bir örneği ve Mevlana’yı da büyük bir reformatör olarak nitelemiştir. Mevlevilik için tekkelerin en ileri olanıydı der. Sema ayini içinde Tanrıya dönerek yaklaşmanın Türk dehasının bir örneği olduğunu söylemiştir. Bu ve bunun gibi örnekler Atatürk döneminin de Mevleviliğe bakışı hakkında bize bilgi vermektedir.

Şebiarus 1954den itibaren kesintisiz olarak devam etmektedir. Bütün dünya tarafından ilgiyle izlenen din ve sanatın bu muhteşem törenini devlet eliyle yapılarak, devletin Mevlevi tarikatına ve sanatsal imgesi olan sema törenlerine sahip çıktığını düşündürebilir.

Sema Gösterileri yerli sanatçıların dışında yabancı sanatçılar tarafından da özellikle Türk toplumu kültü-ründe en çok etkilendikleri ürün olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan biri Fransız Koreograf Maurice Béjart tır. “Gerçeği gören Maurice Béjart” adlı yazısında Prof.Dr. Mustafa Deniz, “1927 yılında Marsilya’da doğan ve 250’den fazla koreografiye imza atan Maurice Béjart, bale dünyasının en ünlü isimlerinden biriy-di. Sâdece ülkesi olan Fransa’da değil, bütün Dünya başkentlerinde ayakta alkışlananlardı. Maurice Béjart, bale sanatında devrim yaptığına inanılan bir sanatçıydı. Fakat bu şöhretin zirvesindeyken 1981 yılında İslam Dini ’ne girdiğini açıkladı” diyerek ünlü koreograf tanımamızı sağlamıştır (Temiz, 2012).

Fransız koreograf Bejart, için Bertan Onaran, “İstanbul Sanat Şenliği’nin 35.kendisinin 80. yılı için, Kutsi Ergüner’in müziğinden yararlanarak RÛMÎ:Dans ve Dua’yı tasarlamış. Bakın ne diyor bu yapıt dolayısıyla büyük ozan Mevlânâ’ya seslenirken: “Rûmî, kardeşim, ustam Mevlânâ, her gün senin dizelerinde dolaşıp arı özünü düşüncelerime yayacak çiçeği arıyorum. Dansçı olduğum ve devinim insanoğlunun temelini oluşturduğu için, ruhla bedeni devinimsizlikte birleştirmeye çalışan, tartımla (ritimle) yakarmayı kay-naştıran, varoluşla bütünleşen o iç dengeden nasıl vazgeçebilirim? Rûmî, kardeşim, ustam Mevlânâ, var olduğum için dans ediyorum; bırak da senin için döneyim” diyerek Bejart’ın bu çalışmasında Mevlana’ya duyduğu derin saygıyı ifade etmektedir (Onaran, 2007).

Sonuç

Mevlevilik tarikatı Tarih sahnesine Hz Mevlana’nın ölümünden sonra çıkar ve Anadolu coğrafyasının haricinde de tüm dünyayı etkileyen, Mevlana’nın açmış olduğu gönül yoludur. Mevlana yoluna giren kim-seye Mevlevi denmektedir. Mevlana’nın Allah aşkıyla vecd halleriyle dönme hareketiyle şekillenen sema, ölümünün ardından çeşitli kurallarla şekillenerek sema ayini ismini ve biçim şeklini almıştır. Mevleviler için sema ayinin kuralları değişmez bir yapıdadır.

Mevlevilik ve dolayısıyla Mevlana, hoş görüye dayanan felsefesi ve sema da bulunan zarafet ile hem Anadolu’da hem de Anadolu dışında büyük sevgi ve saygı bulduğu görülmektedir. Her yıl düzenlenen Şebi aruz törenlerinde birçok yabancı semazen ve izleyici Konya’ya gelerek törene katılırlar. Sema ayini müzik ve hareket boyutu olması sebebiyle, Mevleviliğin estetik olarak öne çıkan unsuru olmuştur.

Tarih sahnesine 13yy. sonlarına doğru çıkan Mevlevilik, her daim siyasi erkle iyi geçinmiş ve her daimde

168

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

saygı gördüğü söylenebilir. Selçuklu döneminde, Osmanlı döneminde ve Türkiye Cumhuriyeti döneminde Mevlana’ya ve onun yolu olan Mevleviliğe her daim saygı duyulduğu görülmektedir. Tekke ve zaviyelerin 1925 te kapatılmasının ardından Mevlevihanelerin müze haline getirildiğini görmekteyiz. Devlet organi-zasyonların birçoğunda Türkiye’nin sanatsal imgelerinden biri olarak kullanıldığı söylenebilir.

Felsefi ve sanatsal boyutlarıyla bir çok yerli ve yabancı sanatçı ve bilim adamını da etkilemiştir. Dünyaca ünlü koreograf Bejart İslamiyet’e geçtikten sonra Mevlana’yı kendi bilgi ve görgüsüyle sanatında yorumla-yarak kendi dilinde Mevlana’yı anlatmıştır. Dünyanın birçok yerinde sanatçıların sema ya ve Mevlana’ya önem verdiğini görmekteyiz.

Günümüzde ise sema ayini törensel boyutundan koparak, daha çok estetik kaygıların Ön plana çıktığı «Sema Gösterisi» halini almıştır. Başlangıçta ve halen kendi mecrasında sema ayini olarak geleneği ile icra edilen sema, günümüzde mecrasının dışında sahne sanatlarında ve çeşitli organizasyonlarda kendini anlamlandırdığı yerin dışında Sema ayininden, sema gösterisine dönüşmüş durumda olduğunu söyleyebi-liriz. Yapılan bu gösteri çalışmalarında, dikkatli davranarak Sema’nın anlamını hatırlamak ve konuya has-sasiyet göstermek bu tarzda çalışma yapan koreografların dikkat etmesi gereken bir husus olması gerektiği kanaatindeyiz. Aynı zamanda yine son yıllarda popülerliği dolayısıyla tercih edilen sema gösterilerinde sema dönen dansçılar, kendini semazen olarak tanımladıkları görülmektedir. Ancak bu şahıslar bu eylemi sadece hareketler bütünü olarak görmemeli ve rol dahi olsa giydiği kıyafete saygısını göstermesi gerekmek-tedir. Zira birçok gösteride görüyoruz ki, kulis arkasında ki bazı davranışlar semazen kıyafeti giyen kişilere yakışmamaktadır.

KAYNAKÇA

Konukçu, M. A. (2011) Herkes İçin Mesneviname, Eğitim Yayınevi, KonyaCan, Ş. (1999) Mevlana Hayatı Şahsiyeti Fikirleri, Ötüken Neşriyat A.Ş. İstanbulErmetin, G. (2009) Mevlevilikte Usul ve Adabında Eski Türk Dilinin İzleri Mevlevilikte Şamanizm İzleri, Töre Yayı-

nevi, İstanbulPanoyotopulos, I. M. (2003) Benzersiz Mevlana, Arion Yayınevi, İstanbulTop, H. H. (2001) Mevlevi Usul ve Adabı, Ötüken Yayınevi, İstanbul Kara, M. (2006) “Doğumunun 800. Yılında Mevlana ve Mevlevilik”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi,

Cilt: 15, Sayı: 1 s. 1-122Haksever, A. C. (2012) “Çankırı’da Mevlevihaneler ve Mesnevihanlar”, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi,

2012/2, c.11, Sayı: 22, ss. 29-46Keskin, F. (2006) Mevlana, Karataş Yayınevi, İstanbulGölpınarlı, A. (2006) Mevlevi Adab ve Erkanı, İnkilap Kitabevi, İstanbulUludağ, S. (1999) İslam Açısından Musiki ve Sema, Marifet Yayınevi, İstanbulOnaran, B. (2007) Cumhuriyet Gazetesi, 20Haziranhttp://mtemiz.com/bilim/M%C3%9CZ%C4%B0K%20B%C4%B0L%C4%B0M%C4%B0N%C4%B0%20

KUR%E2%80%99ANDA%20G%C3%96REN%20MAUR%C4%B0CE%20B%C3%89JART.pdf, Erişim tarihi: 29.12.2014

169

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

TÜRK HALK MÜZİĞİNİN MODERN OTANTİSİTE VE GELENEKSEL OTANTİSİTE BAĞLAMINDA İNCELENMESİ

AN EXAMINATION OF TURKISH FOLK MUSIC WITHIN THE CONTEXT OF MODERN AUTHENTICITY AND TRADITIONAL AUTHENTICITY

Özet

Türkiye yaklaşık bir asırdır politik, teknolojik, ekonomik ve demografik alanda önemli değişimler yaşadı. Türkiye Cumhuriyeti için modernizmin bir ürünü olan Ulus Devlet modelinin kabul edilmesi, bir Aşkın Dev-let olan Osmanlı’nın torunlarının hayatındaki önemli değişimlerin ilk adımıdır. Yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin bir ulus devlet olarak inşa edilmesi ekonomi, eğitim, yönetim vb. yaşamın diğer bileşenlerinin yanında, kül-türel alanda da köklü değişiklikleri gerektirdi. Bu süreçte Türk Halk Müziği tanımlandı ve icra bağlamından, bağlamanın perdelerine kadar müziğin pek çok yönü yeniden yorumlandı. Bir devlet kurumu olan TRT bu değişimlerde anahtar rol oynadı.

Söz konusu değişimlerin incelenmesinde kullanılan en işlevsel analitik araçlardan birisi otantisite kavramı-dır. Otantisite hem geçmişle, hem de geçmişin bugünde görünümü ve yeniden yorumlanmasıyla ilişkili bir kavramdır. Bu bakımdan otantisite kavramı zaman bağlamında modern otantisite ve geleneksel otantisite olarak 2 farklı kapsamda daha da işlevsel bir hal alır. Bu çalışma, Türk Halk Müziğindeki değişimleri modern otantisite ve geleneksel otantisite bağlamında inceler.

Anahtar Kelimeler: Modern otantisite, Geleneksel otantisite, Kültürel değişim.

Abstract

Turkey has experienced political, technological and demographic changes in approximately last one century. The adoption of nation-state model as a result of modernism, for the Republic of Turkey was the first rea-son this important changes on the lifes of descendants of Ottoman State which is a transcendental state. To building process the new Turkey as a nation state has required fundamental changes in the cultural scape along with the other life component such as economi, education, administration and so on. Within that period Turkish Folk Music has determined and reinterpreted the many aspects of music from performance context to pitches of bağlama. As a government agency, TRT has played a key role in these changes.

The most functional ‘analytical tool’ used in analysis of these changes is the concept of authenticity. Authen-ticity is a concept regarding the past and the outlook and the re-interpretation of the past at the present time. In this respect, -and for this study- the concept of authenticity becomes more functional within two different scopes depending on time which are modern authenticity and traditional authenticity. This study examines the changes in the Turkish Folk Music within the context of modern authenticity and traditional authenticity.

Keywords: Modern authenticity, Traditional authenticity, Cultural change.

Barış GÜRKAN*

* Öğr. Gör., Gazi Üniversitesi, Türk Müziği Devlet Konservatuvarı, Müzikoloji Bölümü, Ankara, [email protected]

170

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Otantisite tartışmalarının en kuvvetli yaşandığı bağlamlardan biri Türk Halk Müziğidir. Türkülerin çalı-nışının, söylenişinin ve sözlerinin çoğu zaman farklı referans noktalarından hareketle “aslı, gerçeği, doğ-rusu” aranır. Söz konusu referans noktaları ise çoğu zaman ya TRT THM Nota Arşivi, ya kaynak kişi ya da otorite kabul edilen “hocalar”dır. Fakat bu üç noktanın hem kendi içinde hem de birbirleri arasında çelişkili sonuçlara yönlendirecek eksiklerinin olması nedeniyle, Türk Halk Müziğindeki otantisite tartış-maları sıcaklığını koruyarak hemen her dönemde devam eder. Bu kısır otantisite tartışmaları sürecinin daha iyi anlaşılabilmesi için temel iki bileşeninin ayrı ayrı ele alınarak analiz edilmesi faydalı olacaktır. İlki otantisite kavramıdır ki popüler kültürdeki yaygın kullanımının ötesinde ifade ettiklerinin, zaman içindeki anlamındaki dönüşümün ve temel bileşenlerinin anlaşılması otantisite tartışmalarının yönünü değiştirecek kazanımları sunacaktır. Söz konusu otantisite tartışmalarının ikinci bileşeni olan “Türk Halk Müziği”nin alışılagelmiş algının dışına çıkılarak tanımlanması ise sürekli belirsizlikler içinde sürüklenen otantisite tartışmalarına farklı bir bakış açısı sunacaktır.

Böyle bir kapsamda bu çalışma birbiriyle ilişkili olan iki farklı amaca yönelik ifadeleri içerir. Bunların ilki, günümüzde yeniden kavramlaştırılan otantisitenin bu sürecine katkıda bulunmaktır. İkinci amacı ise, yeniden kavramlaştırılan otantisite ile kullanımı önerilen Geleneksel ve Modern Otantisite kavramları bağlamında Türkiye’deki ana akım müzik kültürünün en önemli bileşenlerinden olan Türk Halk Müziği (THM)’ni incelemektir. Buna paralel olarak bir yan amaç olarak inşa edilen THM’nin, kökenini aldığı çok sayıdaki “yerel müzik pratikleri”nden ayrı bir konumda değerlendirilmesi gereken bir müzik türü olduğu-nu ve modernist perspektiften bir dizi kararın uygulanmasıyla inşa edildiğini vurgulamaktır.

Bu amaçla öncelikle otantisite kavramı bileşenlerine ayrılıp incelenecek ardından modern ve geleneksel otantisite kavramları tanımlanacaktır. Daha sonra THM modern ve geleneksel otantisite perspektifinde tartışılacaktır.

Otantisite

Önce felsefede, ardından sosyal bilimlerin eski ve yeni pek çok disiplininde kullanılan ve ‘kültürel çalışmalar’dan popüler müzik incelemelerine kadar geniş bir kullanım alanına (Erol, 2009b: 203) sahip olan otantisite kavramı, bir kültürün herhangi bir nesneye, olaya, geleneğe vs. değer atfetme (Aktay, 1998) sürecinin en kilit kavramlarındandır. Sosyal bilimlerin diğer pek çok kavramı gibi otantisite kavramı da yaşanan büyük paradigma değişimlerinden etkilenir; anlamında ve kullanım alanında büyük dönüşümler geçirerek kapsamını ve ifade gücünü sürekli yeniler ve işlevselliğini korur. Ancak otantisite kavramının en yaygın bilinen, ‘eski’ anlamı ve içeriği, içinde yaşadığımız çağın gerekleri açısından giderek kullanışsız bir analitik araç olma yolunda olduğunu gösterir. Bu durumda ya otantisite kavramının sosyal bilimlerdeki kullanımı yavaş yavaş terk edilecek, ya da çağın gerekleriyle yeniden kavramlaştırılacaktır. Bu amaçla yapı-lan çalışmalardan ilki otantisite kavramının temel bileşenlerinden olan ve aşağıda tartışılan “ana ölçütünün iyi olması” üzerine yaptığı vurgu ile otantisitenin yeniden kavramlaştırılmasının öncülerinden olan Ayhan Erol’un çalışmalarıdır (2009 a-b). Bu çalışmalarda geleneksel ve modern otantisite aslında birer operas-yonel kavram olarak kullanılır ancak ilişkili olduğu büyük paradigmalardan dolayı pek çok örnek olayda işlevsel olarak kullanılabilecek birer analitik araç niteliği kazandırılabilir. Ayhan Erol’un bu çalışmaları ışı-ğında Hülya Uzun (2012) da otantisitenin yeniden kavramlaştırılma sürecine katkıda bulunarak geleneksel ve modern otantisiteyi kullanır.

Otantisite kavramının temel bileşenleri, bu kavramın yaygın olarak bilinen eski anlamının değişmesine ve yeniden kavramlaştırma sürecinin başlamasına olanak tanır. Bir bakıma otantisite kavramının dinamikle-ri, değişen dünyadaki gereksinimlerle uyumlu hale gelmesi için içerik ve kullanımın dönüşümünün önünü açar. Otantisite kavramının temel bileşenlerinden ilkini “sahihlik” olarak tanımlayabiliriz1. Otantisitenin

1 Burada bir belirsizliğe açıklık getirmek gerekir. “Sahih” kelimesi İngilizce-Arapça sözcüklerde “authentic” kelimesinin karşılığı olarak verilir (Steingass, 1882: 26). Bu durumda otantisite kavramının temel bileşenlerinden olarak gösterdiğim sahihliğin, aslında “zaten otantisiteyi karşılayan bir kavramken nasıl bileşeni olarak önerilir” gibi bir soru akla gelebilir. Ayrıca Arapça-Türkçe sözlüklerde “sahih” sözcüğünün karşılığı “doğru, gerçek, aslına uygun, inanılabilir, geçerli, resmen…” olarak verilir (Mutçalı, 1995, 470). Bu durumda sahihlik ve otantisite kelimeleri tam olarak birbiri karşılıyor gibi görünse de aslında bir toplumbilim kavramı olarak otantisitenin içini dolduran tüm özellikleri karşılayamayacağından dolayı, sahihlik otantisitenin bir alt bileşeni olarak görülmüştür.

171

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

ilişkili olduğu ‘gerçek, dürüst, içten, özgün, esas, asıl, öz’ (Moore, 2002: 209) gibi anlamları da içinde bu-lunduran sahihlik kavramı aslında otantisitenin yaygın kullanımındaki “sahicilik ve özgünlük” arayışının ifadesidir. Tüm bu kavramların odaklandığı nokta kültürel olarak bir ideale ulaşma isteğine ışık tutar ve “ana ölçütü iyi olan” bir pratik veya ürünü (Erol, 2009b, 206) tanımlar.

