itika Boşluk Analizi ve Enerji Verimliliği Programı ... · Nihai Rapor Cilt 1 Politika Boşluk...

Click here to load reader

  • date post

    27-Jan-2020
  • Category

    Documents

  • view

    2
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of itika Boşluk Analizi ve Enerji Verimliliği Programı ... · Nihai Rapor Cilt 1 Politika Boşluk...

  • Inception Report

    Consultancy Services on Policy Gap Analysis and Energy Efficiency Program Evaluation Page iii

    March 2015

    MWH MÜHENDİSLİK ve MÜŞAVİRLİK LTD. ŞTİ

    Koşuyolu mah Asmadalı sokak No:27 34718 Kadıköy, Istanbul Turkey

    Tel: +90 216 545 3328

    Fax: +90 216 546 04 77

    Nihai Rapor

    Cilt 1

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji Verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    Tedarik Ref: MENR-CS-02

    Mayıs 2016, Düzenlenmiş hali Temmuz 2016

    MWH Mühendislik ve Müşavirlik Ltd.

    Asmadalı Sokak No. 27,

    Koşuyolu 34718

    Kadıköy, Istanbul- Türkiye

    Tel: +90 216 545 3228

    Fax: +90 216 546 0477

    www.mwhglobal.com

    Wuppertal Institute for Climate,

    Environment and Energy

    Doeppersberg 19, 42103

    Wuppertal, Germany

    Tel: +49 202 2492 0

    Fax: +49 202 2492 108

    www.wupperinst.org

    TÜRKİYE CUMHURİYETİ

    ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI için hazırlanmıştır.

    TÜRKİYE CUMHURİYETİ

    ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    ii Ağustos 2016

    Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    ID: GEF TF014579

    Mayıs 2016, düzenlenmiş hali Temmuz 2016

    Bu rapor, MWH Mühendislik ve Müşavirlik Ltd. Şti ve Wuppertal Institute Institut fuer Klima, Umwelt, Energie GmbH (WUPPERTAL) Ortak Girişimi (OG) tarafından, Küresel Çevre Fonu’nun (GEF) mali yardımıyla Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (ETKB) için hazırlanmış olup, kesin surette JV ile ETKB arasında üzerinde anlaşmaya varılan kapsama dayanmaktadır. Bu nedenle, bu raporda, belgenin içinde kategorik olarak belirtilmeyen veriler ya da istekler hakkında sınırlamalar, varsayımlar veya itimat ifadeleri olabilir. OG'ye danışmadan bu rapora itimat edilmemelidir. Bu raporda verilen yorumlar ve öneriler, belirli bir bilgilendirme uyarınca OG’nin görüşlerini yansıtır ve bu nedenle söz konusu alanın içerebileceği bütün hususları mutlaka ele almaz. OG’nin bu rapora ilişkin sorumluluğu, ETKB ile olan anlaşması ile sınırlıdır. Bu raporun başka bir kişi tarafından kullanımının riski tamamen kendisine aittir. Bu raporun başka bir kişi tarafından kullanımıyla ilgili olarak OG tarafından hiçbir sorumluluk kabul edilmez. Burada ifade edilen görüşler OG’ye aittir ve bu nedenle hiçbir şekilde ETKB’nin veya GEF’nin resmi görüşlerini yansıttığı şeklinde değerlendirilemez.

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji Programı Değerlendirmesi

    Rapor Adı: Başlangıç Raporu

    Kontrollü Kopya

    Rev. N.

    Tarih Tanım

    Değişiklik Düzenleyen Gözden Geçiren Onaylayan

    1 15/03/2016 Taslak

    R. Janssen

    J. Roman

    Ö. Yakut

    S. Thomas

    R. Janssen M. Sarıoğlu

    2 23/03/2016 Nihai R. Janssen

    R. Janssen M. Sarıoğlu

    3 19/05/2016 Nihai

    R. Janssen

    J. Roman

    Ö. Yakut

    S. Thomas

    L. Tholens

    R. Janssen M. Sarıoğlu

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    1 Ağustos 2016

    İÇİNDEKİLER

    Kısaltmalar ........................................................................................................................................ 4

    1. Yönetici Özeti ...................................................................................................................... 5 Ana Vargılar ....................................................................................................................................... 5 Kilit Tavsiyeler ................................................................................................................................... 6

    2. Giriş ...................................................................................................................................... 14

    3. Politika Kapsamını Gözden Geçirme .......................................................................... 16 3.1. Türkiye’nin Enerji Verimliliği Politika Yönelimine Giriş ....................................................... 16 3.2. Türkiye’de Enerji Nerede Kullanılır .................................................................................... 18 3.3. Kilit Enerji Göstergeleri ..................................................................................................... 19 3.4. Enerji Yoğunluğunun Gelişimi ........................................................................................... 19 3.5 Tespit edilen Boşluk .......................................................................................................... 20

    4. Türkiye’nin Enerji Verimliliği Programlarını Anlama .......................................... 23 4.1. Türkiye’de Enerji Verimliliği Mevzuatı ............................................................................... 23 4.2. Sektörlere göre enerji verimliliği politika tedbirlerine genel bakış ...................................... 24 4.3. Enerji verimliliği mevzuat ve programlarının mevcut durumu ............................................ 26

    5. Politika Boşluğunu Anlama ........................................................................................... 32 5.1. Giriş ................................................................................................................................. 32 5.2. Politika geliştirme süreci ................................................................................................... 32 5.3. Politika Boşluğunun Değerlendirilmesi .............................................................................. 33 5.4. Enerji Verimliliği Mevzuatı ................................................................................................ 33 5.5. Uygulama ........................................................................................................................ 36 5.6. Enerji Verimliliği Direktifinin temel unsurlarına hızlı bir genel bakış ................................... 37 5.7. Programın Zorluğu ........................................................................................................... 39 5.8. Prototip tedbirler paketi ................................................................................................... 39 5.9. Özet ................................................................................................................................. 45 5.10. Organizasyonel Hususlar .............................................................................................. 48

    6. Politika Boşluğunu Kapama .......................................................................................... 51 6.1. Politika Beyanı ................................................................................................................. 51 6.2. Mevzuat ........................................................................................................................... 51 6.3. Politika/Program Geliştirme ............................................................................................. 52 6.4. Uygulama ........................................................................................................................ 54 6.5. Kurumsal .......................................................................................................................... 56

    7. YEGM Enerji Verimliliği Programlarının Değerlendirilmesi ............................... 57 7.1. Giriş ................................................................................................................................. 57 7.2 Değerlendirme Çerçevesi .................................................................................................. 57 7.3 YEGM Enerji Verimliliği Programlarının Gözden Geçirilmesi .................................................... 58 7.4 Değerlendirmelere ilişkin Nihai Yorumlar................................................................................ 66

    8. Özet ...................................................................................................................................... 68

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    2 Ağustos 2016

    TABLO LİSTESİ

    Tablo 1: Türkiye İçin Kilit Göstergeler, 1960 - 2013 ................................................................................................ 19

    Tablo 2: Sektör ve Türe göre Enerji verimliliği programlarının Listesi .................................................................... 25

    Tablo 3: SWOT Analizinden elde edilen bulguların özeti ........................................................................................ 29

    Tablo 4: Ana enerji verimliliği direktiflerinin getirdiği temel yükümlülüklerin özeti .................................................. 36

    Tablo 5: Sanayi İçin Raporlamanın Sonuçları ......................................................................................................... 46

    Tablo 6: Binalar İçin Raporlamanın Sonuçları ......................................................................................................... 47

    Tablo 7: Enerji yönetimi programının uygulanması için Politika Yolu eylem kontrol listesi ................................... 48

    Tablo 8: YEGM Enerji verimliliği programları için Gözden geçirme ........................................................................ 58

    Tablo 9: VAP Programı etki değerlendirmesinin sonuçları ..................................................................................... 59

    Tablo 10: Gönüllü Anlaşma Programı Etki Değerlendirme Sonuçları .................................................................... 61

    Tablo 11: Öngörülen yıllık enerji tasarrufları ve tedbirlerin ekonomisi.................................................................... 65

    Tablo 12: Temel Enerji verimliliği ile ilgili programların ve politika boşluğunu kapamak için tedbirlerin özeti .................................................................................................................................................................. 69

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    3 Ağustos 2016

    ŞEKİL LİSTESİ

    Şekil 1: Enerji tüketiminde paylar, 1995-2013 ......................................................................................................... 18

    Şekil 2: Nihai enerji tüketiminde paylar, 2013 .......................................................................................................... 18

    Şekil 3: Enerji yoğunluğunun gelişimi, 1990 - 2011 ................................................................................................. 20

    Şekil 4: Senaryoya Göre Enerji yoğunluğu, 1990-2030 .......................................................................................... 21

    Şekil 5: Olağan (Business-as-usual) ve hedeflenen senaryolarda enerji tedarik tahminleri. 2015-2023 yılları için primer enerji tasarrufları yol haritası ............................................................................................... 22

    Şekil 6: Enerji Verimliliği ile İlgili Önemli Mevzuatlar ............................................................................................... 24

    Şekil 7: Enerji verimliliği politika yolu ........................................................................................................................ 33

    Şekil 8: Enerji verimliliği için AB ve Türk Mevzuatı zaman çizelgesi ...................................................................... 35

    Şekil 9: Sanayide Enerji Verimliliği için Genel Politika Paketi ................................................................................. 41

    Şekil 10: Yeni Binalarda Enerji Verimliliğine Yönelik Genel Politika Paketi ........................................................... 43

    Şekil 11: Mevcut Binalarda Enerji Verimliliğine Yönelik Genel Politika Paketi ....................................................... 44

    Şekil 12: EE yatırımlarının ölçeklenmesinde kamu sektörü vs. piyasasının rolü ................................................... 49

    Şekil 13: Enerji Verimliliği Direktifinin Kilit Özellikleri ............................................................................................... 52

    ../../Policy%20Gap%20-%20August%202016/submitted/EE%20Policy%20Gap%20AnalysisFinalReportVol1_20160530_final_TR_v2.doc#_Toc458677451

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    4 Ağustos 2016

    Kısaltmalar

    EE Enerji Verimliliği

    EED Enerji Verimliliği Direktifi

    EPBD Binaların Enerji Performansı Direktifi

    ESCO Enerji Hizmet Şirketi

    EU Avrupa Birliği

    GDP Gayri safi yurt içi hasıla

    GDRE Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü

    GEF Küresel Çevre Fonu

    IEA Uluslararası Enerji Ajansı

    MENR Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı

    MoSIT Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

    M&E İzleme ve değerlendirme

    M&V Ölçme ve Doğrulama

    Mtep Milyon ton eşdeğer petrol

    NEEAP Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı

    R&D Araştırma ve Geliştirme

    SME Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler

    SWOT SWOT (Güçlü Yönler, Zayıf Yönler, Fırsatlar ve Tehditler)

    TEP Ton eşdeğer petrol

    TFC Toplam nihai tüketim

    TPES Toplam birincil enerji tedariki

    UNFCCC Birleşmiş Milletler İklim değişikliği Çerçeve Sözleşmesi

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    5 Ağustos 2016

    1. Yönetici Özeti

    Bu “politika boşluk analizi” projesi, ETKB’ye özellikle KOBİlerle ilgili politika ve eylemleri güçlendirmek için, enerji verimliliği politika ve programlarını değerlendirmede teknik destek sağlamak amacıyla tasarlanmıştır.