Otantisite kavramının bir diğer bileşeni, yine yaygın kullanımda otantisiteyle direkt ilişkisi kurulan, “ta-rihsel derinlik”tir. Bu ilişki “bir şey otantikse, o şey eskidir” cümlesindeki gibi bir algıyı doğurur. Bu algı, otantisitenin kültürel bir olgu olması nedeniyle yalanlanamaz. Bu noktada vurgulanması gereken konu, otantisitenin ‘tarihi hakikat’le eş anlamlı olmamasıdır (Erol, 2009b: 209). Diğer bir deyişle, “bir şey eskiyse otantiktir” veya “ne kadar eskiyse o kadar otantiktir” gibi bir iddia gerçeği yansıtmaz.

Otantisite farklı referans noktalarından hareketle ‘söylemsel’ olarak inşa edilir ve Stokes’a göre “...otantisite büyük ikna gücüne sahip söylemsel bir mecaz”dır (Erol, 2009b: 207). Söylemsel olarak inşa edilen otantisite aslında tözsel bir gerçekliği de ifade etmez. Otantisite yoktan var edilen ve devamlılığı için mücadele edilen bir kavramdır. Bu şekliyle de ‘bağlamsal’dır. Çünkü otantisite “hak edilmez, atfedilir/verilir” (Erol, 2009b, 209). Otantisitenin ‘bağlamsallığı’na ilişkin bu temel bileşeni, tüm diğer bileşenler üzerinde belirleyici rol oynayan özelliğidir. Örneğin otantisite kavramının merkezindeki özelliklerinden birisi “ana ölçütün iyi olması”dır ki burada “iyi”yi belirleyen de isnat eden kişidir. Otantisitenin bağlamsallığı ve edilgenliği, tarihsellik söz konusu olduğunda da belirleyicidir. Otantisitenin tarihselliğinden bahsettiğimiz bölümde vurguladığımız üzere otantisitede vurgulanan ya da beklenen tarihsel derinliğin gönderme yaptığı unsur açıkça isnat edene bağlıdır. Başka bir ifadeyle geçmişte otantik olmayan bir ürün veya pratik, zaman için-de otantik olarak tanımlanabilir ve burada ‘isnat eden perspektifinden gerekli görülen’ tarihsel derinliğe uzanması yeterlidir.

Otantisite kavramına ilişkin yukarıda bahsettiğimiz dört temel bileşen (sahihlik, tarihsellik, söylemsel inşa ve bağlamsallık) otantisitenin yeniden kavramlaştırılmasının önünü açar. Herşeyden önce bir süreç ve yeniden yorumlama meselesi olmasından dolayı, tözsel bir gerçekliği ifade etmiyor oluşu ve bağlam-sal oluşuyla, farklı perpspektiflerin kriterlerince belirlenen “sahihlik” çerçevesinde ve işaret ettiği tarih-sel derinlikte, söylemsel olarak yeniden inşa edilebilir. Dolayısıyla bağlamsal olarak kendi kriterlerince “otantiğini”nin söylemsel inşasını gerçekleştiren perspektif, kendi “inotantiğini” de tanımlar.

Geleneksel ve Modern Otantisite

Yukarıda otantisite kavramının yeniden kavramlaştırılmasının önündeki tabuları yıkan özelliğinin otan-tisitenin bağlamsallığı veya asıl belirleyicinin otantisiteyi isnat eden perspektif olması özelliği olduğunu söylemiştik. Örneğin Rubidge otantisitenin müziğin bir özelliği olmadığını söyler. Buna karşın bir perfor-mansa atıfta bulunduğumuz bir şeydir (Erol, 2009b: 209). Bir performansın otantik olup olmadığı bizim kim olduğumuza bağlıdır (Moore, 2002: 210). Bu durumda önemli olan otantik olanın ne olduğu değil otantikleştirenin kim olduğudur (Erol, 2009b: 209). Aslında bu ifadedeki müzik ve performans kavramla-rını çıkarıp, genel anlamda kültürün otantikliğini değerlendirmeye aldığımızda, otantisitenin kültürün bir özelliği olmadığı sonucuna varabiliriz. Otantisite, kendini tanımlayan kriterleri besleyen düşünsel paradig-maların bir ürünüdür.

Benzer şekilde Stokes’un “otantisite müzik hakkında bir konuşma biçimidir ve bu müzikte gerçekten önem-li olan budur, bizi diğer insanlardan farklılaştıran müzik şudur gibi bir anlam içerir”(akt. Erol, 2009b: 207) cümlesinde “müzik” kelimesi çıkarılırsa, otantisite kültürün geneline ilişkin “bir konuşma biçimi” olarak tanımlanabilir. Yukarıda otantisiteye ilişkin bahsedilen iki durum bile, otantisitenin değişen paradigmalar doğrultusunda yeniden kavramlaştırılmasının önünü açar ve bu süreci meşrulaştırır. Sadece yukarıda bah-sedilen bu iki durumla ilişkili olarak şu cümleler kurulabilir: Eğer otantisite kendini tanımlayan kriterleri besleyen düşünsel paradigmaların bir ürünüyse, otantisite geleneksel de olabilir, modern de...

Stokes’tan hareketle üretebildiğimiz “kültür hakkında bir konuşma biçimi” tanımından yola çıkarsak: artık otantisitenin geleneksellik sınırlarında ayrı yapıya sahip olduğu, modernlik ve hatta postmodernlik sınırla-rında ise bu kriterlere özgü ayrı yapı ve “kültür hakkında konuşma biçimi” sergileyebildiğini söyleyebiliriz.

172

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Ek olarak otantisitenin temel özelliklerinden bahsederken değindiğimiz “ana ölçütün iyi olması” durumu, geleneksel ve modern otantisite söz konusu olduğunda iki eğilimin “ana ölçütü -geleneksel veya moderne göre- iyi” gibi bir tanımlamayla elbette kullanılabilir. Otantisitenin büyük ikna gücüne sahip söylemsel bir mecaz olarak tanımlabileceğinden bahsetmiştik. Bu doğrultuda otantisiteyi yeniden kavramlaştırırken, otantisite isnat eden perspektifin “büyük ikna gücünü” ve bu amaçla ürettiği “söylemsel mecaz”ını kendi “ana ölçütü iyi olanı” kabul ettirmek amacıyla kullandığını söyleyebiliriz.

Otantisitenin tarihsel derinliğe gönderme yapan temel özelliği, aslında modernizmle beraber, hatta post-modernizm ve küreselleşmeyle baş döndürücü bir hıza ulaşan değişim, hareketlilik ve “karşılıklı bağıntılı-lık” yüzünden eski önemini ve anlamını yitirmiştir. Aslında otantisitenin eski anlamındaki tarihsel derin-liğe ilişkin yapılan göndermeler de otantisitenin bağlamsallığından dolayı isnat eden tarafından belirlenir. Örneğin yerel müzik pratiklerinin en önemli temsilcilerinden Neşet Ertaş stilinde bir bağlama icrası otan-tik olarak tanımlanırken, aynı zamanda otantiğin “ilki, asılı, esası, eskiyi” tanımlayan anlamı nedeniyle, Neşet Ertaş’ın babasının icrasından oldukça farklı olduğu için inotantik olmalıdır. Bu durumda babası Muharrem Ertaş’ın icrası otantik olarak tanımlanır; çünkü tarihsel derinlikte daha önceye işaret eder. An-cak Muharrem Ertaş’ın bağlama icrasını inotantikleştiren şey ise, Abdal toplumu kültürüne bağlamanın yaklaşık 90 yıl önce girmiş olması ve daha önce otantik müzik icrasında bağlamanın olmamasıdır. Bu ‘ilk’i kovalayışın araştırmacıyı kültürel ürünlerde çoğu zaman bir belirsizliğe sürükleyeceğinin gerçek olduğu-nu kabul edersek, otantisite isnadındaki sıklıkla yapılan tarihsel derinliğe gönderme işi de isnadı yapana bırakılmıştır. Dolayısıyla bu derinlik kimi durumda yüzlerce yıl öteyi işret ederken, kimisinde 50 yıl önce-sine gönderme yapabilir. Yani buradaki “keyfiyet”, otantisitenin yeniden kavramlaştırılması ve günümüz paradigmaları perspektifinde yeniden yorumlanmasının önündeki en büyük engel olan Tarihsel Derinlik özelliğinin önemini ve ifade ettiklerini değiştirir.

Yukarıdaki tartışmadan yola çıkarak, en yaygın ve eski bilinen anlamıyla otantistenin temel bileşenlerin-den olan sahihlik ve tarihsel derinlik özelliklerinin günümüzde yapılması gereken otantisite yeniden kav-ramlaştırmasında farklı şekilde değerlendirilmesi gerektiğini söyleyebiliriz.

Otantisitenin yeninden kavramlaştırılmasına ilişkin buraya kadar anlatılanlar ışığında geleneksel ve mo-dern otantisiteyi birkaç paragrafta açıklamak gerekirse:

Geleneksel Otanitisite:

Burada “geleneksel otantisite” olarak tanımlanan otantisite kavramı, “yaygın bilinen/alışıldık/popüler kul-lanımıyla ve anlamıyla otantisite”yi tanımlamaz. Burada bahsedilen geleneksel, Avrupa’da doğan ve ge-lişen, zamanla büyük ölçüde dünyayı etkisi altına alan “modern”in reddettiği anlamıyla “geleneksel”dir. Dolayısıyla başlı başına modernizmin karşısında, modern tarafından reddedilen bir değerler bütünüdür. Modernin güçlenmesi ve yüzyıllarca hükmetmesiyle birlikte pek çok alanda etkisini yitirmesine karşın, kendine özgü pratiklerinin, mekanizmalarının ve değerlerinin yokluğunun modern dünyada büyük sancı-lara neden olduğu bir perspektif kastedilmektedir. Dolayısıyla “geleneksel otantisite” kriterlerini “gelenek-sel” yaşamın temel ilkelerinden üretir.

Bununla birlikte geleneksel otantisitenin temel kriterlerini maddeler halinde sıralamak imkânsızdır. Otan-tisite bir gerçeklik olarak tözsel yapı sergilemediği, bir süreçte sürekli yeniden yorumlandığı ve bağlamsal bir karaktere sahip olduğu için, otantisite isnadında bulunulan “herhangi bir şey”e göre -ama geleneksel yaşam perspektifince belirlenerek- değişiklik gösterir. Giddens’ın gelenek tanımındaki “...bütünüyle du-rağan değildir. Çünkü önceki kuşaklardan kültürel mirasını devralan her yeni kuşak tarafından yeniden icat edilmek zorundadır” (akt. Uzun, 2012: 201-202) cümleleri, geleneksel otantisiteye ilişkin yukarıdaki bahsettiğimiz görüşle örtüşür.

Modern Otantisite:

Otantisitenin farklı paradigmalar ışında yeniden kavramlaştırmasının önünde durduğu düşünülen engel, otantisite kavramının “tarihsel derinlik”e angaje edilen niteliğidir. Bilhassa modern otantisite ve bu çalış-mada konu edilmeyen postmodern otantisite kavramlaştırmalarında karşı argüman olarak ileri sürülebi-

173

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

lecek olan otanisite-tarihsel derinlik eşleştirmesinin aslında otantisite kavramının mekanizmasıyla çelişir nitelikte olduğundan bahsetmiştik. Bir başka gerekçe ise otantisitenin kültürel olarak sürekli yeniden inşa edilir ve tarihi hakikatle eş anlamlı olmadığı gerçeğidir. Bununla birlikte otantisite her ne kadar geçmişe ait olsa da geçmişin bugünde somutlanması, belli biçimler alması, korunması, canlandırılması olduğundan, aslında “bugüne ait bir mesele” (Erol, 2009b, 206) olarak karşımıza çıkar. Dolayısıyla otantisite yalnızca geçmişle sınırlı değil, etkisini bugüne ve geleceğe yöneltmiş bir kavramdır. Yine geleneksel otantisitede bahsettiğimiz gibi, modern otantisitenin de sınırlarını keskin şekilde çizmek ve maddeler halinde yazmak mümkün değildir; ancak temel duruşun ‘geleneksel karşıtı’ (Giddens, 2010: 39) modernist ilkeler pers-pektifinde olduğu söylenebilir. Söz konusu modernist ilkeler Avrupa’da modernizmin oluşması ve yayıl-masına olanak sağlayan Aydınlanma Düşüncesi, Rönesans, evrimci düşünce ile modernizmin ürünleri ve beklentileri olarak karşımıza çıkan, kentleşme, sanayileşme, standartlaştırma, homojenlik merkez odaklılık vb. kavramlarla yakından ilişkilidir.

THM İnşasını Etkileyen Temel Parametreler

Osmanlı Devleti’nin uzantısı olan Türkiye Cumhuriyet’i, bir devrimle ve bütünüyle farklı dinamikler üze-rine kurulması kararlaştırılan yeni Türk Devleti’ni tanımlar. Bir aşkın devlet olarak Osmanlı Devleti’nde padişah, devletin birliğinin ve dirliğinin sembolü (Çaha, 2000, 147), İslamiyet’in dünyadaki temsilcisi, yönetimi altındaki tebanın varolma nedeni ve “sosyal yapıştırıcı” işlevini yerine getirirken, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyet’i “modernizmin bir ürünü olan” ulus-devlet (nation state) olarak organize edilir. Sos-yo kültürel değişim modeli olarak modernleşme ve batılılaşmayı kendine ilke edinen yeni yönetim, milli kimliğin inşası ve pekiştirilmesinde, kültüre yönelik politikaları da modernleşme ve batılılaşma ilkeleri doğrultusunda şekillendirir. Yine modernizmin hazırladığı zeminde 18. yüzyılda parçalanmış Germenleri “halk” kavramı etrafında buluşturmayı hedefleyerek oldukça başarılı adımlar atan Herder’in deneyimini pekiştiren dünyanın diğer ulus-devletleri gibi, yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin de “sosyal tutkal” olarak işa-ret ettiği Türk milli kimliği, ancak Türk Halk’ı bilincine paralel olarak şekillenebilir. Türk milli kültürü, ulusal bilinci ve aidiyet duygusunu geliştirme yönündeki başat amaca hizmet eden yönü ile Türk ulusu kavramının temel bileşenlerinden biri olarak, Türkiye’de yaşayan herkesin kültürünü kapsamalıdır. Ayrıca oluşturulan milli kültür, “hem halkın beklentilerini tatmin edecek, hem de modern dünyanın ihtiyaçlarına yanıt verecek” bir yapıda olmalıdır (Üstel, 1994, 41). Kurulan yeni ülkenin müziği de, kaynağını varlığının yegâne nedeni olan “Türk Halkı”ndan almalı, besteleme ve icra yöntemleri ise Batı müziği teknikleriyle olmalıdır. Bu amaçla gerçekleştirilmeye başlanan derleme gezileri önemli ölçüde halk ezgisinin toplan-masına olanak sağlar. Erken cumhuriyet dönemi müzik politikalarının zamanla -tamamen farklı bir yöne olmasa da- yön değiştirmesi sonucu ilk yıllardaki “halkın ezgilerinin batı teknikleriyle yeniden bestelenip, muasır medeniyetler müzik arenasında sevdirilmesi” ülküsü uzun vadeli bir plan olarak kabul edilir ve başlangıçtaki gücünü kısmen yitirir. Ancak halkın müziğinin çok seslendirilmesi konusunda çalışmalar bir yandan devam ederek, halk müziğinin tınısına direkt etkiyecek olan modern müdahalelerde bulunur. Öte yandan tarihten miras alınan önemli bir müzik birikiminin tamamen göz ardı edilemeyeceğinin farkında olan yöneticiler aslında kendiliğindenliği olmayan iki kavramı: THM ve TSM kavramlarını üretirler. Bu iki müziğin de kendi kuramlarına sahip olmalarının gerektiği düşüncesiyle kendilerine görev verilen uz-manlar birbirinden bütünüyle farklı kuramlar ürettiler. Bu çalışma özelinde THM’nden bahsedileceğinden TSM’ne ilişkin süreçlere değinilmeyecek, çalışmanın geri kalanında yalnızca THM’nden bahsedilecektir.

Oluşturulması hedeflenen yeni THM, kaynağını bütünüyle yerel müzik pratiklerinden alan ve halkın “ger-çek müziği” olma isnadı yöneltilen bir müzikti. Ancak derleme sürecinden başlamak üzere, THM’nin he-men tüm aşamalarında doğruları belirleyen temel ilkelerin modernizm olması, yerel müzik pratikleriyle oluşturulan THM arasında önemli farkların oluşmasına neden oldu. İnşa edilen THM, birkaç ana başlık altında kısaca toplayabileceğimiz modernist ilkeler nedeniyle yerel müzik pratiklerinin “geleneksel” yapı-sından kopuş sergiledi.

İcra bağlamı: Yerel müzik pratiklerinde icra bağlamı hiç olmadığı şekilde sahnelere, tv ve radyo stüdyo-larına taşındı.

174

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Konser ritüeli: Bununla birlikte Batı müziğinde uzun yıllar boyunca şekillenip kemikleşmiş bir pratik olan “konser ritüeli”/”konser prosedürü” THM için uygulanır oldu. Bunun için bağlamı değiştirilmiş olan THM icraları, bir “sahne”de, kendilerinin ortaya koyacağı “sanat”ı dinlemek için gelen “seyirci”ler karşı-sında, THM sazlarından oluşmuş bir “orkestra” ile çok sayıda kadın ve erkekten oluşan bir “koro” eşliğinde ve “şef”in yönetiminde gerçekleştirilir oldu.