    Bu proje, ticari banka kredilerine erişimin arttırılması yoluyla, KOBİlerin enerjinin etkin kullanımını arttırmak amacıyla geliştirilmiş Dünya Bankası’nın “Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin (KOBİler) Enerji Verimliliği Projesi”nin bir unsurudur. Projenin iki temel unsuru bulunmaktadır: Türkiye’deki büyük ölçekte enerji verimliliği programlarının politika boşluk analizi ve derinlemesine analiz edilmesi.

    Bu politika boşluk analizinden elde edilen temel sonuç ve öneriler bu bölümde verilmiştir. Tavsiyeler, 2023 enerji yoğunluğu hedeflerine ulaşmak için hangi adımların atılması ve tedbirlerin alınması gerektiği konusunda Devlete seçim yapabilmesi için yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Tavsiyeler bu projenin uygulanması esnasında gerçekleştirilen analizi temel almaktadır ve 28 Ocak 2016 tarihinde ETKB tarafından gerçekleştirilen yuvarlak masa görüşmelerinde ele alınmıştır.

    Ana Vargılar

    Aşağıdakiler bu çalışmanın ana genel vargılarını yansıtmaktadır:

    Enerji verimliliği açısından Türkiye'de iyi bir yasal çerçeve olmasına ve enerji verimlilik stratejisi içerisinde birçok iyi unsur bulunmasına rağmen, Türkiye'nin 2023 uzun vadeli enerji yoğunluğu hedefinin iddialı olduğunu ve program ve politikaların mevcut portföyü ile ilgili hedefleri karşılama açısından bir risk oluşturduğunu düşünüyoruz;

    Enerji verimliliği açısından AB müktesebatının kabulü süreci elbette genel enerji verimliliği stratejisini önemli ölçüde geliştirecektir ancak tamamen uygulanıncaya kadar büyük bir politika boşluğu olacaktır;

    Ancak AB müktesebatını uygulama ve iç hukuka aktarmak birçok zorluğu da beraberinde getirir; çünkü gerekli mevzuat değişikliklerinin yapılmasına ek olarak program yelpazesini genişletme ve mevcut politika geliştirme ve uygulama yolunun da değiştirilmesi gereklidir;

    Çeşitli kamu kuruluşlarının kapasitesi önemli ölçüde güçlendirilmelidir;

    SWOT Analizi tüm sektörlerde birçok iyi programın olduğunu göstermektedir; ancak 2023 enerji verimliliği amaçlarına ulaşabilmek için bunların genişletilmesi ve revize edilmesi gereklidir. Mevzuat, eğitim, bilgi ve mali konularda iyi bir enstrüman kombinasyonu vardır. Fırsatlar, zayıf yönler ve tehditlere göre ağır basmaktadır;

    KOBİ'lere karşı hedeflenen bazı programlar olmasına rağmen bunlar genişletilebilir ve iyileştirilebilir. Bunlar 2023 hedefine ulaşmakta önemli ölçüde katkı sağlayabilir ve aynı zamanda ticaret için geliştirilmiş rekabet gibi diğer faydalar da sağlar;

    Devletin, KOBİler ve büyük sanayilere enerji verimliliğine yönelik finansal desteği önemli ölçüde artırmasına ihtiyaç vardır;

    Enerji verimliliğini finanse etmek için ticari bankalar, IFI enerji hizmet şirketleri ve enerji dağıtım şirketleri yoluyla yatırımların desteklenmesi gibi başka fırsatlar da vardır;

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    6 Ağustos 2016

    Mevcutta hazırlanmakta olan Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı (NEEAP) tavsiyelerin uygulanmasında önemli ölçüde iyileştirilmiş bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini göstermektedir. Bu çalışma en kısa sürede başlamalıdır. NEEAP içerisinde önerilen pek çok yeni ve genişletilmiş program vardır ancak 2023’ etki edebilmesi için analiz, program tasarımı ve program uygulaması geciktirilemez. Bu çalışma YEGM öncülüğü altında Enerji Verimliliği Koordinasyon Kurulu tarafından koordine edilmelidir. İşin çoğunluğu diğer ilgili bakanlıkların desteği ve uluslararası işbirliği yoluyla YEGM’de yapılmalıdır;

    NEEAP Devletin taahhüdünü temsil eden bir politika dokümanıdır. Ancak aynı zamanda devam eden süreçtir; çünkü her üç yılda bir Hükümet tarafından revize edilmelidir. Devletin bir sonrakilerin hazırlanması için gerekli adımları atmasına ihtiyaç vardır. Bu da titiz izleme ve değerlendirmeyle başlar.

    Kilit Tavsiyeler

    Aşağıdakiler, enerji verimliliği stratejisinin uygulanmasının bir sonraki aşaması için başlangıç öncelikleri oluşturan temel tavsiyelerdir.

    Genel Politika

    Devlet:

    Genişletilmiş enerji verimliliği stratejisinin ve enerji verimliliği beşeri ve mali kaynakları ile ilgili daha fazla taahhüdün faydalarını açıklamak üzere kıdemli kamu yetkilileri için iç politika dokümanı hazırlamalıdır. Belge güncel olarak hazırlanan taslak NEEAP’ı baz alarak stratejinin nasıl kullanılacağı ve artan enerji verimliliği tedbirlerinin faydaları hakkında somut fikirler içermelidir;

    Tüm son kullanıcı sektörler için iddialı enerji verimliliği amacına yönelik devlete yeniden taahhütte bulunan 2012 enerji verimliliği strateji dokümanı revize etmelidir. Strateji, Türkiye'de henüz kabul edilmemiş AB mevzuatlarını kabul etmek suretiyle taahhüdün nasıl genişletilebileceğini içermelidir. NEEAP, Bakanlar Kurulu ve parlamento tarafından resmi devlet politikası olarak onaylanırsa bu belge yerine geçebilir;

    2023 enerji yoğunluk hedefini, AB Enerji Verimlilik Direktifi yaklaşımına benzer bir uygulama gerçekleştirmek için nicel enerji tasarruflarından birisi ile değiştirmelidir. Böyle tasarruflar taslak NEEAP içerisinde tanımlanmıştır. Bu izlemeyi kolaylaştıracak ve tüm paydaşların anlaması daha kolay olacaktır;

    İlgili paydaşlar (örneğin sanayi birlikleri, tüketici grupları, akademisyenler, yerel ve bölgesel yönetimler, finansal kurumlar vb) politika ve tedbirlerin tasarım ve uygulama aşamasına dahil edilmeli ve onlara düzenli olarak danışılmalıdır. Bu politikaların yeterli ve pratikte uygulanabilir olmasını sağlayacaktır ve aynı zamanda uygunluğu da artırabilir;

    Enerji verimlilik politikaları ve tedbirleri düzenli ve sürekli olarak izleme ve kapsamlı olarak değerlendirmelidir. Raporlama gereklilikleri gibi ihtiyaç duyulan mekanizmalar ve ölçme ve değerlendirme sonuçları için iyi tanımlanmış yöntemler oluşturulmalı ve karşılayacak kaynaklar tasarım aşamasında tahsis edilmelidir. Enerji verimlilik tedbirlerinin etkisini analiz etmek ve değerlendirmek için işletmelerden bilgi toplayan ENVER portalı iyi bir başlangıçtır;

    Mevcut ve gelecek programları dikkate alarak entegre bir yaklaşımla çalışmalıdır;

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    7 Ağustos 2016

    Farkındalık ve bilgi programlarından başlayarak, yeni enerji etüt zorunluluğuna tabi olmayan küçük şirketler için enerji etütlerini desteklemek devlet için bir sonraki adımdır. Bu aynı zamanda enerji etüt uzmanları için daha fazla gelişmiş eğitim ve sertifikasyon programlarını gerektirir;

    Etüt sonuçları kamu kuruluşları ve veya yerel makamlar tarafından KOBİ/sanayi şirketleri ile birlikte ele alınmalı ve yatırımlar için mevcut veya yeni mali teşvik programları için uygulamaların temel oluşturulmalıdır; ve

    Daha büyük enerji yoğun şirketler için pek çok yatırım projesi kanıtlanan enerji tasarrufu bazı yatırım projeleri belirli miktarda kanıtlanmış belirli bir miktarda enerji tasarrufu elde etmek için gönüllü anlaşmaların temelini oluşturabilir. (Proje esaslı enerji tasarruflarına göre stokastik etkilere daha eğilimli olan enerji yoğun iyileştirme yerine).

    Mevzuat açısından

    Devlet:

    AB enerji verimlilik direktiflerini (özellikle Enerji Verimliliği Direktifi, ayrıca 2010 2010 Binalarda Enerji Performans Direktifi) ulusal hedefler ve program seçeneklerini birleştirerek iç hukukuna aktarmak için hazırlık yapmalıdır; ve

    Her türlü kurumsal değişikliği içermek ve çakışmaları engellemek adına AB Enerji Verimliliği Direktifi ile uygun hale gelecek şekilde 2007 Enerji Verimliliği Kanununu gözden geçirmelidir. (aşağıya bakınız)

    Mevcut Devlet Programları için

    Mali

    Mevcut başlıca mali teşvikler EBRD veya Dünya Bankası tarafından finansa edilmektedir. Devlet tedbirleri sınırlı kapsamdadır. YEGM içerisindeki mevcut iki mali enstrüman birçok faydaya sahip olabilir ancak küçük, sınırlı bütçeye sahip olduklarından büyük enerji yoğun şirketleri hedeflemekte, geleneksel mali engelleri ele almamakta ve 2023 enerji yoğunluğu hedefine ulaşmaya çok az katkı vermektedir. KOSGEB veya Bölge 5 ile sağlanan diğer mali enstrümanlar yine sınırlı kapsama sahiptir ve 2023 hedeflerini karşılamak için önemli bir etkiye sahip olmayacaktır. Başarılı enerji verimliliği programlarını uygulamak ve sürdürülebilirliği sağlamak için sürekli ve güvenilir bir finansman kaynağı gerekmektedir. Enerji verimliliğine yönelik piyasa dönüşümü sadece çok yıllı finanse etme mekanizması ile gerçekleştirilebilir. Sınırlı finansman ve bunun yanında dur ve devam et finansmanı büyük bir olumsuz husus olarak karşımıza çıkmaktadır ve enerji verimliliği programlarına katılıma motivasyonunu azaltır. Süreklilik en kilit husustur.

    1. YEGM

    Türkiye'deki enerji yoğunluğu en yüksek sanayilerdeki hedef kitle için iki program oldukça popüler olmuştur. Yoğun iş gücü gerektiren bu programların sunum sürecini geliştirmeden programın yaygınlaşması hususunda iddialı hale gelmek oldukça zordur. Ancak enerji verimliliğimin önemi konusunda farklılık yaratmış olmaları nedeniyle kısa veya orta vadede muhtemelen devam edecektir.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    8 Ağustos 2016

    2. Bölge 5

    Bölge 5 vergi kredi programı bir kaç yıl önce duyurulmuş ve desteklenmiş ancak hiç bir zaman tam olarak uygulanmamıştır. Hiçbir rehber doküman bulunmazken pek çok başvuru alınmıştır.

    3. KOSGEB

    KOSGEB pek çok finansman seçeneklerine sahiptir. Enerji etütleri için destek ve KOBİlere makine ve ekipman ve bunun yanında işgücü ve montajla ilgili olarak 20,000 TL mali destek sağlar.

    Devlet, mevcut mali araçlara ilişkin olarak:

    Etkilerini nasıl artırabileceğini görmek için mali programların tüm hususlarını gözden geçirmelidir. Önemli ölçüde artan finansman mutlak şekilde gereklidir ancak daha yüksek etki elde etmek için yeterli değildir;

    Finansman başvuruları için hazırlık yapmalarına yardımcı olmak üzere enerji etüt şirketlerine açık destek sağlamalıdır. Aynı zamanda proje finansman başvurularının başarılı şekilde uygulaması için başvuruyu hazırlayan enerji yöneticilerinin veya enerji etüt giderlerinin bir kısmını karşılayabilir;

    VA programı için hedef enerji yoğunluk hedefi olmamalıdır daha ziyade yatırım projeleri ile elde edilen enerji verimliliği hedefi olmalıdır;

    Geri ödeme süresi bir yıldan az olan projeler finanse edilmemelidir; çünkü normal koşullar altında bu şirketler söz konusu program olmadan da bu tedbirleri alacak olan şirketlerdir. Bu free-rider (tedbir alınsa da alınmasa da oluşacak etki) etkiler önlenmelidir;

    Projenin başlangıç aşamasında finansal desteğin sağlanmasını dikkate almalıdır;

    Mali enstrümanlar ve ilave enstrümanların (enerji yönetim faaliyetleri ve enerji tetkikleri gibi) tamamıyla ilgili olarak “paket” halinde farkındalık oluşturmalıdır. Bu, örneğin enerji yönetimi ve etütlerinin bir projenin VA veya VAP için uygun olup olmadığını değerlendirmesini ifade eder. İyi birleştirilmiş politikaların etkisi genel olarak ayrı ayrı beklenen etkilerin toplamından fazladır. Aynı zamanda izleme ve değerlendirmeyi kolaylaştırmak için finanse edilen projelerin verilerinin ENVER portalına bağlanması gereklidir;

    İlerleme ile ilgili yıllık güncellemeler yayımlamak ve bu ilerleme raporları ile kılavuzlar tanımlamalıdır;

    Etkiyi iyileştirmek için hangi değişikliklerin yapılması gerektiğini belirlemek için araçların etkisini ve politikayı düzenli şekilde izlemelidir;

    YEGM ve finans sektörü arasında düzenli işbirliği için sistem geliştirmelidir;

    Dünya Bankası’nın KOBİ’lerle ilgili finansman olanağı ve EBRD tarafından finanse edilen olanak ve enerji tasarrufu ile ilgili KOBİlerle yakın çalışma gerçekleştiren TURSEFF (ve ortak bankalarıyla) ve daha yakın ilişki geliştirmelidir; ve

    YEGM’den elde edilen finansal teşvikleri dikkate alarak daha küçük ölçekli işletmeler hedeflenirse VA ve VAP programlarının kaldıraç etkisi daha fazla olacaktır.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    9 Ağustos 2016

    Düzenleyici

    Düzenleyici tedbirler göreceli iyi etkiye sahip olacak şekilde genel enerji verimliliği stratejisi ile ilgili olarak geniş kapsamlı şekilde uygulanmaktadır. Ancak mali enstrümanların birlikteliği geliştirilebilir. Tedbirler tüm sektörleri kapsamakta ve uzmanların belgelendirilmesinden bina kodlarına kadar geniş bir yelpazededir. Buradaki tavsiyeler yapı yönetmelik ve tüzüklerini, teçhizatlar için minimum enerji performans standartlarını (Ekotasarım) veya ürünlere yönelik enerji etiketlemesi kapsamaz. Ancak sürekli olarak iyileştirilmesi gerekir. 1. Enerji yöneticilerinin belgelendirilmesi

    Sanayide 1000 TEP üzeri, binalarda ise 500 TEP üzeri enerji tüketimine veya 20,000 m2’den büyük alana sahip sahip şirketlerin enerji yöneticisine sahip olması gerekmektedir. Şimdiye kadarki sayı 7000’in üzerindedir ve 5000 olan hedefi aşmıştır. Uzmanlıkları enerji yöneticilerine finansman ve enerji verimliliği projelerinin finanse edilmesinde yardımcı olan finansal teşvik programlarının etkisini artırmakta faydalı olabilir.

    2. Enerji Etüt Şirketlerinin Belgelendirilmesi

    Türkiye’de Enerji Hizmet Şirketlerinin (EVDler) sanayi ve/veya inşaat sektöründe faaliyetlerini gerçekleştirmeleri için YEGM veya yetkili kurum tarafından yetkilendirilmeleri gerekir. İnşaat için 32, sanayi için 13 ve her ikisi için ise 8 adet sertifikalı şirket vardır. Sekiz şirket akreditasyonunu kaybetmiştir. 3. Enerji tüketiminin zorunlu olarak bildirilmesi (sanayi ve binalar)

    YEGM tüm büyük binaların (ticari için enerji tüketimi yıllık 500 tep değerinin üzerindeyse veya yüzey alanı 20,000 m2 veya üzerindeyse, kamu için ise enerji tüketimi 250 tep/yıl veya üzerindeyse ve/veya alanı 10,000 m2 ve/veya üzerindeyse) ve büyük sanayilerin (1000 tep/yıl üzeri) hakkında tüm enerji tüketim verilerini EnVER portalı aracılığıyla toplar. Finanse edilen projelere ilişkin veriler izleme ve değerlendirmeyi kolaylaştırmak için ENVER portalı ile ilişkilendirilmelidir. 4. Büyük Enerji Kullanıcıları için Zorunlu Etütler

    Zorunlu etütler, özel sektörde yıllık enerji tüketim değeri 5000 tep’ten fazla olan endüstriyel işletmeler ve toplam alanı yirmi beş bin metre kareden daha büyük olan ticari binalar için; ve kamu sektörde enerji tüketim değeri en az 250 tep olan veya toplam alanı en az on bin metre kare olan işletmeler tarafından düzenli olarak gerçekleştirilir. Bu etütler her dört yılda bir yenilenir.

    Devlet:

    Enerji yöneticilerinin enerji yönetimi eğitiminin ISO 50001’i kapsamasını sağlamalıdır;

    Şirketin enerji yöneticisini gerçekten uyguladığını ve olumlu sonuçlar elde ettiğini değerlendirmek için minimum gerekliliklerin sağlandığını ve düzenli olarak gözden geçirildiğini gösteren kayıtları sağlamalıdır. Bu gereklilikler aşağıdaki kriterleri içermelidir:

    o Ana üretim proseslerinin (motor sistemleri, pompa sistemleri, buhar ve proses ısıtma sistemleri gibi) enerji tüketimlerinin ölçülmesi ve işletmede iyileştirilmiş enerji yönetiminin etkisini belirlemek için gelişimin izlenmesi

    o Yazılı bir şirket enerji (verimlilik) politikasına sahip olma

    o Resmi enerji yöneticisi bulundurma

    o Enerji tasarruf hedefi belirleme

    o Enerji verimliliği projeleri uygulamış olma;

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    10 Ağustos 2016

    Daha fazla uygunluk ve karşılaştırma sağlamak için veri toplama ve analizi üzerine daha sistematik bir yaklaşım oluşturmalıdır. YEGM Enerji Verimliliği Dairesinde verileri toplamak ve analiz etmek için yeterli miktarda insan kaynağı ve bütçeye ihtiyaç vardır. ENVER veri tabanı genişletilmeli ve uygulanan enerji verimliliği projelerinin faaliyetlerinin izleme ve değerlendirmesinde kullanılmalıdır;

    Tüm enerji verimliliği projelerinin çevresel hususları ve bankalarca kabul edilebilirlikleri dahil etmek açısından EVDler ve enerji yöneticilerine yönelik eğitimi ve sertifikasyon prosesini genişletmelidir. Bu aynı zamanda daha ileri düzeyde uluslararası finansmana da kapıları açacaktır;

    Zorunlu veya gönüllü etütleri gerçekleştiren şirketlere yönelik yeni devlet mali desteklerini (vergi teşvikleri ve çevre vergilerini azaltma dahil) dikkate almalıdır; ve

    Enerji etütçülerin sertifikasyonu için akreditasyon süreci tam hizmet sağlayan enerji hizmet şirketlerine geçişe yardımcı olacak mali hususları içermelidir.

    Bilgi/Farkındalık/Eğitim

    Devlet enerji verimliliğini teşvik etmek üzere bilgi, farkındalık ve eğitim hizmetleri yelpazesine sahiptir.

    Devlet:

    UNDP/UNIDO sanayiyel enerji verimliliği projesinin tamamlanması ile birlikte düzenli bir program aracılığıyla enerji yönetimi eğitimi (ISO 50001) sağlamalıdır;

    Aracıların etkin ve koordineli şekilde kullanılması ile tüm sektörlerde farkındalığı artırmalıdır (Organize Sanayi Bölgeleri/OSBler, yeşil bina konseyi, sanayi dernekleri, sanayi ve ticaret odaları vb);

    Özellikle KOBİler için tek-yerden bilgilendirme merkezleri sağlamalıdır; böylece tüm öneri ve bilgi ihtiyaçları tek kurum içerisinde bulunabilir. Bu KOSGEB, OZBUK veya başka bir kurum olabilir;

    Enerji verimliliği projelerini uygulamaları esnasında KOBİlere rehberlik sağlamalıdır. Bu YEGM tarafından finanse edilen müşavirler ve akademisyenler aracılığı ile olabilir;

    KOBİleri ve diğer sektörleri Ocak ayında İstanbul’da gerçekleştirilecek yıllık enerji verimliliği haftası toplantısına katılmaya teşvik etmelidir;

    Tekli programların görünürlüğünü artırmak için farkındalık programlarını diğer tedbirlerle birleştirmelidir (yukarıda ifade edilen OSB’lerin kullanılması gibi); ve

    YEGM farkındalık ve kapasite oluşturmayı düzenli olarak izlemelidir.