Standartlaştırma: Bütünüyle yeni bağlamında bir konser ritüeli şeklinde icra edilmeye başlanan THM’nin icra kriterleri de önemli ölçüde değişti; bu değişiklikler amaca ulaşmak için teknik ve ilkesel bir gerekli-likti. Milli sazımız olarak tanımlanan bağlamının perdeleri standartlaştırıldı. Bu doğrultuda diğer THM sazları da standart perdelerde hem bir Alevi Bektaşi nefesini, hem bir Aydın zeybeğini, hem de gelenekte Artvin’de garmon eşliğinde çalınan bir müziği çalabilecek şekilde homojen bir icra kabiliyeti kazandılar. Zamanla saz üretiminde bir standartlaştırma gerçekleştirildi ve tıpkı Batı’daki keman ailesi gibi bir bağla-ma ailesi kavramı üretildi. Bununla birlikte yerel müzik pratiklerinde büyük çeşitlilik sergileyen tını ideali hem sazda hem seste standartlaştırılmaya başlandı; çünkü bir ses “sanatçısı” hem bir gurbet havasını, hem de bir yol havasını seslendirebilmeliydi. Bunun dışında müzik yazısı konusunda atılan adımlar Batı müziği nota yazımının THM türküleri için uyarlanması ve kendine özgü birkaç ek işaretle belirlenmiş ve standart-laştırılmış oldu; ancak descriptive-prescriptive notasyon (Seeger, 1958) farklılıkları göz ardı edildiğinden icralarda yaşanan sorunlar “şef” veya “hoca”nın yönlendirmesiyle çözülür oldu.

Derleme sürecindeki müdahaleler: THM’nin oluşturulması sürecinde özellikle derleme aşamasında gö-rev alanların oluşturulan repertuara ve dolayısıyla THM’nin ana malzemesi olan müzik parçalarına etkisi önemli boyuttadır. Buradaki belirsizlikler önce derleme yapan kişinin alanındaki yeterliliğiyle ilişkilidir. Bu ölçülemeyecek bir unsur olsa da yerelden repertuara aktarılan tüm müziklerin tam anlamıyla yerel pratikteki şekliyle notalandığını söylemek de kolay değildir. Bununla birlikte “sanatsal” ve politik kaygılar da derleme sürecinde belirleyici ve yönlendirici etki yaptı. Örneğin bir türkünün yerel icrasında -ve hat-ta o türkünün “bestecisi” tarafından icra edilmediği halde yapılmış gibi gösterilen kısımlar olduğu gibi, aksak karakterli ve yerel pratikte nasıl anlamlandırıldığı bilinmeden, belki de o türküye özel ritmik yapı -yanlış çalındığı veya zor olduğu gibi gerekçelerle- ya aksak ritim özelliğinden çıkarılacak ya da daha alı-şıldık bir aksak ölçüye dönüştürülecek nota değerliği eklemeleri veya çıkarmalarına maruz kaldı. Derleme sırasında göze çarpan müdahalelerden bir diğeri ise politik kaygılarla kelimelerin değiştirilmesidir. Sto-kes, Türkiye’nin güney doğusunda “Prahoda mindim sürdüm seyrana” sözleriyle başlayan bir türkünün sözlerine müdahale edildiğini söyler. “Prahod”, Rusça tren demektir ve Rusça bir kelimenin türkülerde yeri yoktur. Ayrıca “seyran” Arapça bir kelimedir ve değiştirilmesi gerekir. Türkünün yeni sözleri şöyle-dir: “Gemilere bindim sürdüm Samsun’a” (1998, 104). Ayrıca Balkılıç, bu dönemde yapılan derlemelerde Tunceli, Harput, Diyarbakır gibi yerel olarak farklı dillerin konuşulduğu yerlerde yapılan derlemelerdeki türkülerde Türkçe dışında herhangi bir dilden kelimelere yer verilmediğini söyler (Balkılıç, 2009, 177).

Sözkonusu inşa sürecinde hedeflenenler devletin ilgili tüm organlarıyla (Radyo-Tv, TRT Koroları, Kültür Bakanlığı THM Koroları, müzik dersinin verildiği hemen tüm okullar ve müzik okulları vs.) THM’nin yeni icracılarına ve dinleyicilerine aktarıldı. Bu süreçte inşası büyük ölçüde tamamlanan THM’nin milyonlar-la ifade edilebilecek icracısı, bu yeni müziği kültürel olarak anlamlandıran dinleyicisi, bu müzik türüyle direkt ilişkili olan önemli bir pazarı, amatör ve profesyonel koroları, resmi veya özel eğitim birimleri vs. oluşturuldu. Öyle ki bu oluşturulan THM, yerel müzik pratiklerinden oldukça farklı bir anlam dünyasına sahip ve net olarak “yerel müzik pratiklerinden farklı” devasa bir müzik türü haline geldi. Burada dikkati çeken nokta yeni kurulan THM’nin yerel müzik pratiklerinden köken almasına rağmen, farklı bir müziği tanımlıyor olmasıdır. Söz konusu farkı alan araştırmalarım sırasında pek çok yerel müzik pratisyenleri ve dinleyicilerinden duydum. Örneğin bir Kırşehir’li Abdalların TRT sanatçıları arasında Kırşehir türkü-lerinin en başarılı icracısı olarak kabul edilen ‘sanatçıları’ dinlemediklerini, beğenmediklerini defalarca duydum. Öte yandan kendi ailemden örnek vermem gerekirse müzikle icra boyutunda bir ilişkisi olmayan babamın, bir Karadeniz türküsünü TRT “sanatçıları”ndan dinlemeyi tercih ettiğini, yerel müzik icracı-larının ses üretimini, kullandığı dili ve tavrını vs. onaylamadığını defalarca gördüm. Dolayısıyla kısa bir gözlemle şu ifadeyi yapmak oldukça kolaydır: Türkiye Cumhuriyeti’nin müzik politikaları, kökenini yerel müziklerden alsa da, yerel müzik pratiklerinden farklı bir THM inşa etmiştir.

175

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Modern Otantisite ve Geleneksel Otantisite Bağlamında THM

Geleneksel otantisite bağlamında THM’ne ilişkin unsurlar değerlendirmeye alındığında, yukarıda madde-leştirdiğimiz temel başlıklar kapsamındaki “yenilikler” inotantik kabul edilir. Bir başka ifadeyle geleneksel perspektifin “ana ölçütü iyi” olan kriterleri, THM icralarıyla örtüşmez. İlk maddeden başlayarak örnekle-yecek olursak:

◆ Halkın müziği kendi kültürel bağlamında anlamlı değerli ve işlevselken, THM ile icra bağlamı gelenek-te olmadığı şekilde sahne, radyo-tv gibi farklı kültürel geçmişe sahip, ancak yeni Türk Devleti’nin ulaş-mayı hedeflediği yolla uyumlu yeni “mekan”lara taşınır. Bu noktadan itibaren örneğin radyo ve/veya televizyonda sunulan bir semah artık Alevi-Bektaşi geleneğindeki anlamını yerel müzik pratisyenleri perspektifinden kaybetmiş olacaktır. Bir başka örnek bir kına havasının bir konser esnasında seslendi-rilmesi, yerel müzik üreticisi ve dinleyicisi için “gelenekte” ifade ettiği anlamdan ve işlevden uzaktır.

◆ Üretilen THM kapsamındaki icralarda kullanılan sazların standartlaşması, yerel müzik dinleyicisinin anlamlandırdığı ve icrada beklenti içine girdiği ideal tınıyı üretmekten yoksundur. Benzer şekilde insan sesi üretimi ve kullanılan dildeki daha “rafine” durum, yerel müzik dinleyicisi bakımından inotantiktir.

◆ Bir orkestra eşliğinde ve çok sayıda kadın ve erkekten oluşan bir koro tarafından icra edilen THM türküsü de yereldeki anlamından pek çok yerel müzik pratiği bakımından inotantiktir. Burada ilk kar-şılaşılan inotantik öge orkestradır. TRT önderliğinde inşa edilen THM icralarında oluşturulan THM orkestralarında curadan çöğüre, bas bağlamadan tanburaya “bağlama ailesi” olarak tanımlanmaya baş-layan sazların hemen tümü yer alır. Orkestradaki inotantik unsurlar söz konusu olduğunda, bağlama ailesinin bir arada icrada bulunması dikkat çekicidir. Çünkü yerel müzik pratiklerinde tüm bağlama tiplerinin bir arada icra sergilemesi hiç görülmezken, iki türünün bile yanyana gelmesi çok karşılaşılan bir durum değildir. Bunun gerekçesininin bağlama çeşitliliğinin var olma amacıyla açıklanması müm-kün: Farklı bağlama çeşitleri Batı müziğinde keman ailesinin varlığının gerekçesi olan bir ses alanı (re-gister) ihtiyacından değil, yerel müzik pratiklerinin coğrafi, dini, ekonomik, kültürel vb. ihtiyaçlarından doğmuştur. Orkestrada ayrıca akordeondan kabak kemaneye kavaldan zurnaya Anadolu’da kullanılan ve ‘renk saz’ tanımlamasıyla ‘ana saz’ olan bağlama dışındaki sazlar yer alır. Gelenekte hemen hiçbir yerel pratikte bir arada görülemeyen ‘bağlama ailesi’ndeki benzer durum söz konusu ‘renk sazlar’da da vardır; yani gelenekte hiçbir yerel müzik pratiğinde bir arada olmayan kaval, kabak kemane, akordeon, mey, zurna ve sipsi, yeni THM orkestrasında bir arada bulunur. Bununla birlikte inotantisitenin göze çarptığı diğer unsur kadın ve erkeklerin bir arada ve çok sayıda kişiden oluşturduğu koroların THM icralarıdır. Çünkü pek çok gelenekte kadınların erkeklerle veya yalnız başlarına, erkeklerin de dinleyici olarak bulunabilecekleri mekânlarda, müzik icra etmesi hoş karşılanmaz; pek çok yerde haram kabul edilir.

◆ Derleme sürecine mal edilebilecek yerel müzik pratikleri üzerindeki değişiklikler de aslında o müziğin gelenekte icra edildiğinde verdiği etkiyi bütünüyle değiştirebilir ve inotantik kabul edilebilir.

Yukarıda geleneksel yaşam perspektifinden inotantik sayılan unsurların THM’de tespitini örnekleri artı-rarak sıralayabiliriz. Bununla birlikte artık kendine sosyo-kültürel değişim modeli olarak batılılaşmayı ve eş anlamlı kullanılan modernleşmeyi benimseyen devlet politikalarının inşa ettiği ve günümüzde kendi kültüründe / dünyasında anlamlandıran ve benimseyen milyonlarca icracısı, eğitimcisi, dinleyicisi, devasa bir pazarı vs. olan THM’nin de modernist perspektiften “ana ölçütü iyi” olan otantiği ve inotantiği vardır.

◆ Örneğin temel ilkesi modernizmle belirlendiği şekliyle “homojen” karakterde, çeşitliliğe fazla izin ver-meyen ve ulus-devlet inşa süreci politikalarıyla uyumlu bir düşünüş şekliyle yerel müzik pratiklerinin icra bağlamı, oluşturulması hedeflenen, “tüm Türk milletinin dinleyeceği, seveceği” bir THM’ne uygun değildir; çünkü homojen heyecanlar ve beğeniye sahip olması hedeflenen Türk milletinin tüm fertleri-nin ulaşımına açık değildir.

◆ Ulaşılması hedeflenen muasır medeniyetlerin modern dünyasında ortaya çıkan “sanat” kavramının ve bu çerçevede üretilen faaliyetlerden biri olan müziğin, yalnızca alışıldık anlamda müzik olmaktan öte sembolik bir anlamı da söz konusudur. Avrupa’nın kültür yaşamında patronajın etkisiyle gelişen

176

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

ve seçkinlerin yüksek kültürlerine hitap eden müzik, modernleşmenin de göstergesi olan sembollerle doludur. Bunların bazılarını çok seslilik, kalabalık orkestralar-korolar ve devasa konser salonlarında gerçekleştirilen konser ritüelleri olarak verebiliriz. İnşa sürecinde THM’nin de benzer ilkeler doğrul-tusunda bu sembolleri barındıran bir yapıda yeniden şekillendirilmesi hedeflenir. Bu perspektiften, modernist kriterlere göre şekillenen modern otantisite perspektifinden bir veya birkaç kişiden oluşan yerel müzik pratikleri inotantiktir, çünkü tüm bileşenleriyle bir konser ritüelinin gerçekleştirilmesine izin vermez. Bu doğrultudaki hedeflerden biri olan kalabalık orkestra oluşturulması yolunda atılan adımlar, zaten modernizmin en temel unsurlarından olan standartlaşmayı da beraberinde getirir. Do-layısıyla standartlaşmamış icra veya enstrüman hem birlikte çalmaya izin vermez hem de modernitenin pozitivist geleneğinin her defasında aynısını görmeyi uman doğasıyla ters düşer; bu yüzden modern otantisite perspektifinde standartlaşmamış icra teknikleri, ses üretim teknikleri veya enstrümanlar ino-tantiktir.

◆ Yerel müzik pratiklerine derleme sürecinde getirilen müdahalelerin ve yapılan değişikliklerin, modern otantisite kapsamında bir anlamı ve değeri vardır. Herşeyden önce THM, Türk halkının milli kimliğiy-le direkt ilişkilendirilen bir kavramdır. Ulus-devlet modeline göre Türk milli kimliğinin işaretleyicisi olan bu “çatı değer” altında tüm Türkiye yurttaşlarının kendilerini homojen bir kimlikle tanımlamaları temel amacına aykırı olacak unsurlar, derleme çalışmaları sürecinde ya değiştirilmiş, ya da çıkarılmış-tır. Modernliğin devlet yönetimine ilişkin uyguladığı bu unsur dışında, derleme çalışmalarında yapılan müdahalelerin diğer bir kaygısı, yurdun her yerinde dinlenmesi amacıyla, “homojen bir beğeninin” sağlanmasına hizmet edebilecek müdahalelerle yerel müzik pratiklerindeki radikal farklılıkların orta-dan kaldırılmasıdır. Bu amaçla bir yerel müzik pratiği dışında yaygın olarak kullanılmayan veya ülke-nin diğer bölgelerinde yaşayan vatandaşların idrakinde veya anlamlandırmasında engel olabilecek fark-lı ritmik ve melodik yapılar, oluşturulması hedeflenen ortak zevke yönelik ‘ülke ortalaması’na çekilerek repertuara kazandırılır.

Sonuç

Şu anda Türkiye’de varlığından yukarıda bahsettiğimiz ve halkın müziği olarak tanımlanabilecek -organik bağa sahip ancak- birbirinden farklı iki müziğin otantisite isnatları farklıdır. Yerel müzik pratikleri gele-neksel otantisite isnadını kullanırken, THM modern otantisite kriterleri doğrultusunda “ana ölçütü iyi olan” halkın müziğini sunar. Ancak kültürel görecelik kavramı doğrultusunda konuya yaklaşıldığında, bu iki müziğin birinin diğerinden “daha iyi” olmadığı ya da birinin “daha gerçek” diğerinin “sahte” olmadığı yönünde ifadelerde bulunmak en doğrusu olacaktır.

KAYNAKÇA

Aktay, Y. (1998) “Kültürel Sahihlik Söylemleri ve Modernlik”, Tezkire, s.14-15, http://www.angelfire.com/art/yasinak-tay/Makaleler/Kulturel_Sahihlik_Soylemleri_ve_Modernlik.htm Son erişim tarihi: 15.11.2014

Balkılıç, Ö.(2009) Cumhuriyet, Halk ve Müzik: Türkiye’de Müzik Reformu 1922-1952, Tan Kitabeyi Yayınları, AnkaraÇaha, Ö.(2000) Aşkın Devletten Sivil Topluma, Plato, İstanbulErol, A.(2009a) “Alevi Bektaşi Müziğindeki Çeitliliği İncelemek”, Müzik Üzerine Düşünmek, s.131-154, Bağlam Ya-

yınları, İstanbulErol, A.(2009b) “Popüler Müzikte Otantisite”, Müzik Üzerine Düşünmek, s.203-228, Bağlam Yayınları, İstanbulGıddens, A.(2010) Modernliğin Sonuçları, Ayrıntı Yayınları, İstanbulMoore, A.(2002) “Authenticity as authentication”, Popular Music, Vol. 21/2, s.209-223, Cambridge University Press,

Birleşik KrallıkMutçalı, S.(1995) Arapça-Türkçe, Türkçe Arapça Sözlük, Dağarcık Yayınevi, İstanbulSeeger, C.(1958) “Prescriptive and Descriptive Music-Writing”, The Musical Quarterly, Vol. 44, No. 2, s.184-195 Nisan Steingass, J. F.(1882) English-Arabic Dictionary: For The Use Of Both Travelers And Students, W. H. Allen, Londra

177

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Stokes, M.(1998) Türkiye’de Arabesk Olayı, İletişim Yayıncılık A.Ş. İstanbulUzun, H.(2012) İslami Uyanış, Çoklu Modernlik Ve Popüler Kültür Bağlamında Mevlevi Semasının Dönüşümü: Af-

yon Karahisar Örnek Olayı, Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmirÜstel, F. (1994) “1920’li ve 30’lu yıllarda ‘Milli Musiki ve Musiki İnkılabı’”, Defter, Metis Yay. İstanbul

179

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

TRT TÜRK HALK MÜZİĞİ NOTALARI VE BAĞLAMA EĞİTİMİ

TRT TURKISH FOLK MUSIC NOTES AND BAĞLAMA EDUCATION

Özet

Ülkemizde halk müziği alanındaki ilk derleme çalışmaları Kültür Müdürlüğü’nün görevlendirdiği Seyfettin ve Sezai Asaf kardeşlerce 1925 yılında başlayıp Darü’l-Elhan, Halk Bilgisi Derneği ve Ankara Devlet Konservatuvarı bünyesinde ve öncülüğünde gerçekleştirilen derleme çalışmalarıyla 1950’li yıllara kadar yoğun olarak devam etmiştir. Derlenen binlerce halk müziği ezgisi Ankara Devlet Konservatuvarı’nda arşiv memuru olarak görev yapan Muzaffer Sarısözen’in çabaları ve Ankara Radyosu’nda kurduğu Yurttan Sesler Topluluğu ile notaya alınarak yurt geneline yayılmaya başlamıştır. Bütün bu süreçlerde iyi niyetlerle yapılan derleme çalışmaları ve nota yayınları Ankara Radyosu’nda başlayan sürecin de etkisiyle TRT himayesinde şekillenmiş ve hâlâ da şekillenmektedir. Türk Halk Müziği’nin korunması, yaşatılması ve öğretilmesi için birer araç niteliği taşıyan TRT Türk Halk Müziği Notaları, doğal olarak halk müziğimizle ilgili bütün eğitim/öğretim ortam ve koşullarını da etkilemiş ve şekillendirmiştir. Bu notalara bakıldığında halk müziğimizin genel karakterine uygun olarak sözlü ezgilerin çoğunlukta olduğu, eşlik eden çalgı ya da çalgı topluluklarının niteliği ve niceliği ile ilgili bilgilerin yer almadığı, tempo, nüans ve dinamik işaretlemelerinin neredeyse hiç yapılmadığı göze çarpmaktadır. Bağlama eğitiminde kullanılan nota yayınlarının da çoğunlukla TRT notaları ya da onlar referans alınarak yeniden yazılmış yayınlar olduğu dikkate alındığında TRT Türk Halk Müziği Notaları’ndaki eksiklik ve yanlışlıkların yaratacağı problemlerin boyutu önem kazanmaktadır.

Anahtar Kelimeler: TRT, Nota, Türk Halk Müziği, Bağlama, Türkü.

Abstract

In our country, in the field of folk music, the first compilation of the work of the Office of Culture appointed Seyfettin and Sezai Asaf brothers, starting in 1925 Daru’l-Elhan, Halk Bilgisi Derneği within the body of the Ankara State Conservatory and performed under the leadership of the work of the assembly until the 1950s continued intensive. he Ankara State Conservatory archive officer, who served as the efforts of Muzaffer Sarısözen, compiled thousands of folk tunes of music notes and was established in Radio of Ankara with Yurttan Sesler Topluluğu (Voice of Country Ensemble) has started to spread throughout the country. The whole of this process in good faith with the work of the assembly notes and publications, Radio of Ankara, in the process, starting with the impact of the TRT was shaped under the auspices of, and that is still taking shape. Turkish Folk Music survival, protection and which serve as a tool to teach TRT Turkish Folk Music Notes, naturally all about our folk music teaching/learning environment and conditions have also influenced and shaped. To this note, if you look, our folk music of the general character, as appropriate; oral majority of the melodies, accompanied by the instrument or the instrument of the communities related to the quality and quantity of the information and are not included; beat, dynamic and nuance sign almost never done outstanding. The bağlama notes of publications used in training, mostly TRT notes, or they re-written using the reference publications, considering that TRT Turkish Folk Music Notes the deficiencies and problems arising from inaccuracies in the size of importance.

Keywords: TRT, Note, Turkish Folk Music, Bağlama, Folk songs.

Attila ÖZDEK*

* Öğr. Gör. Dr., Necmettin Erbakan Üniversitesi, Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi, Müzik Eğitimi Ana Bilim Dalı, Konya, [email protected]

180

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Oldukça geniş bir coğrafyaya yayılmış ve kökeni tarihin derinliklerine uzanan bağlama ve ailesinin özel-likle ülkemiz halk müziği açısından bir simge çalgı olduğu bilinmektedir. Bu simge çalgının cumhuriyet tarihimiz içerisinde uzun yıllar boyunca resmî politikalarca yeterince sahiplenilmediği, eğitim-öğretim or-tamlarında disiplinli bir yazılı literatüre kavuşamadığı yine alan üzerinde çalışan herkesin malumu olduğu bir diğer konudur. Cumhuriyetin ilk yıllarıyla birlikte hayata geçirilen müzik eğitimi kurumlarında ise di-ğer geleneksel müzikler ve çalgıları gibi bağlama da yıllarca görmezden gelinmiştir. Bu durum 1975 yılına kadar ülkede bir Türk Müziği Devlet Konservatuvarı kurulamaması ile iyice somutlaşmıştır.

Diğer taraftan her ne kadar resmî eğitim-öğretim kurumlarında ve programlarında kendine yer bulamasa da bağlama hayatın gerçekliği içinde kendi koşullarıyla yaşamına devam etmiştir. Âşıklık/ozanlık gelene-ği, usta-çırak ilişkisi içerisinde halk arasında yaşatılan bağlama geleneği, kentli yaşamla birlikte özellikle bağlama yapım atölyelerinde kendine yer bulmuştur. Çeşitli dernek ve toplulukların yanında özel kurs ve dershaneler bağlama ve eğitimi için bir yaşam alanı bir fırsat oluştursa da resmî politikalardaki yerini almasının kırklı yıllarda radyo ile başladığını söylemek yanlış olmaz.

Türk halk müziği ve bağlamanın Ankara Radyosu çatısı altında 1940’lı yıllarda başlayan çalışmalarda kul-lanılması ile başlayan bu süreç, günümüze kadar gelen zamanda ülkemizde halk müziği ve bağlama ile ilgili bütün eğitim-öğretim ortam ve koşullarını belirlemiştir. Bu anlayışla 1946 yılında Ankara Radyosu’nda Vedat Nedim Tör ve Mesud Cemil’in destekleriyle Muzaffer Sarısözen’in öncülüğünde kurulan Yurttan Sesler Topluluğu’nun halk müziğimizde toplu çalma ve koro anlayışına öncülük ettiği bilinmektedir. Ay-rıca yapılan derlemeler, nota yayınları ve radyo yayınlarıyla halk müziğimizde günümüze ulaşan ezgilerin neredeyse tamamı Yurttan Sesler anlayışı ile yayılmış ve şekillenmiştir.

Tek merkezli bu yapı sağladığı avantajların yanında bazı problemlerin de zamanla ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Ankara’da Muzaffer Sarısözen, İstanbul’da Ahmet Yamacı ve İzmir’de Mustafa Hoşsu önderli-ğinde yürütülen Yurttan Sesler Topluluğu çalışmaları devam eden süreçte 1975 yılında İstanbul’da bir Türk Müziği Devlet Konservatuvarı kurulana kadarki kadroların yetişmesini ve olgunlaşmasını sağlamıştır.

Ankara Radyosu’nda başlayan ve diğer büyükşehir radyolarında benzerlerinin kurulmasıyla devam eden süreçte TRT’nin halk müziği yayıncılığı açısından çok önemli ve kilit bir rol üstlendiği görülmektedir. Gerek okullaşma sürecinin başlamasına zemin hazırlayan radyo anlayışı gerekse yapılan nota yayıncılığı TRT’nin halk müziği konusunda tartışılmaz bir otoriteye dönüşmesine sebep olmuştur. TRT tarafından yapılan nota yayınları üzerinde muhalefet bildirmek neredeyse imkânsızlaşmış, halk müziği ile ilgili eği-tim-öğretim yapılan bütün ortam ve kurumlar TRT notaları etkisinde şekillenmiştir.

TRT’nin üstlendiği bu görev zamanla koruma içgüdüsüyle gelişen gereksiz bir sansür anlayışına, yerel farklılıkların kaybolarak tek tipli bir halk müziği icrasının oluşmasına, yenilikçi yaklaşımların dışlanma-sına ve en önemlisi yapılan nota yayınlarının birer tabuya dönüşmesine sebep olmuştur. Özellikle nota yayınlarındaki eksiklik ve yanlışlıklar bu notaları kullanan bütün halk müziği camiası için önemli prob-lemlerin doğmasına yol açmıştır.

Cumhuriyetin ilk yıllarındaki derleme gezileriyle başlayıp TRT’nin nota yayınlarına kadar uzanan süreçte halk müziğimiz adına yapılan çalışmalar her ne kadar bütünüyle iyi niyet taşıyor olsa da tabulaşan/tabulaş-tırılan anlayış doğrularla birlikte eksiklik ve yanlışlıkları da tabulaştırdığından uzun yıllar dokunulmazlık zırhındaki notaları değiştirmek mümkün olmamıştır/olamamıştır.

TRT halk müziği notalarında yer alan eksiklikler, hatalar, yazım yanlışlıkları bağlama gibi bu notaları kul-lanacak bir çalgının eğitimi için önemli birer problem kaynağına dönüşmüştür. Çalgı eğitiminde ve dola-yısıyla bağlama eğitiminde nota bir amaç olmamakla birlikte eğitim-öğretim ortamlarının en önemli araç-larından birisi konumundadır. Bu aracın doğru, sağlıklı ve yerinde kullanımıyla gerçekleştirilecek bağlama eğitiminin çok daha başarılı sonuçlar elde edeceği muhakkaktır. Nota, müzik için her şeyi göstermeye gücü yetecek bir araç değildir. Hatta gerçek müzik için çok sınırlı bir gücü olduğunu söylemek bile mümkündür. Ancak asgari düzeydeki bilgileri tam ve doğru, mümkün olduğunca anlaşılır şekilde taşıyan bir notanın özellikle çalgı eğitimi için gerekliliği bilinmektedir.

181

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

TRT halk müziği notalarına bu açıdan bakıldığında birçok problemi gözlemlenebilecektir. Bu problemleri; derleme esnasında yeterli bilgi (kaynak kişi, varyant, vb.) edinmemekten kaynaklanan problemler, hız/tempo bilgilerinin eksikliği, dinamik/nüans işaretlerinin eksikliği, donanım yanlışlıkları/eksiklikleri, tama-men sözlü yapıya bağlı notasyon tercihi, ölçü/usul tespitindeki yanlışlıklar, işitsel ya da yazım hatası olarak ezgisel hatalar, vokalden mi yoksa enstrümandan mı derlendiğine dair bilgi eksikliği, hangi enstrümandan ve hangi çeşidinden derlendiğine dair bilgi eksikliği, enstrüman belli olsa bile hangi boyut/düzen/pozisyon kullanıldığına dair bilgi eksikliği, varsa eşlik eden vurmalı çalgının usul/ölçü yapısıyla ilgili karakteristik yapısı, varsa çalımda kullanılan özel teknikler, özellikle sözsüz repertuvardaki ezgilerin amaçları ve varsa oyun bilgileri, türkü sözleriyle ilgili eksiklik ve yanlışlıklar, yöre tespitiyle ilgili yanlışlıklar, kaynak kişi ye-rinde yazan ismin besteci mi kaynak kişi mi olduğu belirsizliği vb. sıralamak mümkündür.

Önal (1997) yaptığı çalışmada bu durumu dile getirmiş ve elde olan notaların ağırlıklı olarak TRT kaynaklı olduğunu belirtmiştir. İncelediği TRT yayını 2500 kadar türkü notası ile ilgili olarak; hız terimlerine, nüans ve dinamik işaretlerine, hangi çalgıdan derlendiğine dair bilgiye, bağlamadan derlendiyse hangi düzen ve pozisyonda çalındığına ve bağlama ailesinin hangi üyesinden derlendiğine dair bilgiye rastlayamadığını dile getirmiştir.

Uysal (2005) bağlamayla ilgili problemleri dile getirdiği çalışmasında, bu problemleri; standardizasyon, notasyon ve metodoloji şeklinde sınıflandırmıştır. Notalamada özellikle de TRT kaynaklı nota yayınla-rında yazılış çalınış farkının yani bütün eserlerin la eksenli olarak notalanmasının yanlış olduğunu vurgu-lamıştır. Diğer taraftan metotların çoğunlukla yüzeysel ve ticari olduğunu, piyasada bulunan notaları ve özellikle de TRT notalarını aynen bastığını belirtmiştir.

Bu konuda bir diğer araştırmacı Kurt’un (2005, 68) görüşleri şöyledir:

“Ezgilerimizin notalanması konusu ise başlı başına bir felakettir. Müzik teorisi, notasyon, ve müzik imlası olamayan insanlar tarafından yazılmış, yer yer anormal ölçülerde abartılmış, yer yer son derece yetersiz, melodik ritim ve prozodi hatalarıyla dolu, vokal için mi, enstrüman için mi yazıldığı belli olmayan kara-lamalarla, adına “Türk Halk Müziği Arşivi” denilen bir yanlışlıklar arşivi oluşturulmuş, daha sonra da bu yanlışların üzerine otantizm zırhı geçirilerek onlara dokunulmazlık kazandırılmıştır. Bu yanlışlıklar man-zumesi adeta korumaya alınarak kutsallaştırılmış, tabulaştırılmıştır.”

Türk halk müziği notalarındaki yazılış-çalınış farklılığına sebep olan sorunların yanında özellikle ifade ve nüans ile ilgili işaretlemelerin yetersizliği aynı notaya bakıp birbirinden çok farklı icraların/yorumların ortaya çıkmasına sebep olmaktadır( Koç, 2000: 36).

Karahan (1996), çalışmasında var olan problemlere çözüm amaçlı olarak tablatur nota yazısı kullanılma-sını ve sol anahtarı yerine ikinci çizgi do anahtarı kullanılmasını önermektedir. Başlangıçta ayrıntılar için çözüm sağlayıcı bir öneri gibi görünmekle birlikte yeni problemleri ortaya çıkaracağı da açıktır.

Türkülerin derlenmesinde ve notaya alınmasındaki birçok problemi örnekleriyle açıklayan Kaya (2001) donanımlı, tecrübeli ve bilinçli araştırmacılarla bu problemlerin en aza indirgenebileceğini vurgulamak-tadır.

Burada özellikle şunu belirtmek gerekir ki derleme amaçlı notaların sadece bağlama eğitiminde kullanıla-bilecek bir içerik taşımasını bekleyemeyiz. Bu notalar bağlama eğitiminde kullanılabilmek üzere eğitimci-ler ve uzmanlar tarafından tekrardan yazılıp transkript edilebilir. Çünkü bir halk müziği ezgisinin tek bir çalım yolundan ve tekniğinden bahsetmek ve onu tek bir yoruma hapsetmek halk müziğinin kendi ger-çekliğiyle zaten bağdaşmayacaktır. Örneğin zaten çoğunluğu davul-zurnadan derlenmiş zeybek ezgilerinin bağlama ile tek bir yorumu olduğunu söylemek doğru olamaz.

Özellikle bağlamada yöresel mızrap kullanımıyla ilgili geleneği sınırlayıcı yaptırımlardan uzak durmak gerekmektedir. Nihayetinde nota bir fotoğraftır ve hiçbir fotoğraf aslının yerini tutamaz. Ancak doğru çekilmiş bir fotoğrafa bakarak bir insanın ten rengini, saç rengini, göz rengini, yaklaşık kilosunu, boyunu vb. fiziksel özelliklerini söyleyebilmek mümkündür. Diğer taraftan fotoğraf bize o insanın neleri sevdiği ya

182

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

da sevmediğini, ne iş yaptığını, birini sevip sevmediğini, çocuğu olup olmadığını vb. bilgileri vermez. Bu sebeple de bağlama eğitimine kaynak oluşturacak derleme notasının temel bazı bilgileri eksiksiz, yerinde ve açık olmalıdır.

Bu noktada Seeger’in (1958) nota yazısındaki biri kuralcı ve öznel diğeri de açıklayıcı ve nesnel olan iki yaklaşımını dile getirmek gerekir. Yani müziğin yazıya dökülmesinde iki temel amaca göre sonuçlar farklı-laşabilmektedir. Sadece tespit etmek ve betimlemek amaçlı notaların özellikle derleme çalışmalarında ter-cih edilmesi mümkünken eğitim-öğretim materyali olarak kullanılacak notaların daha kuralcı ve emredici olması beklenmektedir.

Bağlama eğitiminde kullanılacak notalarda bir ezginin; hangi tempoda, hangi düzende, hangi teller ve parmaklar kullanılarak, hangi pozisyonda, ne gibi nüans ve dinamiklerle, elle mi tezeneyle mi, elle ya da tezeneyle hangi özel teknikler kullanılarak çalınacağının belirtilmesi önemlidir. Müziğe dair bütün fikir-leri nota ile aktaramasak da sıraladığımız verilerin bağlamanın kullanacağı notada gösterilmesi; notayı kullanacak kişinin sonuca ulaşması ve eğitim-öğretimin başarıyla gerçekleşebilmesi açısından oldukça önemlidir. TRT notalarında sınırlayıcı ve geleneği hapsedici bir yapıyı arzulamasak da bağlama notaların-da görmeyi arzuladığımız kriterlere kaynak oluşturacak sağlıklı ve açık bir içeriği görmek yerinde olacaktır.

Bağlama eğitiminde kullanılan nota yayınlarının da çoğunlukla TRT notaları ya da onlar referans alınarak yeniden yazılmış yayınlar olduğu dikkate alındığında TRT Türk Halk Müziği Notaları’ndaki eksiklik ve yanlışlıkların yaratacağı problemlerin boyutu önem kazanmaktadır. Bu çalışma TRT Türk Halk Müziği Nota Yayınları’ndaki eksiklik ve yanlışlıkların bağlama eğitiminde yarattığı problemleri ortaya koymak ve bu doğrultuda öneriler getirmek üzere yapılmıştır.

TRT Halk Müziği Notalarında Tespit Edilen Eksiklik ve Yanlışlıklar

TRT halk müziği notalarına baktığımızda belirli bir şablon bilginin başlıklarını notanın hemen üzerinde görürüz.

Yukarıda Örnek Nota 1.’de görüldüğü üzere TRT halk müziği notalarının sol üst tarafında türkünün TRT Müzik Dairesi Yayınları içerisinde THM Repertuar Sıra No ve hemen altında da türkünün İnceleme Tarihi bilgileri verilmektedir. İnceleme tarihi ile çoğunlukla türkü derlendikten bir süre sonra yapılan notalama, inceleme ve tasnifleme tarihi kastedilmektedir. TRT halk müziği nota yayınlarında sözlü ezgiler, sözsüz ezgiler ve uzun havalar ayrı ayrı tasnif edilmiş olmasına rağmen ezgilerdeki THM Repertuar Sıra No bilgisi bu tasnifler belirtilmeksizin verilmiştir. Yani aynı repertuar numarasına sahip hem sözlü ezgi, hem sözsüz ezgi hem de uzun hava bulmak mümkün görünmektedir.