    Yeni Devlet Programları için

    Mevcut programların verimliliğini artırmak 2023 hedeflerine ulaşmak için yeterli değildir. Hiç şüphesiz yeni programlara ihtiyaç duyulmaktadır. Birçoğu AB enerji verimliliği Direktiflerinin, özellikle de AB Enerji Verimliliği Direktifinin ve NEEAP’nin iç hukuka aktarılması ile elde edilecektir.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    11 Ağustos 2016

    Devlet:

    Gereklilikleri ulusal şartlara uyarlamak ve sonraki adımların ne olacağını görmek ve program opsiyonlarına yönelik olarak hangi kararların verileceğini belirlemek için AB çerçeve direktifleri altında gereken tüm direktifleri gözden geçirmelidir; ve

    Çoğunlukla çalışma grupları oluşturarak ve her birinin Türkiye’de nasıl uygulanacakları ile ilgili önemli yükümlülükleri olan yol haritası oluşturmalıdır. Bu prosesi koordine etmek ve gerekli tüm bilgileri toplamak için bir Kurum (kamu veya sivil ) belirlenmelidir;

    Uygulamalar hakkında öğrenilen derslerden faydalanmak için Avrupa Birliği’nde yer alan ağlarla bağlantı kurmalıdır. Bu, Türkiye’ye gözlemci statüsü sağlayan EED1 için uyumlu eylem ve EPBD2 için uyumlu eylemi içermelidir.

    Finansal

    2023 hedeflerine ulaşma önemli ölçüde finansman olanağı mevcut olmadan elde edilemeyeceği için, hem sanayi hem binaları (ticari, mesken) kapsayan, gelecekteki finansal ihtiyaçları ele alan, en iyi teknolojilere odaklanan iddialı, iyi şekilde finanse edilen enstrümanları oluşturmalıdır. Bu olanaklardan KOBİlerin faydalanması sağlanmalıdır. Böyle bir öneri Kasım ayında gerçekleştirilen UNIDO/UNDP sanayiyel enerji verimliliği projesinde ele alınmış olup taslak NEEAP 2023 içerisinde ayrı bir teklif bulunmaktadır;

    Bireysel şirket anlaşmalarını sektör çapında yaklaşıma yerleştiren, teşvikler sağlayan Hollanda ve Norveç’inkine benzer gönüllü anlaşmalar katılımı artırmak ve hedeflere ulaşmada göz önünde bulundurmalıdır. Gönüllü anlaşma enerji yoğunluğu için değil somut proje ve enerji tasarrufları için teşvikler sağlamadır, çünkü enerji yoğunluğu enerji verimliliği ile alakası olmayan etkilere daha eğilimlidir;

    Enerji verimlilik ekipmanının kiralanması dikkate almalıdır. Bazı finansal engellerin üstesinden gelebilmek için çeşitli satın alma opsiyonları vardır. Kullanım ömrü döngüsü giderleri dikkate alınmalıdır. Enerji verimliliği iyileştirmeleri genel olarak makul zaman zarfı içerisinde geri ödeme sağlar. Daha düşük enerji tüketimine sahip ancak daha yüksek fiyata sahip ürünleri satın almak için yasal temel oluşturmak üzere enerji verimliliği satın alma kriterleri gereklidir. Kiralama ile sağlanan KDV avantajları ve azalan teminatlar nedeniyle bir çok işletme makine ve ekipman tedarikini leasing finansmanı ile gerçekleştirmeyi tercih etmektedir. Ancak devletten destek alabilmek için üzerinde başvuru sahibinin adı olan faturalar hazırlanmalıdır. Böylelikle leasing yatırımları otomatik olarak hariç tutulur ve leasing araçları ile destek bağlantıları önemli rol oynar;

    AB Enerji Verimliliği Direktifi altında Enerji Verimliliği Yükümlüğü vardır ve burada enerji yardımcı hizmetlerinin enerji verimliliği programlarını finanse etmesi ve uygulaması zorunludur. Bu karmaşık bir iş olup hızlı bir şekilde uygulanamaz. AB ile ilerlemeyi gözden geçirme, faydaların tamamını açıklamak için Türk Enerji şirketleri ile birlikte çalışma ve nihai uygulama için yol haritası gerçekleştirmek gereklidir;3

    EVD’leri tam ESCO’lara çevirecek şekilde eğitim, sertifikasyon ve diğer destek şekillerini sağlamalıdır;

    1 http://www.ca-eed.eu/home 2 http://www.epbd-ca.eu/ 3 Enerji Verimliliği Direktifi enerji şirketinin kullanılması uygun veya gerçekçi olmaması halinde diğer politika opsiyonlarına izin verir. Diğer opsiyonlar geçiş süresi boyunca dikkate alınmalıdır.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    12 Ağustos 2016

    Tek-duraklı (one-stop) yaklaşım aracılığıyla tüm finansal araçları (uluslar arası ve çift taraflı finansal kurumlar tarafından yönetilenler dahil) destekleme lidir. Bu özellikle KOBİler için önemlidir;

    Tüm bankalar enerji verimliliği yatırımlarını desteklemektedir; ancak Türkiye’de standart enerji verimliliği kredi tanımı bulunmamaktadır, ve ticari bankalardan hiç biri enerji

    verimliliği kredi portföyünü ilan edememektedir. Mevcut durumda IFI enerji verimliliği formları ile finanse edilen bazı yatırımlar varken enerji verimliliği yatırımlarının çoğunluğu yatırım kredileri ile finanse edilmekte ve bazen döner sermaye kredileri ile finanse edilmektedir. Enerji verimliliği finansmanına teşvikleri getirmek bankaları ayrı kategori altında enerji verimliliği kredileri muhafaza etmeye yönlendirecektir. Bu finansman kurumlarına dahil olmayı artırma işletmeler arasında farkındalığı artırmanın yanında finansal sektör oyuncuları arasında rekabeti de artıracaktır. Standart enerji verimliliği kredisi tanımını geliştirdikten sonra teşvikleri bankacılık sektörüne getirme ihtiyacı olacaktır; örneğin, ön tedarik gerekliliğini azaltma ve Enerji verimliliği kredileri için sigorta kesintisi vergisini muaf tutarak bankaların enerji verimliliği finansmanına odaklanmalarını sağlamak gibi. Standart enerji verimliliği

    kredi tanımı enerji verimliliği ile ilgili kriterleri ele almalıdır. (Örneğin proses makine yenilemeleri için KPI parametreleri; LEME, LESI ekipman satın alma gibi);

    EE yatırımlarının teknik açıdan değerlendirilmesi için harici, bağımsız standart mekanizma olma ihtiyacı vardır. Bu mekanizma sıkı şekilde kontrol edilmelidir; ve

    Mevcut durumda VAP/VA için var olan finansman ticari bankaların kredi faiz oranlarını büyük kaldıraç potansiyeli nedeniyle sübvanse etmede kullanılamaz.

    İzleme ve Değerlendirme için

    İzleme ve değerlendirme muhtemelen enerji verimliliği stratejisindeki kilit unsurdur. 2023 hedeflerine ulaşmada ilerlemeyi takip etme ve bireysel tedbirlerin etkilerini değerlendirme esastır. 2023 hedeflerindeki ilerlemeyi takip etmek için 2023 hedeflerini etkileyeceği için çok yönlü destek (temel olarak Dünya bankası ve EBRD) etkilerini değerlendirmek gereklidir.

    Devlet:

    Tüm programların ve politikaların kilit göstergelere sahip olmasını sağlayan izleme ve değerlendirme sistemini ve sürekli analiz sağlayan veri toplama sistemini iyileştirmelidir. Bu ulusal enerji verimliliği eylem planlarının düzenli şekilde hazırlanması için temeldir. Politika boşluk analizi çalışmaları için ayrı raporların hazırlanması, programının işlemesi ve başarısına yönelik iyileştirilmiş izleme ve değerlendirmeye imkan sağlayan izleme için ayrıntılı gösterge listesi sağlar. Göstergelerin seçimi her bir program için program teorilerinin her birini esas alır;

    Sanayi ve binalarda enerji tüketimi için mevcut veri tabanlarının izleme & değerlendirme prosesleri için kullanılmak üzere etkin şekilde çalışmasını sağlamalıdır; ve

    Enerji tüketim veri tabanları ve sektörler çalışmaları kullanarak enerji performanslarını iyileştiren şirketlere motivasyon ve geri bildirim sağlayacak karşılaştırma sistemi geliştirmelidir.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    13 Ağustos 2016

    Kurumsal ve Uygulama Düzenlemeleri İçin

    Politika analizi, program sağlanması, izleme & değerlendirme, bilgi/farkındalık hizmetlerinin ilişklendirilmesi ihtiyacı ve diğer kamu kuruluşları ve uluslararası kuruluşlar ile koordinasyon ihtiyacı nedeniyle yönetim yapısının yeterli kapasite ve sorumlulukların farklılaşmasını sağlamak için kuvvetlendirilmesini sağlamalıdır;

    İlk NEEAP içerisinde sunulduğu şekilde, EED çeşitli maddelerine ilişkin YEGM ve diğer kamu kuruluşları içerisinde çalışma grupları oluşturmalıdır;

    Analitik ve uygulama fonksiyonlarını karşılamak için tüm personelin özel fonksiyonlar hakkında eğitimli olmasını sağlayacak kapasiteyi artırmalıdır;

    Enerji dağıtım şirketleri, enerji verimlilik ekipmanı imalatçıları ve montajcıları, ticari bankalar ve sanayi ve ticaret odaları, organize sanayi bölgeleri ve uluslararası finans kuruluşları ve ilgili mesleki dernekler (mühendis, mimar vb.) gibi aktörlerle çalışma ilişkileri geliştirmelidir.

    Enerji Verimliliği Koordinasyon Kurulunun etkin şekilde işlev görmesini sağlamalıdır.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    14 Ağustos 2016

    2. Giriş

    Bu “politika boşluk analizi” Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na uzun vadeli politika amaçlarına ulaşmak ve bir bütün olarak Türk ekonomisine faydalar sağlamak ve enerji verimliliği politika ve programlarının daha iyi anlaşılmasını sağlamak için teknik yardım sağlamak üzere tasarlanmıştır.

    Bu proje ticari banka kredilerine erişimlerini artırmak suretiyle KOBİler tarafından enerjinin verimli kullanılmasını artırma amacıyla ortaya konan Dünya Bankası’nın “Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler (KOBİler) Enerji Verimliliği Programı”nın bir unsurudur. Proje Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası tarafından sağlanan 201 milyon ABD $ kredi ile finanse edilmiş olup, üç kamu bankası aracılığıyla dağıtılmıştır ve ayrıca Küresel Çevre Fonu (GEF) tarafından 3.64 milyon ABD $ hibede bulunulmuştur.

    Türkiye daha maliyet etkin enerji verimliliği potansiyelini elde etmek üzere enerji verimliliği stratejisini tam olarak geliştirmek amacıyla mevzuat ve politika temeli oluşturma yolunun ortasındadır. Mevcut durumda devam etmekte olan birçok hazırlık çalışması ve projeler bulunmaktadır. Aynı zamanda Türkiye, AB enerji verimliliği direktiflerinin tüm içeriğini katılım öncesi proses parçası olarak entegre etmeyi planlamaktadır. Mevcut duruma enerji verimlilik faaliyetleri tüm son kullanıcı sektörleri kapsamaktadır.

    Özellikle, iş tanımı proje için aşağıdakileri ifade eder:

    Enerji verimliliği ile ilgili politika boşluk analizi gerçekleştirme ve iyileştirme için eylemler geliştirme ve kurumsal eksiklikleri giderme;

    KOBİlere yönelik enerji verimliliği programları için mevcut kamu enerji verimliliği bilgilendirme ve teşviklerini gözden geçirme; ve

    Süreç değerlendirmesi gerçekleştirme ve etkisine yönelik eylemler önerme.