Notalara baktığımızda sol tarafta ezginin yöresi ile ilgili bir bölüm bulunmaktadır. Bu bölümde çoğunlukla il ya da ilçe isimleri yazmakla birlikte bazı ezgiler için Orta Anadolu, Rumeli vb. bölge isimlerini görmek de mümkündür (Örnek Nota 2). Burada şuna dikkat çekmek gerekmektedir ki bu başlık hep ezginin der-

Örnek Nota 1

183

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

lendiği yer dikkate alınarak doldurulmuştur. Hâlbuki bazı ezgilerin göç, askerlik, iş arama, evlenme vb. se-beplere bağlı olarak asıl ait olduğu mahal ya da bölgeden başka yerlerde derlendiği herkesçe bilinmektedir. Yöresi tartışmalı birçok türkü bulunmaktadır. Yaşayan bir kültür öğesinin tek bir mahalde sıkışıp kalması zaten çok mümkün değildir. Bu başlığın “Yöresi” yerine “Derlendiği Yer” şeklinde tercih edilmesi daha doğru olacaktır.

Ezginin “Kimden Alındığı”nı gösteren başlık yine sol tarafta yer almaktadır. Bu başlık da birçok farklı soruyu beraberinde getirmektedir. Çünkü ezginin kimden alındığından kasıt “kaynak kişisi midir?”, “akta-rıcısı mıdır?”, “yakıcısı/bestecisi midir?” tam anlaşılamamaktadır. Bu başlıkta çoğunlukla şahıs ismi ya da isimleri kimi zaman da “yöre ekibi” ve “kasetten yazılmıştır” gibi ifadeler de yer almaktadır(Örnek Nota 3). Bazı ezgilerde ise bu bölümün boş bırakıldığı görülmektedir. Konuyla ilgili herkesin bildiği bir gerçeklik vardır ki o da bu bölüme yazılan şahısların birçoğu o ezginin aslında yakıcısı/bestecisidir. TRT halk müziği dairesinde önceleri uygulanan beste türkülerden uzak durma çabasının sonucu bu yola gidildiği ilgililerce farklı zamanlarda dile getirilmiştir. Bu anlayışla başlıkta yer alan isim ya da isimlerin yapılacak araştırma ve tespitlere göre “yakıcı/besteci” ya da “kaynak kişi” olarak ayrı ayrı belirtilmesinde fayda vardır.

Ezgilerin tamamına yakınında isimler ortada büyük harflerle yazılmıştır. Bazı ezgiler için çok bilinen ikinci adı ya da semah, deyiş, oyun havası vb. tür isimleri parantez içerisinde belirtilmiştir(Örnek Nota 4). Özel-likle bazı sözsüz ezgilerde ise özel bir isimlendirme yerine sadece ezginin zeybek, oyun havası, halay gibi tür isimleri yazılmıştır(Örnek Nota 5).

Örnek Nota 2

Örnek Nota 3

184

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Ezgilerin sağ tarafında ise “derleyen”, derleme tarihi” ve “notaya alan” bölümleri yer almaktadır. Bu baş-lıklara bakıldığında bir kısmının boş olduğu dikkat çekmektedir. Diğer taraftan bazılarında “kimden alın-dığı” ve “derleyen” başlıklarının aynı kişi olduğu(Örnek Nota 6), çoğunda ise “derleyen” ve “notaya alan” başlıklarının aynı kişi olduğu görülmektedir(Örnek Nota 7). Hatta bazı notalarda her üç başlıkta da aynı isim yazmaktadır(Örnek Nota 8).

Örnek Nota 4

Örnek Nota 6

Örnek Nota 5

Örnek Nota 7

Örnek Nota 8

185

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Ezgilerin sol üst tarafında tempo ile ilgili bilgi verecek “Süre” adlı bir başlık olmasına rağmen çoğunda bu bilgi boş bırakılmıştır. Tempo bilgisi verilen ezgilerde birim değer için ya da toplam ölçü için metronom değerleri gösterilmiştir(Örnek Nota 9). Ayrıca hiçbir notada hız bildiren yabancı kökenli(largo, presto vb.) ya da Türkçe(ağırca, yürükçe vb.) bir terime rastlamak mümkün olamamıştır.

Ezgilerin notadan önceki başlıklarında yukarıda sıraladığımız bilgilerin dışında bir bilgiye rastlanılma-maktadır. Bazı ezgilerin inceleme tarihi bölümünde “2. İnceleme Tarihi” ya da “Notalayan” kısmında tarih bildiren bazı notlar görülebilmektedir.

Ezgilerin tamamı sol anahtarı üzerinden notaya alınmıştır. Portede sol anahtarından hemen sonra yer alan donanım alanında birçok dikkat çekici eksiklik ve hata gözlemlenmiştir. Özellikle 90’lı yıllara kadar TRT notalarında tonal müzikteki donanım kuralları kullanılarak büyük bir hataya düşülmüştür. Doksanlı yılların sonuna doğru eski notaların yerine makamsal müziğimizi ifade edecek yeni ve doğru donanımlı notalar yazılmaya başlanılmıştır. Örnek vermek gerekirse hicaz makamı dizisindeki bir ezginin donanımı için normalde ikinci aralıktaki la sesi karar kabul edilmek üzere üçüncü çizgi si sesinde bemol ve üçüncü aralıktaki do sesinde diyez işareti kullanılması gerekirken bu dizideki ezgiler donanımda sadece sib göste-rilerek notaya alınmış, bütün do#’ler ölçü içlerinde gösterilmiştir(Örnek Nota 10). Diğer taraftan ezgileri notaya alanların, karar sesi ve buna bağlı olarak oluşacak donanımı hangi gerekçelerle tespit ettikleri de belirsiz ve karmaşık bir durum oluşturmaktadır.

Örnek Nota 9

Örnek Nota 10

186

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Donanımdan hemen sonra yer alan ölçü rakamı bölümlerinde özellikle kurulumun ilk bakışta anlaşılama-yacağı dörtlük ve ikilik mertebede yazılmış ezgilerin kurulumlarını gösteren ekstra bilgiler ya da açıklama-lar yer almamaktadır(Örnek Nota 11).

Ezgilerin hangi çalgı ya da çalgılardan notaya alındığı belirtilmemekle birlikte sınırlı sayıdaki bazı ezgilerde bağlama için tezene vuruş yönleri gösterilmiş(Örnek Nota 12) ya da bağlama ile çalındığına dair açıklama ve notlar yazılmıştır(Örnek Nota 13).

Örnek Nota 11

Örnek Nota 12

187

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Bağlamadan notaya alınmış bazı ezgilerde gelenekte tercih edilen akort/düzen anlayışı bilinmesine ve karar sesi, donanım, ezgi yapısı gibi özelliklere bakılarak anlaşılmasına rağmen bağlamanın kullandığı düzen bil-gileri verilmemiştir. Fidayda/Zeybek Düzeni ile Bağlama Düzeni’nin burada önem kazandığını belirtmekte fayda vardır(Örnek Nota 14).

Notasyonun sözlü ezgilerde sadece vokal anlayış düşünülerek oluşturulduğu, eşlik eden melodik ya da vurmalı çalgıların ayrı bir portede gösterilmediği yine dikkat çeken başka bir problemdir. Sözsüz ezgiler repertuvarındaki birkaç ezgide davula ilişkin ayrı porte kullanılmaya çalışılmıştır(Örnek Nota 15). Sözlü ezgilerde sözlerin olduğu kısımlarda hece bağları kullanılmakla birlikte ne sözlü ezgilerin saz kısımlarında ne de sözsüz ezgilerde çalımı ve ifadeyi etkileyecek cümle bağları kullanılmamıştır.

Örnek Nota 13

Örnek Nota 14

188

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Baştan sona duygu, incelik ve nüans dolu halk müziği ezgilerimizin TRT notasyonunda yine hiçbir nüans ve dinamik işaretinin kullanılmadığı görülmektedir. Çok az notada staccato, puandorg ve glisendoyu ifade etmeye çalışan işaretlemeler kullanıldıysa da bu notaların sayısı yok denecek kadar azdır(Örnek Nota 16). Yine çok az sayıda notada çarpma ve süsleme notalarının gösterilmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır(Örnek Nota 17).

Örnek Nota 15

Örnek Nota 16

189

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Genel olarak bakıldığında TRT halk müziği notalarının bazılarında melodik yazım hataları, ölçü rakamıyla tutarsız ritmik hatalar, tekrar işaretleri ve dolaplarda eksiklik ve yanlışlıklar dikkat çekmektedir. Sözlü ezgilerin bazılarında farklı gerekçelerle (müstehcenlik, etnik ayrımcılık vb.) sözlerin aslına uyulmadığı ve sözlerin değiştirildiği birçok araştırmacının dile getirdiği bir konudur. Ezgilerin söz metinleri çoğunlukla ayrıca verilmiş ve bazılarında geçen kelimeler açıklanmaya çalışılmıştır. Sözsüz ezgilerin gelenekteki amaç-larına ve oyunlarına değinen bilgiler ise notalar üzerinde maalesef yer almamaktadır.

Bağlama Eğitiminde Kullanılacak Bir Notasyon

Bağlama Türk halk müziğimizin temel çalgısı olarak kendi dağarımızdan başlayarak farklı müzik türlerini seslendirebilecek kapasiteye ve özelliklere sahip bir çalgıdır. Bağlama için yazılmış eğitim amaçlı yayınlar-daki notalarda tel numaraları, parmak numaraları, tezene vuruş yönleri, pozisyon bilgileri, farklı süsleme ve çarpma işaretleri, tempo bilgileri, nüans ve dinamik işaretleri yer almalıdır.

TRT kaynaklı notalardan faydalanacak bir bağlama eğitimcisinin ezgileri bağlama için transkript ederken tempo, düzen, pozisyon, nüans ve dinamikler, özel çalım teknikleri, süsleme ve çarpmaları doğru bir şe-kilde kaynaktan alabilmesi ve bağlama için tel ve parmak numaraları ile tezene vuruş yönlerini eklemesi gerekir. Ayrıca yorum gücüne bağlı olarak esere kendi öz kimliğinin dışına çıkmadan yeni ve öznel bir yorumda da bulunabilmelidir(Örnek Nota 18).

Öneriler

Yapılan tespitler ışığında TRT halk müziği nota yayınlarına yönelik olarak;

- Ezgilerin repertuar numaralama sistemindeki karışıklığı ortadan kaldırmak için repertuar numaraları “Sözlü Repertuar No” “Sözsüz Repertuar No” ve “Uzun Hava Repertuar No” şeklinde yapılmalıdır.

- Ezgilerde yer alan “Yöresi” başlığı yerine ya da ayrı bir başlık olarak “Derlendiği Yer” daha kapsamlı ve doğru bir başlıklandırma olacaktır.

- Ezgilerdeki “Kimden Alındığı” başlığı yerine “Yakıcısı/Bestecisi” ve “Kaynak Kişi” olmak üzere iki fark-lı bilgi başlığı açılması daha doğru olacaktır.

- Ezgi isimlerinin yanına tür belirten terimlerin yazılması ya da bunun için bir başlık açılması önemli ve gereklidir.

- Ezgilerde yöre, kaynak kişi, derleyen, derleme tarihi, notaya alan kısımlarındaki eksik bilgiler arşivler-den ve uzmanlardan yararlanılarak en doğru bir şekilde tamamlanmalıdır.

Örnek Nota 17

190

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

- Ezgilerde yer alan “Süre” başlığı yine sesli ve görüntülü arşivlerden ve uzmanlardan yararlanılarak mut-laka belirtilmeli, tempo bildiren terimlerden yararlanılmalıdır.

- Ezgilerin donanımları makamsal müzik anlayışımız doğrultusunda tekrar gözden geçirilerek düzel-tilmeli, gerekiyorsa bazı ezgilerde anlaşılırlığı arttırmak ve uygulamaya kolaylıklar getirebilmek adına karar perdeleri ve buna bağlı olarak donanımlar değiştirilmelidir.

- Özellikle aksak yapıdaki ölçü kurulumlarıyla ilgili bilgi verilerek deşifre ve yorumlamaya olumlu yönde katkı sağlanmalıdır.

- Tespit edilebilen ezgiler için hangi çalgı ya da çalgılardan derlendikleri belirtilmeli ve özellikle bağlama-dan derlenen ezgiler için daha ayrıntılı ve anlaşılır transkripsiyon işaretlerinden yararlanılmalıdır.

- Bağlamadan derlenmiş ezgiler için düzen ve pozisyon bilgileri verilmelidir.- Sözlü ezgilerde daha çok bir eşlik çalgısı konumunda kalan çalgılar ve özellikle bağlama için ayrı bir

partisyonla nota yazılmalıdır.- Sözlü ya da sözsüz ezgilerde öğrenciyi/yorumcuyu doğrudan yönlendirebilecek cümle bağlarından

mutlaka faydalanılmalıdır.- Ezgilerde aslına uygun olarak nüans, dinamik ve süsleme işaretlerinin kullanılması gerekmektedir.- Melodik, ritmik hatalar ile tekrar ve dolap işaretlerindeki eksiklik ve yanlışlıklar düzeltilmelidir.- Asıl sözleri değiştirildiği tespit edilebilen ezgilerin sözleri aslına uygun olarak düzeltilmelidir.- Oyunları olan tüm ezgilerin oyunlarıyla ilgili kısa bilgiler notada yer almalı, özellikle sözsüz ezgilerin

gelenekte hangi amaçla seslendirildikleri kısa bilgilerle açıklanmalıdır.

Örnek Nota 17

191

8 . oturum / 8. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

KAYNAKÇA

Kaya, D. (2001) “Türkülerin Derlenmesinde, Kayda Geçirilmesinde ve İcra Edilmelerinde Yapılan Yanlışlıklar” (411-432). Kayseri ve Yöresi Kültür, Sanat ve Edebiyat Bilgi Şöleni, Kayseri

Karahan, C. (1996) “Bağlama Müziğine İlişkin Eserlerin Seslendirilmiş ile Yazılışı Arasındaki Farklılıkların İncelenme-si Sınanması Değerlendirilmesi”, Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara

Koç, A. (2000) “Bağlama Eğitiminde Görülen Problemler ve Bunların Çözüm Yolları”, Sanatta Yeterlik Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul

Kurt, C. (2005) “Bağlama’nın Dışa Açılma Sürecinde Aşılması Gereken Sorunlar ve Çözüm Önerileri” (68-71), Ana-dolu Nefesi Bağlama Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Anadolu Medeniyetleri Kültür Merkezi Yayınları, Çankaya Belediyesi Katkılarıyla Yurt Renkleri Yayınevi, Ankara

Önal, H. (1997) “Bağlama’dan Derlenmiş Eserlerin Çalınış-Yazılış Farklılıkları” (259-263), V. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi, Halk Müziği/Oyun/Tiyatro/Eğlence Seksiyon Bildirileri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara

Seeger, C. (1958) “Prescriptive and Descriptive Music-Writing”, The Musical Quarterly, Vol. 44, No. 2 (Apr., 1958), pp. 184-195, Oxford University Press,

TRT Müzik Dairesi THM Repertuvarı Nota YayınlarıUysal, S. (2005) “Anadolu’nun Nefesi Bağlama ve Sorunları” (64-67), Anadolu Nefesi Bağlama Sempozyumu Bildiriler

Kitabı, Anadolu Medeniyetleri Kültür Merkezi Yayınları, Çankaya Belediyesi Katkılarıyla Yurt Renkleri Yayınevi, Ankara

193

9 . oturum / 9. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

MÜZİK EĞİTİMİ ANABİLİM DALI ÖĞRENCİLERİNİN YAZ DÖNEMİ ÇALGI ÇALIŞMA DURUMLARININ BELİRLENMESİ

DETERMINATION OF SUMMER WORKING STATES OF MUSIC EDUCATION DEPARTMENT STUDENTS

Özet

Müzik eğitiminin en önemli alt dallarından birisi çalgı eğitimidir. Çalgı eğitimi öğrenciye seçtiği çalgıyı teknik ve müziksel özellikleriyle öğretmenin yanısıra kişisel değerlendirme ve problem çözme becerileri ile çalışma alışkanlıkları kazandırmayı da içerir. Teknik ve müziksel öğretim daha çok ders öğretmeninin kontrolündey-ken çalışma alışkanlıklarının kazanılmasında bireysel farklılıklar gözlemlenmektedir.

Çalışma alışkanlıkları ve bireysel farklılıklarla ilgili literatürde birçok araştırmaya ve çalgı eğitimcilerinin bu konuda felsefe ve yaklaşımlarını belirten yazılara rastlamak mümkündür. Örneğin ünlü piyanist Arthur Rubinstein’e göre “Kimse günde 4 saatten fazla çalışmamalıdır. Eğer 4 saatten fazla çalışmaya ihtiyaç duyu-yorsanız bazı şeyleri yanlış yapıyorsunuz demektir.” Keman eğitimcisi L. Auer ise parmaklarla bütün gün, zihin ile 1-1,5 saat çalışılması gerektiğini belirtir. Ünlü keman virtiyözü Heifetz ise fazla çalışmaya hiçbir zaman inanmayan virtiyözlerden biridir. Ona göre haddinden fazla çalışma “çok az çalışma kadar kötü”dür. Kendisi bir söyleşide günde 3 saatten daha fazla çalışmadığını ve pazar günleri ise hiç çalışmadığını söylemiştir (Martens; 1919; (1).

Performansta uzmanlık konusunda Psikolog Ericsson’un araştırmaları önemlidir. Ericsson (2006)’a göre “10 yıl ya da 10000 saat amaçlı ve planlı çalışma herhangi bir alanda uzmanlık seviyesine gelmek için gereklidir.” Başarılı bir performans için planlı bir çalışma düzeninin kurulması gereği oldukça açıktır. Araştırmaların sonuçlarına göre planlı oluşturulmuş bir çalışmanın içinde yer alması gereken alt başlıklar şöyle özetlenebilir:

• Fiziksel rahatlık

• Zihinsel odaklanma

• Kişisel farkındalık ve gözlem

• Problem çözme becerileri

• Periodik düzenlenmiş çalışma zamanları

• Özdeğerlendirme

Eğitim öğretim yılı boyunca çalgı eğitimcileri öğrencilerin çalışma alışkanlıklarıyla ilgili gözlem yapma ve yönlendirme fırsatı bulabilirler. Ancak tatil dönemlerinde bu bu denetimi sağlamak zorlaşmaktadır. Öğrenci-lerin tatil dönemi boyunca çalgılarına ne kadar ve nasıl çalıştığı ile ilgili literatürde bir çalışmaya rastlanama-mıştır. Bu nedenle araştırmanın amaç cümlesi ve alt amaçları aşağıdaki gibi şekillenmiştir:

2012-2013 Eğitim Öğretim yılında Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı’ndaki öğrencilerin yaz dönemi çalgı çalışma durumları nelerdir?

Gülşah SEVER*

* Arş. Gör. Dr., Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı, Ankara, [email protected], [email protected]

194

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Müzik eğitiminin en önemli alt dallarından birisi çalgı eğitimidir (Uçan, 2006). Çalgı eğitimi öğrenciye seçtiği çalgıyı teknik ve müziksel özellikleriyle öğretmenin yanısıra bireysel değerlendirme ve problem çözme becerileri ile çalışma alışkanlıkları kazandırmayı da içeren bir bütün olarak düşünülebilir. Teknik

Durum tespiti yapılması planlanan araştırma için toplanan veriler anket yoluyla elde edilmiştir. Ankette açık uçlu sorulara da yer verilmiştir. Hazırlanan anket, uzman görüşleri doğrultusunda düzenlenerek ‘google docs’ programı üzerinden elektronik olarak öğrencilerin e-posta ve sosyal medya adreslerine gönderilmiştir. Top-lanan veriler değerlendirilerek sonuçlar raporlaştırılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Çalgı, Çalgı eğitimi, Çalışma alışkanlıkları.

Abstract

Instrumental instruction is one of the major subdivision of music education. Instrumental instruction contains to make students not only gain technical and musical instrumental education but also problem solving abiliti-es, self assessment and working habits. It is observed individual differences on working habits while technical and musical instruction is mostly under theachers control.

It is possible to find so many researchs and philosophical papers on working habits and individual differences at literature. Arthur Rubinstein, in which he stated that nobody should have to practice more than four hours a day. He explained that if you needed that much time, you probably weren’t doing it right. The violinist Auer responded by saying “Practice with your fingers and you need all day. Practice with your mind and you will do as much in 1 1/2 hours.”

Even Heifetz indicated that he never believed in practicing too much, and that excessive practice is “just as bad as practicing too little!” He claimed that he practiced no more than three hours per day on average, and that he didn’t practice at all on Sundays (Martens; 1919; (1).

When it comes to understanding expertise and expert performance, psychologist Dr. Ericsson is perhaps the world’s leading authority. His research is the basis for the “10,000-hour rule” which suggests that it requires at least ten years and/or 10,000 hours of deliberate practice to achieve an expert level of performance in any given domain.” It is obvious that succesful performance requires regular and planned study. Depends on the consequences of the researchs it is possible to make a summary of subdivisions that has to be involved in a planned study:

• Phsical comfort

• Mental focus

• Self-awareness and self-observation

• Problem solving abilities

• Periodically organized working schedule

• Self-assessment

Instrumental teachers can make observations and guidance on working habits of students during the school year. But making supervision is getting harder at summer holiday time. There is no research on how and how much the students work their instruments during the summer holiday. It is important to determine summer working habits to understand overall performance of student. For this reason the main purpose of this rese-arch is composed below:

What is the students who goes Gazi University Faculty of Education Division of Music Education instrumen-tal study states during summer holiday at 2012-1013 education year?

Data collected by preparing an survey form which contains open-ended questions. The survey sent to students as e-mail and facebook addresses after regulated in line with the expert opinions using google docs proggram-me. Data will be collected, analized and presented to audience.

Keywords: Instrument, Istrument Education, Working habits.

195

9 . oturum / 9. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

ve müziksel öğretim daha çok ders öğretmeninin yönlendirmesiyle yürütülürken, çalışma alışkanlıklarının kazanılmasında bireysel farklılıklar gözlemlenmektedir.

Çalışma alışkanlıkları ve bireysel farklılıklarla ilgili literatürde birçok araştırmaya ve çalgı eğitimcilerinin bu konuda felsefe ve yaklaşımlarını belirten yazılara rastlamak mümkündür.Örneğin ünlü piyanist Arthur Rubinstein’e göre “Kimse günde 4 saatten fazla çalışmamalıdır. Eğer 4 saatten fazla çalışmaya ihtiyaç duyuyorsanız bazı şeyleri yanlış yapıyorsunuz demektir.” Keman eğitimcisi L. Auer ise parmaklarla bütün gün,zihin ile 1-1,5 saat çalışılması gerektiğini belirtir. Ünlü keman virtiyözü Heifetz ise fazla çalışmaya hiçbir zaman inanmayan virtiyözlerden biridir. Ona göre haddinden fazla çalışma “çok az çalışma kadar kötü”dür. Kendisi bir söyleşide günde 3 saatten daha fazla çalışmadığını ve pazar günleri ise hiç çalışmadığını söylemiştir (Martens; 1919; (1).

Performansta uzmanlık konusunda Psikolog Ericsson’un araştırmaları önemlidir. Ericsson (2006)’a göre “10 yıl ya da 10000 saat amaçlı ve planlı çalışma herhangi bir alanda uzmanlık seviyesine gelmek için gereklidir.” Başarılı bir performans için planlı bir çalışma düzeninin kurulması gereği oldukça açıktır. Araştırmaların sonuçlarına göre planlı oluşturulmuş bir çalışmanın içinde yer alması gereken alt başlıklar fiziksel rahatlık, zihinsel odaklanma, kişisel farkındalık ve gözlem, problem çözme becerileri, periodik düzenlenmiş çalışma zamanları, özdeğerlendirme olarak özetlenebilir (Parncutt&McPherson, 2002).

Çalışmanın planlanmasında bu maddelerin her birine verilecek ağırlık, her maddenin uygulama yöntemleri gibi konular gerek psikologların gerekse müzik araştırmacılarının ilgi alanındadır. Bu araştırmaların sonuçları zaman içinde öğretim programlarında yerini almaktadır. Ancak eğitim ve öğretim sadece okul sürecini değil tüm hayatı kapsar. Okulda öğrenilen bir konunun eğitim süreci sonrasında da öğrenci tarafından aktif olarak, herhangi bir kontrol olmaksızın uygulanıyor olması eğitimin başarısını belirler. Aksi halde eğitimin değerlendirilerek tekrar planlanması gereği doğar.

AMAÇ

Eğitim öğretim yılı boyunca çalgı eğitimcileri öğrencilerin çalışma alışkanlıklarıyla ilgili gözlem yapma ve yönlendirme fırsatı bulabilirler. Ancak tatil dönemlerinde bu denetimi sağlamak zorlaşmaktadır. Ayrıca öğretim yılı boyunca verilen eğitimin amacına ulaşıp ulaşmadığı da öğrencilerin yaz tatillerindeki çalışma eğilimleriyle açıklanabilir. Öğrencilerin tatil dönemi boyunca çalgılarına ne kadar ve nasıl çalıştığı ile ilgili literatürde bir çalışmaya rastlanamamıştır. Bu nedenle araştırmanın yapılması gereği doğmuştur. Araştırmanın amaç cümlesi ve alt amaçları aşağıdaki gibi şekillenmiştir:

2012-2013 Eğitim Öğretim yılında Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı’ndaki öğrencilerin yaz dönemi çalgı çalışma durumları nelerdir?

Bu kapsamlı soruyu cevaplayabilmek için aşağıdaki sorulara yanıt aranacaktır:

• Öğrenciler yaz dönemi boyunca hangi amaçlarla çalgı çalmaktadırlar?• Öğrenciler yaz dönemi boyunca ne kadar çalışmışlardır?• Günlük çalışmalarında nasıl bir program uygulamışlardır?• Öğrenciler düzenli çalgı çalışmışlar mıdır?• Düzenli çalışamama sebepleri nelerdir?• Öğrenciler yazın düzenlenen müzik çalışmaları ve festivallere katılım durumları nedir?

YÖNTEM

Araştırmanın Deseni

Bu araştırma, Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı’nda öğrenimini sürdüren öğrencilerin yaz dönemi çalışma alışkanlıklarını belirlemek amacıyla oluşturulmuş betimsel bir çalışmadır.

196

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Katılımcılar

Araştırmanın katılımcıları 2012-13 öğretim yılında Gazi Üniversitesi Müzik Eğitimi Anabilim dalında öğrenimini sürdüren ve araştırma için hazırlanan anketi yanıtlamaya gönüllü olan toplam 54 öğrenciden oluşmaktadır.

Veri toplama Araçları

Durum tespiti yapılması planlanan araştırma için toplanan veriler anket yoluyla elde edilmiştir. Ankette açık uçlu sorulara da yer verilmiştir. Hazırlanan anket, uzman görüşleri doğrultusunda düzenlenerek ‘google docs’ programı üzerinden elektronik olarak öğrencilerin e-posta ve sosyal medya adreslerine gönderilmiştir. Gönderilen anketlere 54 öğrenciden dönüt gelmiştir. Anketlerden dördü sorular eksik yanıtlandığı için geçersiz sayılarak 50 anket değerlendirmeye alınmıştır. Ankete katılan öğrencilerden bulundukları sınıfı ve çalgılarını içeren kısa bir kişisel bilgi formu doldurmaları istenmiştir. Ankete katılan öğrencilerin sınıfları ve katılımcıların çalgılara göre dağılımı aşağıdaki tablolarda görülmektedir.

Sınıf Katılımcı Sayısı

Lisans 1 8Lisans 2 5Lisans 3 7Lisans 4 12Lisansüstü 16

Çalgı Katılımcı Sayısı

Keman 25Viyola 2Viyolonsel 2Piyano 7Flüt 5Gitar 3Bağlama 2Şan 1Klarnet 1Ud 1Saksafon 1

Veri Analizi

Veri analizinde frekans değerlerine yer verilmiştir. Açık uçlu soruların değerlendirilmesi nitel içerik analiziyle gerçekleştirilmiştir. Veriler karşılaştırılarak frekanslar belirlenmiş, sonuçlar tablolaştırılmıştır.

BULGULAR VE YORUM

1. Öğrenciler yaz dönemi boyunca hangi amaçlarla çalgı çalmaktadırlar?

Araştırmanın ilk alt problemine yanıt aramak için öğrencilere yöneltilen soru çoklu seçenek işaretlemeye imkan verecek biçimde tasarlanmıştır. Buna göre öğrencilerin yoğunlukla işaretledikleri seçenekler ve frekansları aşağıdaki tabloda görülebilir:

197

9 . oturum / 9. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Çalgı Çalma Amaçları Frekans

Teknik ve müzikal çalışmalarımı sürdürdüm. 30Ders verirken kullandım. 12Arkadaşlarımla müzik yaptım. 10Sınava hazırlandım. 8Çalgımla ücretli bir işte çalıştım. 6Çalışmadım. 3Kendim için çaldım. 1

Tabloda görüldüğü gibi öğrencilerin yaz dönemi boyunca çalgı performanslarını geliştirecek teknik ve müzikal çalışmalara ağırlık verdiği görülmektedir.Bu öğrencilerden sekizi sınava hazırlanma sürecinde teknik ve müzikal çalışmalara yoğunluk vermiştir. Bunun dışında öğrenciler çalgılarını amaçlı olarak ders verme ve ücretli diğer işlerde çalışmak için de kullanıklarını belirtmişlerdir. Öğrencilerden 10’u çalgısını sosyal amaçlarla arkadaşlarıyla müzik yapmak için kullandığını belirtmişlerdir.

Bunun yanısıra 3 öğrenci hiç çalgı çalışmadığı belirtmiştir. Bu öğrenciler, neden çalışmadıkları sorusuna tatilde çalışmayı sevmiyorum, canım istemedi ve çalgımı sevmiyorum gibi cevaplar vermişlerdir. Bununla ilgili değerlendirme öğrencilerin düzenli çalışmama sebepleri başlığı altında yorumlanacaktır.

2. Öğrenciler yaz dönemi boyunca günde ne kadar çalışmışlardır?

Öğrencilere yaz boyunca hangi amaçlarla çalgılarını ellerine aldıkları sorusundan sonra günde ortalama ne kadar süre ile çaldıkları sorulmuş verilen yanıtlar aşağıda tablolaştırılmıştır.

Günlük çalışma süresi Frekans

Düzenli çalışamadım. 270-1 saat 51-2 saat 82-3 saat 94 saat ve fazlası 1

Anketi yanıtlayan öğrencilerin yarısından fazlası düzenli çalışamadıklarını belirtmişlerdir. Bu oran oldukça yüksek görünmektedir. Uzmanların önerdiği planlı günlük bir çalışmada diziler, arpejler, etütler ve eser çalışması yer almalıdır. Bu çalışmaların en asgari düzeyde çalışılması ortalama 2 saat ve daha fazla süre gerektirir. Bu nedenle günde 0-1 saat arası çalışanların da planlı çalışmadıkları varsayılabilir. Bu öğrenciler arkadaşlarıyla müzik yapmayı ve teknik çalışmalara ağırlık vermeyi tercih eden öğrencilerdir.

3. Öğrenciler günlük çalışmalarında nelere yer vermişlerdir?

Uzmanların önerdiği planlı bir günlük çalışma düzeninde diziler- arpejler, etütler, teknik çalışmalar, eserler ve doğaçlama çalışmaları yer almalıdır. Bu nedenle araştırmanın üçüncü alt problemine ilişkin soruda da birden fazla seçenek işaretlenmesi uygun görülmüştür. Bazı öğrenciler birden fazla seçenek işaretlerken bazı öğrenciler ise çalışmalarını tek bir alanda yoğunlaştırmıştır. Buna göre öğrencilerin işaretledikleri günlük çalışma konuları aşağıdaki tabloda görülebilir.

198

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Çalışma Programında Yer Alanlar Frekans

Eserler 29Etütler 27Diziler, Arpejler 23Doğaçlama 19Yay ve teknik çalışmalar 9Geleneksel Türk Müziği 1

Öğrenciler günlük programlarında genellikle birden çok çalışma konusunda yer verdiklerini belirtmişlerdir. Sadece dizi ve arpej çalıştığını belirten bir klarnet öğrencisi vardır. Bu öğrenci günlük 0-1 saat arası çalıştığını yazmıştır. Bu şekilde bir çalışmayla temel çalgı çalma becerilerini korumayı amaçladığı varsayılabilir.

Sadece etüt çalıştığını belirten 2 keman öğrencisi bulunmaktadır. Bu öğrenciler düzenli çalışamadıklarını ve 0-1 saat çalıştıklarını belirtmişlerdir.

Çalışma programlarında sadece doğaçlamaya yer verdiklerini belirten öğrencilerin tümü her gün düzenli çalışmadıklarını belirtmişlerdir. Burada ‘doğaçlama’ sözü iki anlamlı anlaşılmış olabilir. İlki gerçek anlamda müzik yapma biçimlerinden biri olan doğaçlamanın belli ilkeler, ritimler, armonik yapı gözetilerek geliştirilmesine yönelik bir çalışma durumuyken ikinci anlamı pratik, var olan durumu çözmek için anlık geliştirilmiş düşünce ve eylemleri ifade eder. İkinci anlamına göre öğrenciler çalgılarını ellerine aldıklarında çalmanın ya da çalışmanın seyrini doğaçlama olarak belirlemiş olabilirler. İlk anlamıyla doğaçlama planlı çalışılması gereken bir süreci belirtirken öğrencilerin her gün düzenli çalışmadıklarını belirtmesi ikinci anlamı güçlendirmektedir.

Ankete katılan yaylı saz (keman, viyola ve viyolonsel) öğrencilerinin toplamı 29’dur. Yaylı sazlarda yay kullanımı ses üretimi ve ton kalitesi açısından büyük önem taşımaktadır. Ancak yay ve teknik çalışma yaptığını belirten öğrencilerin sayısı 9’da kalmıştır. Bu sonuç oldukça düşündürücüdür.

4. Öğrencilerin düzenli çalgı çalışamama sebepleri nelerdir?

Ankete katılan öğrencilerin yüzde 64’ü düzenli çalışamadıklarını belirtmişlerdir. Bunun sebepleri sorulmuş ve alınan yanıtlar tablolaştırılmıştır.

Çalışamama Nedeni Frekans

1. Beni çalışmaya motive edici bir neden bulamıyorum. 182. Hava çok sıcak, çalışamıyorum. 123. Tam olarak neye çalışmam gerektiğini bilmiyorum. 54. Kendi başıma çalışıp hata yapmaktan çekiniyorum. 45. Tatilde çalışmayı sevmiyorum. 46. Sağlık sorunları yaşadım. 27. Bir öğretmen olmadan çalışamıyorum. 28. Çalgımı sevmiyor, zaman ayırma ihtiyacı hissetmiyorum. 19. Beyin ve vücut yorgunluğu 110. Şehir dışı tatillerde çalışamıyorum. 111. Başka şehirde piyano bulamıyorum. 112. Gezmeyi çok seviyorum. 113. Yapılması gereken başka işler vardı. (Ev taşıma vb.) 1

199

9 . oturum / 9. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Cevaplar arasında öğrencilerin en sık belirttiği çalışamama nedeni temel bir motivasyon sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır. 3. madde öğrencilerin güçlü ve eksik yanlarının farkında olamadıklarını ve dolayısıyla bunu çözebilmek için bir strateji geliştirme güçlüğünün bir ifadesi olabilir.

4. madde öğrencilerin çalışma sırasında, o çalışmanın amacı doğrultusunda neyi doğru neyi yanlış yaptıklarına dair belirlenmiş değerlendirme ölçütlerinin ve kişisel gözlem konusunda eksikliklerinin göstergesi olarak ifade edilebilir.

7. madde ise 3 ve 4. maddelerdeki eksikliklerin öğrenciyi öğretmenle çalışmaya bağımlı hale getirmesinin ifadesi olabilir.