    Projenin enerji verimliliği faaliyetlerinin tamamını ele almasına rağmen küçük ve orta ölçekli işletmelere odaklanılacaktır. KOBİler Türk Ekonomisinde önemli rol oynar ve KOSGEB’e (Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı) göre ülkede ziraat sektöründekiler hariç olmak üzere 3.470,000’den fazla KOBİ bulunmaktadır. 4 Bu şirketler istihdam yaratmada ve ekonomi için hayati öneme sahip hizmetler sağlamada ve uluslararası ticareti yapılan ürünlerin imalatında çok önemlidir. Örneğin mikro, küçük ve orta ölçekli KOBİler Türkiye’deki işletmelerdeki tüm istihdamın 77%’sini oluşturur.5

    Birleşmiş Milletler Çevre Programı – Finansal Teşvik (UNEP-FI) ve sigorta şirketi AXA tarafından yakın zamanda gerçekleştirilen küresel çalışma6 KOBİlerin özellikle iklim değişikliğine kötü şekilde hazırlandıklarını göstermektedir. Çalışma aşağıdakileri oraya koymuştur:

    Sadece 26%’sı olası iklimle ilgili riskleri ele almak üzere strateji veya planı olduğunu ifade etmiştir;

    65%’i işleri ile ilgili olarak endişeleri olduğunu ifade etmiştir. Bu rakam şimdiye kadar en çok etkilenen topluluklar olan gelişmekte olan piyasalarda 75%’e kadar yükselmektedir;

    4http://www.tosyov.org.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=546:10kobizirvesi&catid=3:son-haberler&Itemid=129 5 http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=18646 6 http://www.unepfi.org/fileadmin/documents/business_unusual.pdf

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    15 Ağustos 2016

    Sonuç olarak KOBİ’ler kırılgan hissetmekte ve işletmelerinin sadece çeyreklik kısmı iklim değişikliklerinin etkilerine dayanmak için iyi hazırlandıklarına inanmaktadır.

    İklim değişikliğini ele almanın en maliyet etkin yöntemlerden birisinin artan enerji verimliliği aracılığıyla olduğu iyi şekilde dokümante edilmiştir.

    Enerji verimliliği ile ilgili mevcut ve planlanmış politika ve programların gözden geçirilmesi (Faaliyet 1) ile birlikte Politika Boşluk Analizi (Faaliyet 2) ara rapor içerisinde yayınlanmıştır. Bu Nihai Raporda özetlenen etki değerlendirme (Faaliyet 3) ayrı bir rapordadır.

    Türkiye’nin mevcut enerji verimliliği politika kapsamı oldukça dinamiktir; çünkü diğerleri ile birlikte, Türkiye AB direktiflerini Türk mevzuatına aktarma çabalarının ortasındadır; AB direktiflerini Türk iç hukukuna aktarma ve politika boşluk analizlerin çeşitli özelliklerini incelemeye ve boşluğun en iyi şekilde nasıl kapatılacağını araştıran birçok iki yönlü ve çok yönlü devam eden ve planlanan projeler vardır.

    Bu rapor, Türkiye politika yapıcıları ve analistlerine daha yeni bilgiler sağlamak üzere müktesebat sürecinin parçası olan, yakın zamanda hazırlanmış Ulusal Enerji verimliliği Eylem Planını ile çakışmaları en aza indirgemeyi amaçlamaktadır.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    16 Ağustos 2016

    3. Politika Kapsamını Gözden Geçirme

    3.1. Türkiye’nin Enerji Verimliliği Politika Yönelimine Giriş

    Enerji verimliliği, enerji ve iklim değişikliği politikaları içerisinde öncelikli olarak ifade edilir ve enerji verimliliği politikaları 1980li yıllardan beri gelişen birçok unsurdan oluşur.

    Türkiye, enerji verimliliği ile ilgili politika en güncel olarak 2023 yılı itibariyle Türkiye’nin enerji verimliliğini artırmayı amaçlayan 2012 Enerji Verimliliği Strateji Belgesi içerisinde aktarılmıştır.7 Strateji dokümanı, enerji verimliliği ile ilgili yedi adet stratejik amaç olduğunu ifade eder:

    Sanayi ve hizmet sektörlerinde enerji yoğunluğunu ve enerji kayıplarını azaltmak;

    Binaların enerji talepleri ve karbon emisyonlarını azaltmak, yenilenebilir enerji kaynakları kullanarak sürdürülebilir enerji dostu binaları teşvik etmek.

    Enerji verimli ürünler için piyasa dönüşümü sağlamak;

    Elektriğin üretiminde, iletiminde ve dağıtımında verimliliği artırmak, enerji kayıpları zararlı çevre emisyonlarını azaltmak;

    Motorlu araçların birim fosil yakıt tüketimini azaltmak, karayollarında, denizyolunda ve demiryolunda toplu taşımanın payını artırmak, kentsel ulaşımda gereksiz akaryakıt tüketimini önlemek;

    Kamu sektöründe enerjiyi etkin ve verimli şekilde kullanmak; ve

    Kurumsal kapasite ve işbirliklerini güçlendirmek, en son tekniklerin kullanımını ve farkındalık faaliyetlerini artırmak, kamu finansal kurumları dışında finansal mekanizmalar geliştirmek;

    Strateji 2011 yılını esas alarak 2023 yılı itibariyle GSYİH birimi başına enerji tüketim miktarını 20% oranında azaltmayı hedefler. Strateji aynı zamanda sektörel hedefleri içerir:

    Her bir sanayi için azaltılan enerji yoğunlukları doküman yayımlandıktan sonra 10 yıl içerisinde her bir alt sektör için 10%’den az olmaksızın sektör işbirliği ile belirlenen oranlarda azaltılacaktır.

    Binaların enerji talebi ve karbon emisyonlarını azaltmak, yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanarak sürdürülebilir çevre dostu binaları teşvik etmek.

    2010 yılında mevcut olan binaların asgari dörtte biri (1/4) 2023 yılı itibariyle sürdürülebilir bina haline gelecektir.

    Elektrik üretiminde, iletiminde ve dağıtımında verimliliğini artırmak, enerji kayıplarını ve zararlı çevre emisyonlarını azaltmak.

    Atık ısı geri kazanımı dahil olmak üzere ülkedeki kömürle çalışan termik santrallerin ortalama çevrim verimliliği 2023 yılı itibariyle yüzde kırk beş (45%) artacaktır.

    2023 yıllı itibariyle enerji yoğunluğunu %20 azaltmak için talep tarafı yönetimi hakkında bazı tedbirler geliştirilecektir

    7 Bu Nisan 2014 tarihli Ulusal enerji verimliliği Stratejinin yerini etkin şekilde alır. Bu strateji kurumsal ve finansal destek sağlamak için politika oluşturur. Yüksek planlama konseyi 2012 Enrji verimliliği stratejisini Şubat 2012 ‘de onaylamıştır.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    17 Ağustos 2016

    Motorlu araçlarda birim fosil yakıt tüketimini azaltma, kara yolu, den izyolu ve demiryolunda toplu taşımanın payını artırma ve kentsel ulaşımda gereksiz akaryakıt tüketimini azaltmak.

    2013 yılında yayınlanan BM İklim Değişimi Çerçeve Sözleşmesi’ne (UNFCCC) tabi Beşinci Ulusal İklim Değişikliği Bildirimi’nde aşağıdakiler ifade edilmiştir:

    Türkiye’nin 2023 yılı itibariyle gerçekleştirmeyi amaçladıkları, iklim değişikliği gelişim politikaları ile entegre durumdadır; bunlar, enerji verimliliğini yaymak; temiz ve enerji kaynaklarının kullanımının arttırılması ve tüm vatandaşlarına düşük karbon yoğunluğu ile yüksek yaşam standartları ve refah sağlamaktır. [Enerji Bakanı Erdoğan Bayraktar’ın önsözü, s.4].

    ve

    Kyoto Protokolü kapsamında, Türkiye’nin emisyonun düşürülmesi hedefleri bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Türkiye enerji verimliliği, yenilenebilir enerjinin teşviki, ulaştırma ve atık yönetimi gibi konularda emisyonların düşürülmesi doğrultusunda birçok eylemi üstlenmektedir [s.9].

    Türkiye aynı zamanda Aralık 2015’te Paris'te gerçekleştirilen güncel küresel iklim değişikliği anlaşmasının COP21 taraflarından biridir:

    Enerji verimliliği konusunda çalışma için yasal bir temel oluşturan 2007 tarihli Enerji Verimliliği Kanunu öncülüğünde bir dizi mevzuat bulunmaktadır ve politika ve program geliştirme ve uygulama için idari bir yapı oluşturmuştur. Çok sayıda bakanlık ve kurumlar bu enerji verimliliği politika ve programlarını uygulamaktadır. Bunlar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (ETKB) bünyesindeki Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü (YEGM) öncülüğündeki Enerji Verimliliği Koordinasyon Kurulu tarafından koordine edilmektedir.

    Raporun farklı analitik açılarla bütün yaklaşımı incelemesi nedeniyle ifade edilecek daha çok konu bulunmaktadır. İlk olarak, Türkiye’deki mevcut enerji durumunun temel bir şekilde gözden geçirilmesi önemlidir. Bu, Uluslararası Enerji Ajansı gibi kurumların politikaları ve programları derinlemesine incelemek için kullandığı başlangıç noktasıdır.

    10. Kalkınma Planı (2014-2018) Millet Meclisi tarafından Temmuz 2013 tarihinde onaylanmıştır. Bu planın, enerji verimliliğini iyileştirmek için özel amaçları bulunmaktadır:

    Primer enerji yoğunluğunun azaltılması (iklim etkileri hariç tutularak 0,2646 tep/1000 $ ve 2011 yılı sonundaki 2000 yılı temelindeki dolar fiyatları ile, 2018 yılının sonunda 0,243 tep/1000 $)

    2018 yılına kadar, 2012 yılı temel alınarak, kamu binalarının enerji tüketiminin %10 oranında azaltılması.

    10. Kalkınma Planı enerji verimliliğini iyileştirmek için altı bileşeni kapsamaktadır:

    1. Enerji verimliliği için idari ve kurumsal kapasite geliştirmek 2. Enerji verimliliği çalışmaları ve projelerinin finansmanı için sürdürülebilir finansal mekanizmalar geliştirmek 3. Sanayide enerji verimliliğini arttırmak 4. Binalarda enerji verimliliğini arttırmak 5. Ulaşımda enerji verimliliğini arttırmak 6. Elektrik üretiminde sahada üretim, kojenerasyon üretim ve mikro kojenerasyon üretim sistemlerini teşvik etmek.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    18 Ağustos 2016

    3.2. Türkiye’de Enerji Nerede Kullanılır

    Aşağıdaki iki şekil son kullanıcı sektörü tarafından enerji talebinin gelişimini göstermektedir. İlk şekil 1995 ve 2011 yılları arasında nasıl geliştiğini, ikinci şekil ise enerji tüketiminin 2011 yılındaki durumunu göstermektedir. Konut, ticari ve kamuyu kapsayan inşaat sektörü toplam tüketimin %35’ini kapsamaktadır. Bunu, endüstri ve ulaşım sektörleri sırasıyla %34 ve %21 ile takip etmektedir.