Yukarıda yer alan maddelerden 3, 4 ve 7.maddeyi çalışmanın nasıl planlanacağı ile ilgili bilgi eksikliği olarak tek bir maddede toplanabilir. Çalışmanın planlanmasında öğrencinin çalgı düzeyi, geliştirilmesi gereken yönleri, bu yönlerin nasıl bir çalışma yöntemi ile geliştirileceği bilgisi temel rol oynar. Çalışma, yapısı gereği sürekli bir farkındalık halinde olmayı ve amaca yönelik her davranışın anında değerlendirilmesini gerektirir. Çalışmanın planlanmasıyla ilgili zaman ve içerik planlama yaklaşımları ve bu yaklaşımlar çerçevesinde hazırlanmış pratik formlar bulunmaktadır (violinmasterclass.com).

10 ve 11.maddeler şehir dışına çıkılması durumlarında özellikle piyano, cello, kontrbas gibi çalgıların taşınmasının güçlüğüdür. Gidilen yerin özelliğine göre başka çalgının bulunacağı ve bulunamayacağı durumlar olabilir.

Havanın sıcak olması en çok belirtilen ikinci neden olmuştur. Yaz mevsiminde hava; gezmek, bisiklete binmek gibi diğer her aktivite için sıcaktır. Bu öğrenciler tarafından çalışmamanın sorumluluğunu kimseyi kırmadan yüklenebilecek harika bir çözüm gibi görüldüğü söylenebilir.

5. Yaz tatilinde çalışmak için sizi neler motive eder?

Yaz döneminde çalışmak için öğrencileri nelerin güdüleyebileceği sorulmuş ve alınan yanıtlar aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Motive Edici Nedenler Frekans

1. Konser gibi bir amacımın olması 262. Birlikte müzik yapacak bir grup olması 243. Nasıl çalışacağımı bilmek 214. Ara sıra öğretmenimle çalışmak 205. Klimalı bir çalışma odası 106. Tatilde beni bekleyen bir çalgımın olması 57. Çalmaktan keyif alacağım eserler 28. Doğru çalışma yöntemini uyguladığımdan emin olmak 1

Ankete katılan öğrenciler en çok konser gibi bir amaçlarının olmasının onları motive edeceğini belirtmişlerdir. İkinci madde de çalışmaya güdülenmede sosyal ihtiyaçların önemini vurgulamaktadır. Birlikte müzik yapmak yine öğrencilere bir çalışma amacı sağlamaktadır. Bu nedenle ilk iki madde birbirinin bütünleyicisi olarak düşünülebilir.

3, 4 ve 8. Madde daha önce öğrencilerin çalışamama nedenleri başlığı altında tartışılan görüşlerle örtüşmektedir. Öğrenciler kişisel farkındalık, çalışma yöntemleri ve çalışma planlanması konularında bilgiye ihtiyaçları olduğunu belirtmektedirler.

5 ve 6.maddede ise öğrenciler çalışma koşullarının iyileştirilmesi ile motive olacaklarını belirtmişlerdir.

200

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

6. Öğrencilerin yazın düzenlenen müzik çalışmaları ve festivallere katılım durumları nedir?

Öğrencilerin burada belirttikleri eksiklikleri tamamlayacak hem ülkemizde hem de yurt dışında yaz müzik kampları ve çalıştay etkinlikleri bulunmaktadır. Öğrencilerin bu etkinliklerden haberdar olup olmadıkları merak edilmiş ve katılım durumları sorulmuştur. Alınan yanıtlar aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Katılım Durumu FrekansKatılamadım 33Katıldım 17Toplam 50

Sonuçlara göre öğrencilerin 2\3’ünden fazlası yazın düzenlenen müzik festival ve kamplarına katılmadığını belirtmiştir.

6.1. Festivallere katılan öğrencilerin sınıflara göre dağılımı nasıldır?: Tabloda görüldüğü gibi öğrencilerin yüzde 60’dan fazlası daha önce hiç yaz müzik etkinliklerine katılmadıklarını belirtmişlerdir. Katılan öğrencilerin sınıflara göre dağılımı da aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Katılan Öğrencilerin Öğrenim Seviyesi Frekans

Doktora 5Yüksek Lisans 3Lisans 4 6Lisans 3 1Lisans 2 1Lisans 1 1

Tabloda görüldüğü gibi yaz kampları ve festivallere katılım lisans 4.sınıftan itibaren başlamaktadır diğer sınıflardaki öğrencilerin katılımı istisna sayılabilir. Çalgıyla geçirilen süre arttıkça çalma düzeyinin yükseldiği varsayımıyla lisans öğrencileri düzenlenen festivallere katılım konusunda kendilerini yeterli bulmuyor olabilirler. Deneyim arttıkça bu festivallere katılım da artıyor olabilir.

6.2. Öğrenciler hangi festivallere katılmışlardır?: Öğrencilerin 1\3’ü yurtiçi ve yurt dışında koro ve orkestra ile birçok etkinliğe katıldıklarını belirtmişlerdir. Bu etkinliklerden 11’i koro,5’i çalgı ve orkestrafestivalidir. Bu beş adet orkestra ve çalgı festivalinin üçüne öğrenciler izleyici olarak katılmışlardır. Ankete katılan öğrencilerden sadece dördü bu festivallere aktif çalgı çalarak katıldığını belirtmiştir.

Koro festivalleri son dönemde ülkemizde de oldukça yaygınlaşmıştır. Koro şefleri bu etkinliklere katılmada öğrencilerine rehberlik etmektedirler. Koro, daha geniş bir müzik topluluğu olduğu için etkinlikler daha çok öğrenciye ulaşabilmektedir. Ancak anketten alınan cevaplar çalgı için yönlendirmenin yetersiz olduğunu göstermektedir.

6.3. katıldıkları festivallerden nasıl haberdar olmuşlardır?: Öğrencilere katıldıkları festivallerden nasıl haberdar oldukları sorulmuş alınan cevaplar tablolaştırılmıştır.

201

9 . oturum / 9. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Haberdar Olma Yollarına İlişkin İfadeler Frekans

Bir öğretmenimden\arkadaşımdan duydum. 13Afişini\ ilanını gördüm. 4Okul sayesinde haberim oldu. 3Üye olduğum için düzenli takip ediyorum. 1

Burada verilen cevaplardan 1. ve 3. madde anlamsal olarak aynı kabul edilebilir. Etkinliği bir öğretmeninden duymak da okul sayesinde haberdar olmak başlığına eklenebilir. Burada yaz etkinliklerinden haberdar olmada sosyal çevrenin ve okulun etkisinin öneminin oldukça büyük bir yere sahip olduğu görülmektedir.

6.4. Festivalin öğrencilere katkıları neler olmuştur?: Yaz festivallerine katılan öğrenciler yeni teknikler öğrendiklerini, yeni repertuar çalıştıklarını, düzenli ve verimli çalışma fırsatı bulduklarını, doğaçlama yapmayı öğrendiklerini, eser yorumlama becerilerini geliştirdiklerini, orkestrada çalmanın yepyeni bakış açıları kazandırdığını, yabancı şeflerle çalışmanın ufuklarını genişlettiğini ve ingilizce pratik yapma şansı bulduklarını belirtmişlerdir.

6.5. Şimdiye dek herhangi bir festivalde yer almamış öğrencileri katılamama sebepleri nelerdir?:Şimdiye kadar herhangi bir yaz müzik kampı ya da festivale katılmamış öğrencilere neden katılamadıkları sorulmuş ve alınan yanıtlar aşağıda tablolaştırılmıştır.

Festivale katılamama nedenleri Frekans

Katılmak için kendi seviyemi yeterli bulmadım 15Haberim olmadı 10Maddi olarak karşılayamadım 6Festival zamanı bana uygun değildi 5Katılmaya gerek duymadım 1

Festivale katılamadığını belirten 33 kişiden 15’i kendi çalma seviyelerini yeterli bulmadıklarını belirtmişlerdir. Burada çok önemli bir bakış açısı farkı bulunmaktadır. Festivaller ve yaz kampları katılımcıların öğrenme sürecini desteklemeyi amaçlayarak düzenlenmiş etkinliklerdir. Bazılarında yaş, düzey gibi çeşitli sınırlamalar olmasına rağmen herkese açık sayısız etkinlik bulmak mümkündür. Ülkemizde bu tür etkinliklere ağırlıklı olarak konservatuvar öğrencilerinin katılıyor olduğu düşüncesi bu tür festivalleri bir öğrenme ve paylaşma ortamından eğitim fakültesi öğrencileri için bir yarış algısına dönüştürüyor olabilir.

Festivallere katılamama nedenleri arasında en çok işaretlenmiş neden de öğrencilerin bu festivallerden haberdar olmamalarıdır. Festival ve kamplara katılan öğrencilerin büyük bir kısmı öğretmenleri ya da bir arkadaşları sayesinde haberdar olduklarını belirtmişlerdir. Okulun kurumsal girişimiyle bu etkinlikler gerçekleşmiştir. Bu etkinliklerin duyurulması için öğretmenlere ve kurumlara da görev düşmektedir.

SONUÇ VE ÖNERİLER

Araştırmanın sonucunda öğrencilerin yaz döneminde motivasyon eksikliği, nasıl çalışacağından emin olamama, havanın sıcaklığı vb gibi sebeplerle düzenli çalgı çalışamadıkları; çalışabilmek için konser vb gibibir amaca ihtiyaç duydukları ortaya çıkmıştır. Yaz dönemi çalışma oranı en yüksek olan sınıflar lisans 1 ve 4’tür. Bu öğrenciler sınava hazırlandıkları için düzenli çalışabildiklerini belirtmişlerdir.

Bir diğer önemli sonuç da öğrencilerin çalışabilmek için bir öğretmene ihtiyaç duyması, yanlış yapmaktan çekinmesi ve çalışmanın planlanmasıyla ilgili yetersizlik yaşıyor olmalarıdır. Öğrencilerin kendi çalışma

202

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

süreçlerini yürütebilmek için edinmesi gereken özdeğerlendirme becerilerinin öğretimini de içeren bir çalgı eğitimi modelinin tasarlanması gerekmektedir.

Yaz döneminde gerek ülkemizde gerek yurtdışında birçok festival ve kamp düzenlenmektedir.Ancak öğrencilerin çok az bir kısmı bu etkinliklere katılabilmiştir. Okul öğretmenlerinin yönlendirmesiyle yoğunluklu olarak koro festivallerine katılan öğrenciler gerek müzikal gerek sosyal yönden birçok beceri geliştirdiklerini belirtmektedirler. Ancak öğrenciler çalgı ile katılmakta kendilerini yeterli bulmadıklarını belirtmektedirler. Yetersizlik algısının değiştirilmesi, yaz etkinliklerinin farklı seviyedeki öğrencilerin müziksel ve psikolojik ihtiyaçlarına göre düzenlenmesiyle mümkün olabilir.

Öğrencileri yaz döneminde de düzenli çalışmaya yönlendirecek, çalgısal becerilerini güçlendirecek ve müzik yapmaktan keyif alacakları organizasyonlar sayesinde bir çalışma amacına dönüşecek eğitim ve sosyal ortamlarının oluşturulması gerekmektedir.

KAYNAKÇA

Ericsson, K. A. (2006) The Influence of Experience and Deliberate Practice on the Development of Superior Expert Performance. K.A Ericsson, N. Charness, P. Feltovich ve R.R. Hofmann (Eds.) Cambridge Handbook of Expertise and Expert Performance. S:685-706. Cambridge University Press. 2006

Martens, F., H. (1919)Violin Mastery: Talks with master Violinists and Teachers, Comprising Interviews with Ysaye, Kreisler, Elman, Auer, Thibaud, Heifetz, Harttmann, Maud Powell and Others. Frederick A. Stokes Company. 1919.

Parncutt, R. and McPherson, G. (2002). The Science and Psychology of Music Performance Creative Strategies for Teaching and Learning. Oxford University Press

Uçan, A. (2005). Müzik Eğitimi, Temel Kavramlar- İlkeler- Yaklaşımlar ve Türkiye’deki Durum. Evrensel Müzikevi Yayınları, Ankara.

(1)http://www.creativitypost.com/arts/the_most_valuable_lesson_i_learned_from_playing_the_violin 12.06.2014(2) http://violinmasterclass.com/en/virtuous-moments 09.09.2014

203

9 . oturum / 9. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

GİRİŞ

Müzik eğitiminin en önemli boyutlarından biri olan çalgı eğitimi, çalgı öğretimi yolu ile bireylerin ve onla-rın oluşturdukları toplulukların devinişsel, duyuşsal ve bilişsel davranışlarında kendi yaşantıları yolu ile ve kasıtlı olarak istendik değişiklik oluşturma ya da onlara bu nitelikte yeni davranışlar kazandırma sürecidir (Atalan,1998,s. 11).

Çalgı eğitiminde; daha önceden planlanmış, programlanmış belirli hedef davranışların kazanılmasında etkili öğrenmenin gerçekleşmesi için, öğrencinin belli bir öğrenme gücüne sahip olması gerekir. Öğrenme

KEMAN EĞİTİMİNDE KULLANILAN BAROK DÖNEM ESERLERİNİN YAY TEKNİKLERİ BAKIMINDAN ANALİZLERİ

ANALYSIS OF WORKS OF BAROQUE PERIOD USED IN EDUCATION OF VIOLIN IN TERMS BOW TECHNIQUES

Özet

Bu araştırmada, Türkiye’deki Üniversitelerin Eğitim Fakültelerine bağlı Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümleri Müzik Öğretmenliği Anabilim Dallarında görev yapan keman öğretim elemanları tarafından öğrencilere çaldırılan Barok Dönem eserlerini tespit etmek ve bu eserlerin temel yay teknikleri bakımından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma; temel alan araştırmasına dayalı betimsel bir çalışma olup, nitel bulgular kaynak tarama, nicel bulgular ise anket yöntemiyle elde edilmiştir. Eserler ayrıntılı olarak incelenmiş, elde edilen bulgular frekans ve yüzde kullanılarak tablolaştırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre incelenen eserlerin büyük bir çoğunluğunda legato ve detaşe tekniklerinin kullanıldığı saptanmıştır. Araştırmada, varılan sonuçlara dayalı olarak ortaya konulan öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Keman eğitimi, Barok dönem, Yay teknikleri.

Abstract

In this study, it is aimed to determine the works of Baroque Period which are played to the students by the educationist of violin work in the Music Teaching Department in Fine Arts Education Department of Educational Faculty and to research these works in terms of the main bow techniques. This study is a descriptive work based on the main field reserch. In addition, the qualitative discoveries were gotten by the source scanning while the qualitative discoveries were gotten by the questionnaire method. The work were researched in details and also the discoveries that were gotten were scheduled by using frequency and percentage. According to the discoveries, it was determined that legato and detache techniques were used in the most of the works which were researched. The recommends were presented in accordance with the results which were gotten in this research.

Keywords: Violin education, Baroque period, Bow technics.

İlkay GÖKSEL*

* Arş. Gör., Bülent Ecevit Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Zonguldak, [email protected]

204

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

süreçlerinden bilinçli olarak geçmesi, fiziksel, ruhsal ve zihinsel olarak öğrenmeye hazır olması, belli bir beklenti düzeyinin oluşması, öğretmenin önerilerini dikkate alması, kendine ve öğretmenine güvenmesi gerekmektedir. Çalgı eğitimi. Öğretmenin öğrencisi ile birebir ilişki içinde olduğu, uygulamaya yönelik bir eğitim şeklidir.

Çalgı çalması için gereken bilgiler, öğretmeni tarafından öğrenciye verilir (Şendurur,2001,s.54).

Mesleki müzik eğitiminin önemli bir boyutu olan ve üniversitelerin eğitim fakültelerine bağlı güzel sa-nalar eğitimi bölümleri, müzik öğretmenliği programı anabilim dallarında gerçekleştirilen çalgı eğitimi, müzik öğretmeni adaylarının ilerideki meslek yaşamlarına katkı sağlaması açısından son derece önemli-dir. En genel anlamda bir müzik öğretmeni; şarkıları öğretirken, müziksel örneklemelerde bulunurken ve eşlik yaparken çalgısını kullanmalıdır. Öğretmenin çalgısında yetkin olma durumu, onun kalitesi, müzikal kişiliği ve içinde bulunduğu toplum içerisindeki yerinin tespitinde çok önemli bir unsur olacak ve aynı zamanda da öğrencilerin müziksel beğenilerini oluşturma ve geliştirme sürecine doğrudan etki edecektir (Angı,2005,s.2). “Yaylı çalgı eğitimi, mesleki müzik eğitiminde de çok önemli bir yer teşkil etmektedir. Keman, viyola, viyolonsel ve kontrbastan oluşan yaylı çalgılar ailesi içerisinde kemana daha fazla öğrenci seçilmektedir. Bu sayılar bugün uygulanan müzik eğitimi programındaki orkestra dersi için gereken yaylı çalgı piramidi doğrultusunda ortaya çıkmaktadır” (Çilden, 1994,s. 144). Yaylı çalgı eğitimiyle kazanılmış müziksel yetiler temel öğrenme becerilerinin gelişimine fazlaca yarar sağlar. Duyuşsal algıyı ve beğeniyi (güzel-çirkin ayrımı) geliştirir. Aynı zamanda kol-vücut kontrolünün bağımsızlığı gibi küçük ve büyük motor koordinasyonuna (devinişsel eşgüdüm) da yarar sağlar (Klotman,2000,s.44). Çalgı eğitiminin temel boyutlarından biri olarak kabul edilen keman eğitiminin; belli bir plan, yöntem, ilke ve hedefler doğrul-tusunda yapılması gereklidir. Keman eğitimi bireysel bir eğitim gerektirir. Bu bireysel eğitim, öğretmenle öğrenci arasındaki bir bilgi alışverişidir. Ancak bu şekilde bir basan kaydedilebilir. Ülkemizde üniversitele-re bağlı Eğitim Fakültelerinin Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümleri Müzik Eğitimi Anabilim Dallarında, dört yıllık keman eğitimi sürecinde, öğrencilerin teknik davranışlarını ve müzikal yeteneklerini geliştirebilmek için birçok yazılı kaynaktan faydalanılmaktadır. Bunların önemli bir bölümünü keman için yazılmış olan eserler oluşturmaktadır. Bu keman eserlerinin birçoğu Barok dönemde yazılmış olup, keman öğretmenleri tarafından öğrencilere çaldırılmaktadır. Çaldırılacak eserin, hangi yay tekniklerini ne ölçüde içerdiğinin bilinmesi, eserin daha nitelikli bir şekilde çalınmasını sağlayabilir.

Problem ve Alt Problemler

Problem: Keman eğitiminde kullanılan Barok dönem eserlerindeki yay teknikleri ve sayısal oranlan neler-dir? Bu problemin çözümü için aşağıdaki alt problemlerin çözülmesine gerek duyulmuştur.

1. Keman eğitiminde kullanılan Barok dönem eserleri nelerdir?2. Öğretmenlerin keman eğitiminde kullandıkları Barok dönem eserleri nelerdir?3. Öğretmenlerin kullandıkları Barok dönem eserlerindeki yay teknikleri nelerdir?4. Öğretmenlerin kullandıkları eserlerde kullanılan yay tekniklerinin dağılımı nasıldır? Araştırmanın Amacı

Bu araştırmanın genel amacı; keman eğitiminde kullanılan Barok dönem eserlerini yay teknikleri bakımın-dan analiz etmektir. Öğretmenlerin keman eğitiminde kullandıkları Barok dönem eserlerini, bu eserlerde kullanılan yay tekniklerini saptamak ve bu tekniklerin eserlere göre dağılımım belirlemektir.

Araştırmanın Önemi

Araştırma ile keman eğitiminde kullanılan barok dönem eserleri yay teknikleri bakımından analiz edilecek, öğretmenlerin keman eğitiminde kullandıkları Barok dönem eserleri, bu eserlerde kullanılan yay teknik-leri saptanacak ve bu tekniklerin eserlere göre dağılımı belirlenecektir. Araştırma sonuçlan keman eğitimi veren öğretmenlerin çalışmalarında yarar sağlayabilir. Araştırma ayrıca müzik öğretmenlerinin mesleksel yaşantılarında kolaylıklar sağlayabilir ve konu üzerine yapılacak diğer çalışmalarda yol gösterici olabilir.

205

9 . oturum / 9. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Sayıltılar

Araştırmada şu sayıltılara dayanılmıştır:

1. İzlenen yöntem araştırmanın amacına uygundur.

2. Veri toplama aracı bu araştırma için yeterli, geçerli ve güvenilirdir.3. Araştırmaya katılan keman öğretmenlerin somlara verdikleri yanıtlar.gerçeği yansıtmaktadır. Bu bölümde, araştırmanın modeli, evren ve örneklemi, verilerin toplanması, topla-nan verilerin işlenip çözümlenmesinde kullanılan istatistiksel yöntem ve teknikler yer almaktadır.

Araştırmanın Niteliği

Bu araştırmada, Türkiye’deki Üniversitelerin Eğitim Fakültelerine Bağlı Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümleri Müzik Öğretmenliği Anabilim Dallarında görev yapan keman öğretim elemanları tarafından öğrencilere çaldırılan Barok Dönem eserlerinin, temel yay teknikleri açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, taşıdığı amaç, bu amaca uygun olarak izlediği yöntem ve verilerin niteliği açısından durum saptamaya yönelik betimsel bir çalışmadır.

Evren ve Örneklem

Araştırmanın evrenini, Türkiye’deki Üniversitelerin Eğitim Fakültelerine Bağlı Güzel Sanatlar Eğitimi Bö-lümleri Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalları, bu kumlularda görev yapan keman öğretim elemanları ve Barok Dönemde yazılmış keman eserleri oluşturmaktadır. Araştırmanın yürütülmesinde gerekli olan an-ketlerin uygulandığı örneklem grubu;

l. Atatürk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı

2. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı

3. Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı4. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim

Dalı 5. Karadeniz Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği

Anabilim Dalı6. Niğde Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı7. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabi-

lim Dalı

206

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

8. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı

9. 100. Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim Dallarından ve bu kurumlarda görev yapmakta olan 28 keman öğretim elemanından oluşmaktadır.

Araştırmaya; %10,7si Atatürk Üniversitesinden, %3,6sı Erzincan Üniversitesinden, %28,5i Gazi Üniver-sitesinden, %7,2si İnönü Üniversitesinden, %10,7si Karadeniz Teknik Üniversite’sinden, %10,7si Niğde Üniversitesinden, %7,2si Pamukkale Üniversitesinden, %14,2si Uludağ Üniversite’sinden, %7,2si 100. Yıl Üniversitesinden olmak üzere olmak üzere toplam 28 keman öğretim elemanı katılmıştır.

Araştırmaya katılan 28 keman öğretim elemanından %10.72si Profesör, % 14.28i Doçent, %21.43ü Yar-dımcı Doçent, % 14.28i Öğretim Görevlisi ve % 39.29u Araştırma Görevlisi olarak görev yapmaktadır.

Verilerin Toplanması

Araştırmada kullanılan nitel bilgiler (veriler) kaynak tarama yöntemiyle elde edilmiştir. Nitel bilgilerin toplandığı taramada, konu ile doğrudan ya da dolaylı olarak ilgili ve bağlantılı görülen yerli ve yabancı kaynaklardan (tez, makale, konuyla ilgili kitap, internet vb.), barok döneme ait ulaşılabilen keman eserle-rinden yararlanılmıştır.

Nicel bilgiler ise anket yöntemiyle toplanmıştır. Anket formunda Barok döneme ait keman eserleri tablo içinde sunulmuş ve keman eğitimcilerinin öğrencilerine, bu keman eserlerinden hangilerini çaldırdıklarını belirtmeleri istenmiştir. Araştırmada veri toplama araçlarıyla toplanan veriler istatistiksel olarak çözüm-lenmiştir. Anket formundan elde edilen verilere ilişkin bulguların sergilenmesinde “frekans” (f) ve “yüz-de” (%) kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen nicel bulgular, tablolaştırılarak, alt problem sırasına göre sunulmuştur.

207

9 . oturum / 9. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Bulgular ve Yorumlar

Keman eğitiminde kullanılan barok dönem bestecileri ve onlara ait eserler

208

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

209

9 . oturum / 9. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Öğretmenlerin keman eğitiminde kullandıkları barok dönem eserlerine ilişkin bulgular ve yorumlar

İlgili Üniversitelerin Eğitim Fakültelerinin Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümlerinin Müzik Öğretmenliği Ana-bilim Dallarında, anketlerin uygulandığı 28 keman öğretim elemanı tarafından cevaplanan Barok döneme ait keman eserlerinin öğrencilere çaldırılma durumlarına ait bilgiler tablo halinde verilmektedir. İncelenen eserler, yay teknikleri bakımından ayrı ayrı incelenmiş ve yorumlanmıştır.

210

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

Sonuç ve öneriler

Araştırmanın bu bölümünde, keman eğitiminde kullanılan Barok dönem eserlerim yay teknikleri bakı-mından analiz etmek amacıyla yapılan araştırmada elde edilen bulgulara bağlı olarak sonuçlar ve öneriler yer almıştır.

l. Birinci alt probleme ilişkin sorulan kaynak tarama yoluyla elde edilen bulgular yorumlanmış ve şu so-nuçlara varılmıştır: Keman eğitiminde kullanılan Barok Dönem eserleri araştırılmış ve Bach’ın La minör Konçerto, Mi majör konçerto, Re minör (iki keman için) konçerto, Re majör süit (Air), Si majör sonat, Sol majör sonat, Mi majör sonat, solo keman için; Sonat I. Sol minör. Sonat II. La minör, Sonat III Do majör, Partita I. Si minör, Partita II. Re minör, Partita III. Mi majör eserlerine ulaşılmıştır.

A. Corelli’nin Nol: Re majör sonat (solo keman için), No2: Si bemol majör sonat (solo keman için), No3: Do majör sonat (solo keman için), No4: Fa majör sonat (solo keman için), No5: Sol minör sonat(solo keman için), N06: La major sonat(solo keman için), No7: Re minör sonat, N08: Mi minör sonat, No9: La majör sonat, NolO: Fa majör sonat, Noll: Mi majör sonat, Nol2: Re minör sonat (La Folia) eserlerine ulaşılmıştır.

G. F. Handel’in La majör sonat Op.l No:3, Re minör sonat. Mi majör sonat, Sol minör sonat Op.l N0:6, Sol majör sonat. Do minör sonat. La minör andante. La majör sonat Op. l No: 10, Sol minör sonat. Fa majör sonat Op.l No: 12, Re majör sonat Op.l No: 13, La majör sonat Op.l No:14 eserlerine ulaşılmıştır.

Tartini’nin Sol majör sonat No: l, Re minör sonat No: 2, Mi minör sonat No: 3, Sol majör sonat No: 4, Re majör sonat No: 5, Mi majör sonat No: 6, Mi minör sonat No: 7, La minör sonat No: 8, Sol minör sonat (Şeytan Trilleri), Re majör Konçerto, Re minör Konçerto, Mi major Konçerto, La majör Konçerto, Si majör Konçertolarına ulaşılmıştır.

G. Ph. Telemann’ın La Minör Konçerto, Re Majör Konçerto, Sol Minör Konçerto, Sol Majör Konçerto, Solo keman için 12 fantezi. Keman için 6 sonatinine ulaşılmıştır. F.M. Veracini’nin Mi minör Sonat, Sol minör Sonat Op.l no.l, La minör Sonat Op.l no.2, Re majör Sonat Op.l no.3’e ulaşılmıştır.

211

9 . oturum / 9. session

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

A.Vivaldi’nin Nol: Sol minör sonat, No2: La majör sonat, No3: Re minör sonat, No4: Fa majör sonat, No5: Si minör sonat, N06: Do major sonat, No7: Do minör sonat, N08: Sol majör sonat, No9: Mi minör sonat, NolO: Fa majör sonat, Noll: Re majör sonat, Nol2: La minör sonat. Sol majör Konçerto Op. 3 No:3, La minör Konçerto Op. 3 No; 6, Do majör Konçerto Op. 4 No: 7, Sol majör Konçerto Op. 7 No: 2, Si bemol majör Konçerto Op. 8 No: 10, Mi bemol majör Konçerto Op. 8 No: 5, La majör Konçerto Op. 9 No: 6, Sol minör Konçerto Op. 12 No: l, La minör (iki keman için) Konçerto Op.3 N0:8, La majör (iki keman için) Konçerto Op.3 No:5, Re minör (iki keman için) Konçerto, Mi majör Konçertolarına ulaşılmıştır. 2. İkinci alt probleme ilişkin sorulan anket sorularından elde edilen bulgular yorumlanmış ve şu sonuçlara varılmıştır: Öğretmenlerin keman eğitiminde öğrencilere J.S.Bach’ın eserlerinden La minör konçerto, Mi majör konçerto, iki keman için yazılmış Re minör konçerto, 3 numaralı Mi majör partitasını, A. Corelli’nin eserlerinden Re minör sonat (La Folia), La majör sonat No.9, G.F. Handel’in eserlerinden Re majör sonat Op.l No.13, Fa majör sonat Op. l No. 12, Mi major sonat. La majör sonat Op. l No.3, G. Ph. Telemann’ın eserlerinden La minör Konçerto, Keman için 6 sonatin, F.M. Veracini’nin eserlerinden Mi Minör Sonat Op.2 no.8, A. Vivaldi’nin eserlerinden La minör Konçerto Op. 3 No: 6, La minör (iki keman için) Konçerto Op.3 N0:8, Sol majör Konçerto Op. 3 No:3, Re minör sonat No.3 olarak çaldırdıkları sonucuna ulaşılmıştır.

3. Üçüncü ve Dördüncü alt problemlere ilişkin elde edilen bulgular yorumlanmış ve şu sonuçlara varıl-mıştır: J.S. Bach’ın La minör konçertosunda en çok legato, detache. Mi majör konçertosunda en çok legato ve detache, (İki Keman için) Re minör Konçertosunda en çok legato, detache ve staccato, II numaralı Mi majör Partitası’nda en çok legato, detache tekniklerinin kullanıldığı saptanmıştır. A. Corelli’nin La Majör Sonat’ında en çok legato ve detache, Re Minör Sonat’ında en çok legato ve detache tekniklerinin kullanıldı-ğı saptanmıştır. G.F. Handel’in Re Majör Sonat’ında en çok legato, detache. Fa Majör Sonat’ının tamamın-da detache. Mi Majör Sonat’ında en çok legato ve detache, La Majör Sonat’ında en çok detache tekniğinin kullanıldığı saptanmıştır. G. Ph. Telemann’ın La Minör Konçerto’sunda en çok legato, detache ve martele, Sol Majör Sonatin’inde en çok legato, detache tekniklerinin. Si Bemol Majör Sonatin’inde en çok legato, detache tekniklerinin. Re Majör Sonatin’inde en çok legato, detache tekniklerinin, La Majör Sonatin’inde en çok legato, detache tekniklerinin. Mi Majör Sonatin’ininde en çok legato, basit ve aksanlı detache. Fa Major Sonatin’inde en çok legato, basit detache ve portato tekniklerinin kullanıldığı saptanmıştır, F.M. Veracini’nin Mi Minor Sonat’ında en çok legato, detache ve staccato tekniklerinin kullanıldığı saptanmış-tır. A. Vivaldi’nin La Minör Konçerto’sunda en çok legato, detache ve martele, iki keman için yazılan La Minör Konçerto’nun her iki keman partisinde de en çok legato ve detache. Sol Major Konçerto’sunda en çok legato, detache ve martele, Re Minör Sonat’ında en çok legato ve detache tekniklerinin kullanıldığı saptanmıştır.

Öneriler

1. Barok Dönem için yazılmış diğer eserlerden yararlanılmalıdır.2. Eserlerin birçoğunda legato ve detache tekniklerinin kullanıldığı görülmüştür. Buna dayalı olarak öğ-

renciye bu teknikleri destekleyici etüt ve egzersizler verilmelidir. 3. Diğer tekniklerin kullanıldığı Barok Dönem eserlerinin kullanımına da yer verilmelidir. 4. Öğrencilerin, Barok Dönemi tanımalarında farklı besteci ve eserlerinden yararlanılmalıdır. 5. Eserlerin birçoğunda legato ve detache tekniklerinin kullanılmasından dolayı diğer tekniklerin de pe-

kiştirilebilmesi açısından diğer teknikleri içeren eserler ve etütler çalıştırılmalıdır. 6. Öğretmenlerin birçoğu temel tekniklerin öğretiminde Barok Dönem eserlerinden yararlanmaktadır.

Aynı teknikler için öğrencinin daha sevebileceği farklı dönem eserlerinden de yararlanılmalıdır. 7. Eğitimde Barok Dönem eserleriyle birlikte diğer dönem eserlerinden de yararlanılmalıdır.

212

Muspart2014

BEÜ Devlet Konservatuvarı / BEU State Conservatory

KAYNAKÇA

Angı, Ç. E. (2005) Keman Öğretiminde Karşılaşılan Entonasyon Problemleri ve Çözüm Önerileri. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü

Atalan, A. (1998). Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri Müzik Bölümü Hazırlık Sınıfı Flüt Eğitiminin Hedefler, Hedef Davranışlar, içerik Yönünden incelenmesi, Hazırlık Sınıfı Flüt Dersi için Bir Öğretim Programı Taslağının Hazır-lanması. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Büyükaksoy, P., (1997). Keman Öğretiminde İlkeler ve Yöntemler. Ankara: Armoni Ltd. Şti.

Çilden, Ş., (1994). Keman Eğitimine Genel Bir Bakış. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 19, Özel Sayı, s.144-149.

Fenmen, M. (1997). Müzikçinin El Kitabı. Ankara: Müzik Ansiklopedisi Yayınları Günay, E. , Uçan, A. (1975). Keman, Mektup 1633-4, Ankara: Mektupla Öğretim Merkezi.

Günay, E. , Uçan, A. (1975). Keman, Mektup 1633-4, Ankara: Mektupla Öğretim Merkezi.Music Educators Journal. (2000). Why Strings Vol.87 Issue 3 P:44 Item:3735869 Mustul, Ö. (2005) Keman Eserlerinin

Eğitim Fakülteleri Müzik Eğitimi Anabilim Dalı Programlarındaki Kullanım Durumlarının İncelenmesi, (Yüksek Lisans Tezi) Ankara: Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.

Say, A. (2002). Müzik Sözlüğü. Ankara: Müzik Ansiklopedisi Yayınları. Say, A. (1995). Müzik Tarihi. Ankara: Müzik Ansiklopedisi Yayınlan Varol

Selanik, C. (1996). Müzik Sanatının Tarihsel Serüveni. Ankara: Doruk Yayınlan Pelin OfsetSozer, V. (1996). Müzik Ansiklopedik Sözlük, İstanbul: Remzi Kitabevi Şendurur, Y. (2001). Keman Eğitiminde Et-

kili Öğrenme-Öğretme Yöntemleri. Ankara Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi Cilt: 21 Sayı: 3, s.154 Uçan, A. (2005). Müzik Eğitimi, Temel Kavramlar, ilkeler. Yaklaşımlar ve Türkiye’deki Durum, Ankara: Evrensel Müzikevi Yayınları

Uçan, A. (1982). Gazi Öğretmen Okulu Müzik Bölümü Müzik Alanı Birinci Yıl Programının Değerlendirilmesi. (Dok-tora Tezi). Gazi Üniversitesi Ankara: Müzik Eğitimi Yayınları.

Uçan, A. (1997). Müzik Eğitiminde Temel Kavramlar-İlkeler-Yaklaşımlar. Ankara: Müzik Ansiklopedisi YayınlarıUçan, A. (1980). Temel Keman Eğitiminde Temel Kavramlar, Araçlar ve Beceriler Ankara, Çağdaş Eğitim Dergisi (46)