    Şekil 1: Enerji tüketiminde paylar, 1995-2013

    Kaynak : Sn. Erdal ÇALIKOĞLU sunumu , ISO

    Kaynak :Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, Enerji Denge tablosu 2013, http://www.eigm.gov.tr/en-US/Balance-Sheets

    Sanayi

    Ulaşım

    Konut/ticari/kamu

    Tarım

    Enerji harici

    Sanayi

    Çevrim

    Konut

    Tarım

    Ulaşım

    Enerji harici

    Şekil 2: Nihai enerji tüketiminde paylar, 2013

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    19 Ağustos 2016

    3.3. Kilit Enerji Göstergeleri

    Tablo 1 1960'lı yıllardan itibaren Türkiye'de kilit enerji göstergelerinin gelişimini gösterir. Ekonomisinin önemli ölçüde büyümesi nedeniyle Türkiye bu dönemde önemli bir enerji ithalatçısı olmuştur. Elektrik tüketimi tüm dönem boyunca artmaya devam etmiştir.

    Tablo 1: Türkiye İçin Kilit Göstergeler, 1960 - 2013

    1960 1973 1980 1990 2000 2012 2013 2014

    Enerji üretimi (Milyon ton eşdeğer petrol) 9.4 5.5 17.1 25.8 25.9 30.6 302.4 30.6

    Net ithalat (milyon ton eşdeğer petrol) 1.1 8.9 14.4 28.1 50.9 89.0 86.7 91.0

    Toplam primer enerji tedariki (milyon ton eşdeğer petrol) 10.7 24.4 31.5 52.7 76.0 116.9 116.5 119.4

    Net petrol ithalatı (milyon ton eşdeğer petrol) 1.2 8.8 13.7 21.2 29.3 31.9 31.3 31.0

    Elektrik tüketimi 2.5 11.0 21.8 50.1 104.5 206.7 209.2 218.4

    TPES/GSYİH (2005 ABD dolarının her bini için tep)8 0.17 0.19 0.19 0.20 0.20 0.19 0.18 0.18

    TPES/Nüfus (kişi başına ton eşdeğer petrol) 0.39 0.64 0.71 0.96 1.18 1.56 1.54 1.56

    Kaynak: OECD Ülkelerinin Enerji Dengeleri, 2014 ve 2015.

    3.4. Enerji Yoğunluğunun Gelişimi

    Tablo 1, zaman içerisinde enerji yoğunluğunun (TPES/GSYİH) belirgin bir şekilde değişmediğini göstermektedir. Aşağıdaki tablo; Avrupa Birliği’nde ve küresel olarak gerçekleşen değişiklerle karşılaştırmalı olarak 1990 ve 2011 yılları arasındaki enerji yoğunluğunun değerlendirmesini göstermektedir. 25 yıl önce Türkiye ve AB arasında büyük boşluk varken AB’nin enerji yoğunluğunda önemli iyileştirmeler yapmış olması nedeniyle boşluk artık mevcut değildir.

    8 IEA/OECD farklı bir baz yılı kullanmaya başladığı için Böüm 3.1’de açıklanan 10. Kalkınma Planındaki enerji yoğunluğundan farklılık göstermektedir.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    20 Ağustos 2016

    Şekil 3: Enerji yoğunluğunun gelişimi, 1990 - 2011

    Kaynak: Observatoire Méditerranéen de l’Energie, Akdeniz Enerji Perspektifleri, Türkiye, OME, Paris, 2014, s. 101

    3.5 Tespit edilen Boşluk

    Yukarıda ifade edildiği gibi 2012 Enerji Verimliliği Stratejisinin hedefi, 2011 yılını baz alarak tüm enerji yoğunluğunun 2023 yılı itibariyle 20% azaltmaktır. Bu, Yüksek Planlama Konseyi tarafından onaylanmış bir strateji dokümanı olarak önemli bir siyasi taahhüttür. Enerji verimliliği stratejisinin bu taahhüdü karşılama hedefinde olup olmadığını belirlemenin zamanıdır. Mevcut çalışmalardan öyle olmadığı görülmektedir.

    Hedefe ulaşılıp ulaşılamayacağını belirlemek için yakın zamanda gerçekleştirilen iki modelleme çalışması vardır. Birincisi, Observatoire Méditerranéen de l’Energie’nin (OME) 2014 yılında yayımladığı Türkiye’de Akdeniz Enerji Perspektifleri’dir.9 İkincisi ise mevcut

    durumda ele alınan ve Türk Hükümeti tarafından son hali verilen taslak Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planıdır. Energy Charter Secretariat (Enerji Sözleşme Müdürlüğü) Türkiye’deki enerji verimliliğinin gözden geçirmesini yayımlamıştır; ancak hedefine ulaşan ülke konusunda herhangi bir öngörüde bulunmamıştır.10

    OME raporu İleriye Yönelik Senaryosunda, 2023 yılı itibariyle enerji yoğunluğunun sadece 13% oranında düşeceğini ve 2023 yılı hedefine ancak 2029 yılında ulaşabileceğini öngörür. Konservatif Senaryoda da 2023 hedefinin 2030 yılı itibariyle ulaşılabileceğini ifade eder. Bu ciddi bir eksiklik olduğu ve çabaların önemli derecede artması gerektiğini ifade eder. Şekil 4 OME raporu ile ilgili iki senaryoyu gösterir.

    9 Observatoire Méditerranéen de l’Energie, Akdeniz enerji perspektifleri, Türkiye, OME, Paris, 2014 10 In-Depth Review of Energy Efficiency Policies of Turkey (2014), Eenrgy Charter Secretariat, Brussels, 2013.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    21 Ağustos 2016

    Şekil 4: Senaryoya Göre Enerji yoğunluğu, 1990-2030

    Kaynak: OME, s. 106

    Son zamanlarda 2012 AB Enerji Verimliliği Direktifi kapsamında zorunluluk olan taslak Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı (NEEAP) Türkiye için hazırlanmıştır. Türk Devletinin Direktifi henüz iç hukukuna aktarmamış olmasına rağmen bu eylem planının Devlet tarafından hazırlanması ve bunun akabinde kabul edilmesi atılacak önemli ilk adımdır. NEEAP henüz resmi olarak onaylanmasa da ilk sonuçları politika analizi için bu raporda kullanılmıştır.

    İlk NEEAP 2023 yılı itibariyle enerji yoğunluğundaki 20% oranında azalma sonucunda temel enerji tüketiminde gerçekleşecek 37.3 MTEP azalma hedefine ulaşılabileceğini gösterir. 11

    Aşağıdaki analiz taslak NEEAP’ten Ocak 2016 tarihinde elde edilen sonuçlara

    dayandırılmıştır.

    11 Hesaplamalar revize edilmesi olası verilere dayanmaktadır, dolayısıyla politika boşluğunun da muhtemelen revise edilmesi gerekecektir.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    22 Ağustos 2016

    Şekil 5: Olağan (Business-as-usual) ve hedeflenen senaryolarda enerji tedarik tahminleri. 2015-

    2023 yılları için primer enerji tasarrufları yol haritası

    Kaynak: Deloitte hesaplamaları

    Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı Ocak 2016 s.7

    Bu yeni programların devreye alınmasını veya mevcut programların etkisinin artırılmasını gerektiren nicel hedeftir. taslak NEEAP, Enerji Verimliliğini Direktifinin uygulanmasında ilgili yükümlülükleri yerine getirmek için gereken programları özetler. Yükümlülüklerle ilgili daha fazla ayrıntı aşağıda verilecektir.

    Sonraki bölüm, mevcutta Türkiye’de uygulanan başlıca enerji verimliliği programları ve politikalarını ele almaktadır.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    23 Ağustos 2016

    4. Türkiye’nin Enerji Verimliliği Programlarını Anlama

    Türkiye’de enerji verimliliği politikası, devletin beyan etmiş olduğu politika hedefidir ve genel enerji politikasının kilit unsurlarından birisidir. Enerji politikası çerçevesinde enerji verimliliğinin potansiyel rolünün kapsamını kavramak ve sonra atılması gereken adımları belirlemek ancak kapsamlı gözden geçirme ile mümkündür.

    Türkiye’nin enerji verimliliği programları ve politikaları anlamında nerede olduğunun tam resmini görmek önemlidir. Bu da aşamalar şeklinde olabilir. İlk aşama durum tespitidir. Durum tespiti teriminin herkes tarafından kabul görmüş standart bir tanımı yoktur. Chapman, durum tespitinin arkasındaki teoride bu türden araştırmaların, karar merciileri için mevcut bilgi miktarı ve kalitesini artırarak ve tüm maliyetleri, faydaları ve riskleri dahil olmak üzere eldeki bilgileri daha ayrıntılı şekilde sistematik olarak kullanılmasını sağlayarak bilgiye dayanan karara önemli katkıda bulunduğunu ifade eder11 Bu, devlet politikası olarak nadiren kullanılır ve az kullanılmasının belirli bir sebebi yoktur. Bu çalışma, proje ekibinin gerçekleştirdiği SWOT analizi ile maliyet, fayda ve risklerini inceler. 12

    Mevcut politika ve programların SWOT analizi, masa başı analizinin ve ilgili bakanlık ve kurum personeliyle iki grup halinde gerçekleştirilen görüşmelerin kombinasyonu temeline dayanır. Görüşmelerin çoğu Ara raporu hazırlamak için geçen süre olan Mart ile Mayıs 2015 arasında gerçekleştirilmiştir; ancak görüşmeler tüm proje süresi boyunca devam etmektedir.

    4.1. Türkiye’de Enerji Verimliliği Mevzuatı

    Türkiye’de enerji verimliliği ile ilgili mevcut durumda birçok yasa bulunmaktadır. Aynı zamanda, bunlarla ilgili ikincil mevzuat da vardır. Yasal araçların ek listesi Ek 1 içerisinde yer almaktadır.

    Birincil mevzuatla ilgili araç 2007 yılı tarihli Enerji Verimliliği Yasasıdır. (Yasa No 5627, 18 Nisan 2007). Bu yasanın amacı Türkiye’de enerji verimliliği ile ilgili yasal çerçeveyi oluşturmaktır. Bu tedbirler ve kurumsal çerçevenin birleşimini içermektedir.

    Şimdiye kadar Türkiye tarafından kabul edilmiş enerji verimliliği ile ilgili üç farklı AB Çerçeve Direktifi vardır. Bunlar enerji etiketleme, enerji performansı standartları (Ekotasarım) ve orijinal 2002 Binaların Enerji Performansı Direktifidir. Türkiye aynı zamanda 2004 tarihli Kojenerasyonla ilgili AB Direktifinin önemli bir kısmını adapte etmiştir. (Bazı değişikliklerle birlikte). Bu Kojenerasyon Direktifi, daha önce 2006 Enerji Hizmetleri Direktifinin yerine geçen 2012 tarihli Enerji Verimliliği Direktifi (EED) ile entegre edilmiştir.

    Türkiye, EED’yi iç hukukuna aktarmayı planlanmaktadır ve hali hazırda Direktifin bazı unsurlarını gerçekleştirmeye başlamıştır. (Örneğin Ulusal Enerji Verimliliği Eylem planının hazırlanması). Aynı zamanda Türkiye iç hukukuna hali hazırda aktarılmış olan 2002 Direktifinin yeniden hazırlanmış hali olan 2010 Binaların Enerji Performansı Direktifini iç hukuka aktarmayı da planlamaktadır.

    Aşağıdaki zaman çizelgesi politika ve yasal çerçevenin gelişimini görselleştirmek için faydalıdır. Bu, Dünya Bankası tarafından gerçekleştirilen 2015 kurumsal gözden geçirmeden alınmıştır.

    11 Chapman, C.E (2006). Conducting Due Diligence. Yasa Uygulama Enstitüsü, New York, NY. 12 SWOT = Güçlü yönler, Zayıf yönler, Fırsat ve Tehditler

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    24 Ağustos 2016

    Şekil 6: Enerji Verimliliği ile İlgili Önemli Mevzuatlar

    Final Report Page 14 January 2015

    indicators such as reduction of primary energy intensity from 0.265 toe/1000$ in 2011 to 0.246

    in 2018 and 10 percent reduction in energy usage of government buildings by 2018 compared to

    2012.14

    In November 2014, the Government issued an Action Plan for the Program for

    Improving Energy Efficiency under its 10th

    Development Plan, which calls for, among other

    things, improving the administrative and institutional capacity for EE.

    Figure 2-1 shows the major legislation related to EE.

    Figure 2-1: Major EE Related Legislation

    Source: Authors

    Major Agencies with EE Responsibilities

    The Ministry of Energy and Natural Resources (MENR)

    MENR was first established in 1963 based on a Presidential order and subsequently codified by

    Law 3154, enacted in 1985. MENR’s legal mandate is “to help define targets and policies related

    to energy and natural resources in a way that serves and guarantees the defense of the country,

    security, welfare, and strengthening of our national economy; and to ensure that energy and

    natural resources are researched, developed, generated and consumed in a way that is compatible

    with said targets and policies.”15

    The General Directorate of Energy Affairs (GDEA) is the

    14

    The government’s energy intensity figures are different than IEA figures in Chapter 1, because IEA converts

    international dollars of GDP using purchasing power parity rates based on the 2005 international comparison

    program, or ICP, round. This method makes it possible to compare the output of economies and the welfare of their

    inhabitants in real terms. 15

    MENR website (www.enerji.gov.tr)

    2007 • Energy Efficiency Law enacted

    2008

    • Electricity Market Law amended

    • Regulation on Increasing Efficiency in Energy Resources and Energy issued

    • Regulation on the Energy Performance of Buildings

    2010

    • Regulation on Eco design of Energy Related Products

    • Regulation Amending the Regulation on the Energy Performance of Buildings

    • Regulation Amending the Regulation on KOSGEB Supports

    2011

    • Regulation on Increasing Efficiency in Energy Resources and Consumption

    • Regulation Amending the Regulation on the Energy Performance of Buildings

    • Regulation on Indication by labeling and standard product information of the consumption of energy & other resources by energy related products adopted according to 2009/125EC

    2012 •Energy Efficiency Strategy approved

    2013 •10th Development Plan approved

    Kaynak :Dünya bankası, Nihai rapor – Türkiye: Enerji verimliliği ile ilgili kurumsal gözden geçirme, Dünya Bankası Grubu, Ocak 2015, s. 14

    4.2. Sektörlere göre enerji verimliliği politika tedbirlerine genel bakış

    Türkiye son kullanıcı sektörlerde, enerji verimliliği politikalarını teşvik etmek için geleneksel politika araçlarının tüm yelpazesini kullanır. Bunlar, finansal enstrümanlar, (zorunlu ve gönüllü) yönetmelikler, bilgi & farkındalık, eğitim ve araştırma-geliştirmeyi içerir13. Bu araçlardan bazıları diğer politika önceliklerine entegre edilmişken (örneğin sanayiyel kalkınma veya inşaat) diğerleri ise enerji verimliliğine yönelik ayrı tedbirlerdir. Bu kategoriler içerisinde bir çok opsiyon bulunmaktadır. Örneğin finansal araçlar altında14 vergi kredileri, hibeler, krediler yer alır.

    13 Türkiye Bilimsel ve teknik Araştırma Kurulu (TÜBİTAK) ve Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) kaynaklı olan ancak dahil edilmemiş finansal araçlar vardır. Bunlar teknoloji geliştirme ile ilgilidir. 14 Bu rapor iki taraflı ve uluslararası finans kuruluşları tarafından yönetilen finansal araçları içermez.

    Enerji verimliliği yasası yürürlüğe kondu

    Elektrik piyasası yasası değiştirildi Enerji kaynakları ve Enerjide Verimliliği Artırma Yönetmeliği düzenlendi Binaların Enerji Performansı Yönetmeliği

    Enerji ile ilgili ürünlerin ekotasarımı hakkında yönetmelik

    Binaların Enerji Performansı Yönetmeliğini tadil eden Yönetmelik KOSGEB desteklerini değiştiren yönetmelik

    Enerji kaynakları ve Tüketiminde Verimliliği Artırılmasına ilişkin Yönetmelik Binaların Enerji Performansı Yönetmeliğini tadil eden yönetmelik

    2009/125 EC ile uygun olarak kabul edilen enerji ile ilgili ürünler tarafından tüketilen Enerji&diğer kaynakların tüketimi hakkında standart bilgi ve etiketlemenin gösterilmesi hakkında yönetmelik.

    Enerji Verimliliği Stratejisi onaylandı

    10. Kalkınma Planı onaylandı

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    25 Ağustos 2016

    Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı altındaki Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü isimli bir kurum enerji verimliliği politika ve programlarına öncülük eder ve Enerji Verimliliği Koordinasyon Kurulunda lider rolü oynar ve bir çok kurum ve bakanlık enerji verimliliği program geliştirme ve program uygulama ile ilgili bir çok hususa katılmaktadır.

    Aşağıdaki tablo Türkiye’deki başlıca enerji verimliliği programlarını göstermektedir. Daha ayrıntılı bilgi Ek 2’de verilmiştir.

    Tablo 2: Sektör ve Türe göre Enerji verimliliği programlarının Listesi

    Program Sektör Tür

    YEGM

    VAP Sanayi Finansal

    Gönüllü Anlaşmalar Sanayi Finansal

    Farkındalık Programı Tamamı Bilgi

    İnternet Portalı Sanayi ve Binalar Bilgi

    Enerji Yöneticilerinin Belgelendirilmesi Sanayi ve Binalar Düzenleyici, Eğitim

    Enerji tetkik şirketlerine lisans verilmesi Sanayi ve Binalar Düzenleyici, Eğitim

    Mikro kojenerasyon ve atık ısı kazanım sistemleri için lisans vermeye yönelik muafiyetler

    Sanayi, dönüşüm Düzenleyici

    Sanayi için zorunlu veri raporlama Sanayi Düzenleyici

    Kamu binaları ve ticari ve hizmet binaları için zorunlu veri raporlama

    Kamu ve ticari binalar

    Düzenleyici

    Yıllık 5000 TEP tüketen ticari işletmeler için her dört yılda bir zorunlu etütler gerçekleştirilir.

    Sanayi Düzenleyici

    Ticari veya hizmet amaçlı kullanılan 20000 m2 den fazla alana sahip binalar için her dört yılda bir zorunlu enerji tetkiki gerçekleştirilir. 20000 m2 den veya 250 tep tüketimden fazla olan kamu binaları için her dört yılda bir zorunlu enerji tetkiti gerçekleştirilir.

    Kamu ve Ticari Düzenleyici

    Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

    Ekotasarım standartları Evsel, Sanayi Düzenleyici

    Ev elektrikli aletleri için enerji etiketleri

    Evsel Düzenleyici, Bilgi

    Ekonomi Bakanlığı

    enerji verimliliği programı için yatırım teşvikleri

    Sanayi Finansal

    KOSGEB

    Teşvik programları KOBİler Finansal, Bilgi

    Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    26 Ağustos 2016

    Program Sektör Tür

    Binaların Enerji Performansı Direktifi Binalar Düzenleyici

    Enerji Performans Sertifikaları Binalar Düzenleyici, Bilgi

    Merkezi Isıtma Sistemleri Yönetmeliği (No. 26847)

    Binalar Düzenleyici

    4.3. Enerji verimliliği mevzuat ve programlarının mevcut durumu

    Yukarıda ifade edildiği gibi politika boşluk analizi projesi başlangıç durum tespitini gerçekleştirmek üzere gerekliydi. Bu Konsorsiyum tarafından SWOT analizi şeklinde uygulanmıştır. Bu analiz incelenmesi ve onaylanması için Proje Ara Rapor’a eklenmiştir. Proje iş dökümü yapısı Aktivite 3 altında bulunan YEGM enerji verimliliği programlarının daha ayrıntılı şekilde değerlendirilebilmesi için veri toplama ve görüşler de kullanıldı.

    Aşağıda SWOT analizinin bulguları özet nitiliğinde sunulmaktadır.15

    Mevzuat

    Türkiye’de mevcut durumda iyi bir yasal çerçevesi vardır. İlgili iç mevzuatlarla birlikte Türkiye’de bir adet önemli tek parça mevzuat vardır ve bu AB Enerji Verimliliği Çerçeve Direktifinin iç hukuka aktarılmasıyla tamamlanmıştır. Şimdiye kadar aktarılan birkaç AB Direktifi vardır. (enerji etiketleme, ekotasarım ve 2002 Binaların Enerji Performansı Direktifi). Bakanlık, AB Enerji Verimliliği Direktifi (2012/27/EU) ile paralel olarak 2014 yılında Kojenerasyon ve Mikrokojenerasyon ile İlgili Verimliliğin Hesaplanmasına Dair Prosedürler ve Prensiplerle ilgili genelgeyi yayınladı. Kojenerasyondan elde edilen elektriğin hesaplanması ve kojenerasyon prosesinde verimliliğin belirlenmesi için temel yöntemler 2012/27/EU ile aynı şekilde tespit edilmiştir.

    Türkiye’de enerji verimliliği ile ilgili en önemli mevzuat 2007 Enerji Verimliliği Kanunudur; çünkü bu kanun bölgedeki çalışma ile ilgili yasal temeli oluşturur. 2007 kanunu enerji verimliliğini teşvik etmek için enerji hizmet şirketleri, enerji etüt şirketleri kurma ve işletme, gönüllü anlaşmalar ve ülkede enerji verimliliği uygulama için kurumsal yapıyı da içeren tedbirleri kapsar.

    Proje ekibi 2007 Enerji Verimliliği Kanununun unsurlarını gözden geçirmiştir. Bu gözden geçirme Enerji Şartı Sekreteryası, Uluslararası Enerji Ajansı ve Dünya Bankası tarafından yapılan derinlemesine gözden geçirme ve çalışmaları kapsar. İlgili bakanlık ve kurumlardan devlet yetkilileri ile ilgili görüşmelerde ülkenin enerji verimliliği yaklaşımında her zaman yasa temel olarak alınmıştır.

    Bilgi tabanı kullanılarak Konsorsiyum proje takımı tarafından tüm yasal enstrümanlarla ilgili SWOT analizi gerçekleştirilmiş olup temel odak noktası 2007 Enerji Verimliliği Yasası alınmıştır. Aşağıda bu analizin sonuçları yer almaktadır. Bu başlangıç proje ara raporunda sunulmuştur ve iyi şekilde karşılanmıştır.

    Güçlü yönler

    15 Bu raporun Ara Raporunda kapsamlı SWOT analizi mevcuttur.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    27 Ağustos 2016

    Bu zamanda çıkarılan 2007 enerji verimliliği yasası Türkiye’de enerji verimliliği politikaların uygulanması için geniş kapsamlı yasal çerçeve oluşturmuştur;

    2007 enerji verimliliği yasası birçok ülkedekinden daha iyi koordinasyon fonksiyonu ve kurumsal çerçeve getirir;

    2007 yasası kamu ve son kullanıcı sektörlerinde yer alan tüm paydaşlara önemli siyasi sinyal verir;

    Enerji verimliliği ile ilgili AB Direktiflerinin tam olarak iç hukuka aktarılması güçlü ve kapsamlı bir çerçeve sağlayacaktır;

    Ekotasarım ve Enerji etiketleme direktifleri, Türk şirketlerinin AB piyasalarına erişimini sağlar ve bu ihracat yönelimi olduğu için Türk Sanayisinin sağlığı açısından önemlidir; ve

    2007 enerji verimliliği yasası gerçekleştirilen enerji verimliliği programlarının tamamı için yasal zorunluluk sağlar.

    Zayıf Yönler

    AB Enerji Verimliliği Direktifinin kabulünden sonra 2007 yasasının revize edilmesi gerekir. Bazı çakışan undurlar vardır ancak karma sinyallerin olmaması da önemlidir;

    Yasa içerisinde listelenen tedbirler 2012 Enerji Verimliliği Stratejisi veya 10. Kalkınma Planı amaçları için tasarlanmamıştır. Uzun vadeli hedeflere ulaşmada yeterli politika tedbirlerinin bulunmasını sağlamak üzere 2007 yasası gözden geçirilmelidir;

    Devam eden izleme ve değerlendirmeden sonra programların düzenli şekilde gözden geçirilmesi ve revize edilmesi gerekir; ancak bu program değişikliği için daha fazla esneklik sağlamaya yönelik mevzuatın değiştirilmesi anlamına gelir; ve

    İzleme ve değerlendirme gibi alanların uygulaması zayıftır. Aynı zamanda zorunlu veri raporlama ve zorunlu etütler açısından uygulama zayıftır.

    Fırsatlar

    AB Enerji Verimliliği Direktifinin kabulünden sonra 2007 yasasının revize edilmesi gerekir. Bu iddia seviyesinin artırılması, kurumsal çerçevenin iyileştirilmesi, programların revize edilmesi için esnekliğin artırılması ve siyasi momentumun yeniden kazanılması için iyi bir fırsattır;

    Dünya Bankasının kurumsal gözden geçirmesinin ardından yeni kurumsal anlaşmayı takiben akabinde 2007 yasasının gözden geçirilmesi gerekir. Yine bu enerji verimliliği önceliğinin iyileştirilmesine yardımcı olur; ve

    Yasal enstrümanların tümü (evsel ve AB direktifleri) 2023 enerji verimliliği hedeflerini ulaşmaya yardımcı olacak şekilde mevzuat tarafında iddia seviyesi sağlar.

    Tehditler

    EED’nin tam olarak aktarılması, YEGM ve devletten önemli miktarda kaynak gerektirecektir. Yeterli kapasitenin olup olmadığını ve mevcut kaynakların en iyi şekilde nasıl uygulanabileceğini belirlemek için yol haritası gereklidir.

    AB enerji verimliliği direktifleri tam paketinin uygulanması ile birlikte verimliliği sağlamak adına insan ve finansal kaynakları artırma ihtiyacı olacaktır. Eğer bu olmazsa 2023 hedeflerine ulaşmak ve AB Çerçeve Direktiflerini tamamen iç hukuka aktarmak ve uygulamaya yasal çerçeve yeterli olmayacaktır. Yasal dayanak sadece çerçeveyi sağlar. Bu nedenle uygun finanssal ve insan kaynaklarına sahip olma ve hükümet ve parlamentodan uzun vadeli politika sinyalleri almak önemlidir.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    28 Ağustos 2016

    Programlar

    Enerji verimliliği programları ile ilgili olarak SWOT analizinin tam olarak ele alınması bu proje için hazırlanan Temmuz 2015 ara rapor içerisinde yer almaktadır. Aşağıdaki tabloda analizin özeti sunulmaktadır.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    29 Ağustos 2016

    Tablo 3: SWOT Analizinden elde edilen bulguların özeti

    Program Ele alınan engeller

    SWOT analiz özeti Genel değerlendirme

    YEGM

    VAP Farkındalık

    Teknik uzmanlık (know-how) yetersizliği

    Programın uygulanmasında iyi tecrübe sağlandı

    Katılıma yönelik büyük ilgi

    Çok karmaşık

    Proje süreci sonundaki hibe nedeniyle finansal engelleri ele almıyor

    Makul program ancak küçük etki

    Etkiyi artırmak için kapsamın az olması

    2023 hedeflerine ulaşmak için boşluğu kapamak adına marjinal etki

    Gönüllü Anlaşmalar

    Farkındalık

    Teknik uzmanlık (know-how) yetersizliği

    Programın uygulanmasında iyi tecrübe sağlandı

    Çok karmaşık

    Proje süreci sonundaki hibe nedeniyle finansal engelleri ele almıyor

    Makul program ancak küçük etki

    Etkiyi artırmak için kapsamın az olması

    2023 hedeflerini elde etmek için boşluğu kapamak adına marjinal etki

    Farkındalık Programı

    Farkındalık Makul program ancak farkındalık engellerini ele almak ve daha fazla izleyiciye ulaşmak için daha fazla kapsama ihtiyacı vardır (örneğin daha az enerji yoğun KOBİler)

    Bazı iyi sonuçlar vardır ancak enerji verimliliğin faydalarını genel ve hedeflenen izleyicilere ulaştırmak için yenilenmesi ve genişletilmesi gerekir. Bu Türkiye 2023 hedefleri için gereklidir.

    İnternet portalı Farkındalık Kullanımı makul seviyede kolay

    İyi bilgi sağlar ancak analiz amacıyla erişim zordur.

    Güncelleme gerektiriyor

    İyi kavramdır ancak güncellenmiş yazılım ve donanım ihtiyacı vardır

    Enerji yöneticilerinin belgelendirilmesi

    Teknik kapasite

    Açık şekilde iyi kabul görmüş iyi eğitim programı

    mükemmel sayıda belgelendirilmiş uzman

    ilave eğitim ihtiyacını görmek için takip yok

    Bir çok yıldan beri elde edilmiş iyi sonuçlar

    Enerji yöneticilerinin en son gelişmeler hakkında bilgilendirilmelerini gerektirir.

    Enerji etüt şirketlerine lisans verilmesi

    Teknik kapasite

    Türkiye’de belirlenen daha fazla enerji etüt ihtiyaçlarına bağlı olarak çok fazla sayıda şirket bulunmamaktadır.

    Birçok şirket yeniden belgelendirilmemiştir

    Genel sonuçlar iyidir. Belgelendirilecek şirket sayısının artırılması gerekir.

    Belgelendirilmiş şirketlerin tam enerji hizmet şirketlerine (ESCOlar) dönüşebilmesi için yönetim /finansal hususları

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    30 Ağustos 2016

    Program Ele alınan engeller

    SWOT analiz özeti Genel değerlendirme

    Belgelendirilmiş şirketlerin yetkinliği hakkında hususlar

    ele alan eğitim ihtiyacı vardır

    Mikrokojenerasyon ve atık ısı geri kazanım sistemleri için lisans verme muafiyetleri

    Farkındalık

    Kurumsal

    Program mülkiyet ve şebekeye satma konusunda kurumsal engelleri doğrudan ele aldı.

    Program şu anda iyi durumda; çünkü herhangi bir tüketici yeni şirket kurmadan üretim fazlalarını şebekeye satabilmektedir.

    Büyük sanayi ve ticari binalar için zorunlu veri raporlama

    Farkındalık Verilere daha iyi erişim sağlama ve daha iyi zaman serileri elde etmek için veri tabanında revizyon gerekmektedir.

    tam veri serilerinin oluşturulması ve uygunluğu için daha iyi uygulama gerekmektedir.

    Daha iyi veri kalite kontrolü gerektirir

    Veri tabanı çok iyi zaman serilerine sahiptir ancak politika analizi ve M&E (Ölçme ve Değerlendirme) gerçekleştirmek için veri tabanına erişim zordur

    Uygulamanın güçlendirilmesi gerekir

    Veri kalitesi bir çekincedir

    Ticari binalar için dahil edilecek binaların tam sayısının bilinmesi gerekmektedir

    Merkezi yönetim binaları için zorunlu veri bildirimi

    Farkındalık Verilere daha iyi erişim sağlama ve daha iyi zaman serileri elde etmek için veri tabanında revizyon gerekmektedir.

    Daha iyi uygulama gerektirir.

    Daha iyi veri kalite kontrolü gerektirir

    Program enerji verimliliği direktifi alanında ihtiyaç duyulacak iyileştirme programını geliştirmek için temeldir.

    Yıllık 5000 TEP değerinden fazla enerji tüketimine sahip ticari işletmeler için her dört yılda bir zorunlu enerji etütleri

    Farkındalık Kavram iyidir. Tamamlanan etütlerle ilgili veri tabanı bulunmamaktadır

    Etüt tavsiyeleri konusunda şirketlerin nasıl yatırım yapacağının değerlendirilmesi gerekir

    Şimdiye kadar çok az bilgi vardır. Etütlerin kaydedilmesi ile birlikte politika analizi için iyi veri tabanı olacaktır.

    Ticari veya hizmet amaçlı kullanılan 20.000 m2’den fazla alana sahip binalar için her dört yılda bir; ve 10.000 m2’den fazla alana ve 250 tepten fazla

    Düzenleyici Kavram iyidir. Tamamlanan tetkiklerle ilgili veri tabanı bulunmamaktadır

    Şimdiye kadar çok az bilgi vardır. Etütlerin kaydedilmesi ile birlikte politika analizi için iyi veri tabanı olacaktır.

  • Nihai Rapor

    Politika Boşluk Analizi ve Enerji verimliliği Programı Değerlendirmesi Konusunda Danışmanlık Hizmetleri

    31 Ağustos 2016

    Program Ele alınan engeller

    SWOT analiz özeti Genel değerlendirme

    enerji tüketimine sahip kamu binaları için her on yılda bir zorunlu enerji tetkiki gerçekleştirilir.

    Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

    Ekotasarım standartları